BM Okyanus Konferansı'nda neler oldu? 

Minamata’dan Lizbon’a BM Okyanus Konferansı Notları

<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Küresel Güney vs. Küresel Kuzey</h2>İklim değişikliği hakkında konuşurken atmosferdeki sera gazı salınımlarından, yükselen deniz seviyesinden ve artan sıcaklıklardan bahsetmeyi seviyoruz. Dünyamız yok oluyor ve biz de - yani hepimiz - bundan etkileneceğiz. Ancak bu konuşmanın önemli bir parçası olan “insan” faktörünü, denklemin önemli bir ayağını atlıyoruz, daha doğrusu atlıyorduk! Denklemde “insan” faktörünü koyduğumuz yer iklim krizinin sebebi. Ama “insan” faktörünün önemli bir başka bir yerde daha geçiyor, iklim krizinin sonuçlarında; etkilenen olarak.&nbsp;“İklim adaleti”’nden bahsederken biraz da, denkleme koyduğumuz “insan” faktörünün - sebep olan ya da etkilenen - dünyanın her yerinde aynı “insan”ı ifade etmemesinden bahsediyoruz. Sadece coğrafi olarak da değil. İklim krizine ne kadar sebep olduğunuzu ve iklim krizinin sonuçlarından ne kadar etkileneceğinizi mensup olduğunuz sınıf, renk ve toplumsal cinsiyet kimliği belirliyor.&nbsp;İklim krizinin sonuçlarından hepimiz etkileneceğiz, bundan kaçış yok. Ne kadar etkileneceğimizi en başta, Küresel Kuzey ile Küresel Güney arasındaki o derin ayrım, sonrasında da mensup olduğunuz sınıf ve kimlik belirleyecek.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Eğitim bu işin neresinde?</h2>İklim krizine tarihsel olarak en çok sebep olan - sera gazı salınımları verilerine göre - ülkeleri belirten bir haritayla; iklim krizinin yarattığı seller, kuraklıklar, gıda sorunları ve yangınlardan en fazla etkilenen ülkelerin olduğu haritayı bir araya koyduğumuzda önümüze eksiksiz bir dünya haritası çıkıyor. Temel ve kaliteli eğitime erişimin haritanın hangi tarafında daha zorlu olacağını tahmin etmek zor değil.&nbsp;Eğitimde fırsat eşitsizliğini görmek için çok uzaklara da gitmeye gerek yok. İstanbul Politikalar Merkezi’nin Şubat 2020’de yayınladığı araştırmasında; aralarında ciddi sosyo-ekonomik farklılıkların bulunduğu bölgeler arasında -aslında batıdan doğuya doğru gittiğimizde- eğitimde fırsat eşitliğinde ciddi bir azalma gözlendiği saptanmış.&nbsp;Herkesin aynı eğitim imkanlarına erişemediği çok açık. Merhaba, adil olmayan bir dünyada yaşıyoruz. İklim adaletini sağlamak açısından peki eğitim adaletini sağlamak neden önemli? COP 26’da toplumsal cinsiyet eşitliği, özellikle kız çocuklarının eğitime erişiminin iklim kriziyle mücadelede ne kadar önemli olduğu üzerinde fazlaca duruldu. İklim adaleti gözlülüğü ile baktığımızda iklim krizinin etkilerine herkesin aynı şekilde maruz kalmadığını söylemiştik. Malala Fund, sadece 2021 yılında yaşanan iklim felaketleri yüzünden en az 4 milyon kız çocuğunun eğitimini tamamlayamadığını söylüyor. 2025 yılında iklim krizinin yol açtığı faktörler 12.5 milyon kız çocuğunun okuldan uzaklaşmasına sebep olacak gibi görünüyor.&nbsp;İklim krizi kız çocuklarını, özellikle küresel güneydeki kız çocuklarını ciddi şekilde etkiliyor. Bir yandan da iklim kriziyle mücadelede başarılı olmak istiyorsak, en çok ihtiyacı olanları eğitim imkanlarıyla buluşturmak gerekiyor. Küresel bir araştırma projesi olan Project Drawdown’un iklim krizinin çözümünde elektrikli arabalardan, terkedilmiş tarım arazilerinin restorasyonuna kadar sunduğu çözüm önerileri arasında eğitim için sunduğu öncelik &nbsp;“kız çocuklarına eğitim imkanları sağlamak”.&nbsp;O yüzden mesele sanırım özel okullardaki doğa eğitimleri değil, ilk önce zaten temel ve kaliteli eğitimin dünyanın her yerindeki çocuklara ulaştırılması.&nbsp;

Bu kadar fazla eğitimin öneminden bahsettikten sonra eğitimde fırsat eşitliğinden bahsetmeden bu postu kapatamazdık diye düşünüyorum. Ben böyle düşünmesem bile iklim krizi ile mücadelede ana teori ve talep haline gelmiş “iklim adaleti” başka türlü düşünmemize zaten engel oluyor gibi.

İklim adaleti = Eğitimde adalet?

Geçtiğimiz Nisan ayında, nam-i diğer Dünya Günü’nün de şerefine - &nbsp;1970’den beri her sene 22 Nisan’da kutlanıyor - Esmiyor Podcast’te “Aslında konu biziz” adı altında 5 bölümden oluşan, iklim krizi ve bireysel çabalara odaklanan bir seri yapmıştık. Bu serinin son bölümünde seyahat blogları olan sevgili arkadaşlarımız Asya ve Umut ile bir araya gelip sürdürülebilir şekilde nasıl seyahat edebiliriz, nelere dikkat edebiliriz diye konuştuk.&nbsp;Hızımızı alamadık ve o gün bir hayal kurduk...Sürdürülebilir seyahat çabası olan, olmayan seyyahlar, bloggerlar, “green influencer”lar, işletme ve tur şirketi olanlar, yazanlar, çizenlerle bir araya gelip bir sürdürülebilir seyahat manifestosu çıkarsak ne kadar şahane olur, diye.&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/p/CM2DqdCANkW/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://images.aposto.com/2021/11/4/1639039283970.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.56" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>Bu hayalimiz 21 Kasım’da birbirinden güzel ve çalışkan insanlarla bir araya geldiğimiz bir atölyeye olarak gerçeğe dönüştü. Esmiyor, bir pandemi projesi olarak insanlarla Zoom üzerinden podcast kaydettiğimiz, Derin ve benim bile fiziksel olarak çok az bir araya geldiğimiz bir ortamda doğmuştu. Neredeyse bir sene sonra bu kadar çok insanla fiziksel olarak bir araya gelmenin, daha da önemlisi bir amaç etrafında birlikte düşünmek ve üretmek için bir araya gelmenin bizim için özel bir anlamı vardı.&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/kolektifhouse/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Kolektif House</a>’da gerçekleştirdiğimiz atölyeye güzelim pazar günlerini ayıran 50 kişi ne yaptık peki? <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/arastudio.co/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Ara Studio</a>’dan sevgili Ayşesu’nun moderasyonunda, seyahat etme alışkanlıklarımızı; sürdürülebilirlik lensleriyle ulaşım, konaklama, doğal ile uyum, yerelle iletişim, dijitalleşme ve kültürel dönüşüm konuları etrafında irdeledik ve ortak bir metin çıkardık.&nbsp;Sürdürülebilir seyahate ilişkin bir metni yurt dışındaki örneklerinden çevirerek ya da diğer kaynaklardan derleyerek ana maddeleriyle yazıp, alın işte budur deyip sunabilirdik. Ama kolektif akıl ve üretimin gücüne olan inancımız ile seyahat yazarlarının ve sürdürülebilirlik gurularının bir araya geldiği bir günde, şimdi, “Sürdürülebilir Seyahat Manifestosu” dediğimiz iş ortaya çıktı!&nbsp;Buradan buyrunuz:&nbsp;<a data-type="embed" fr-original-style="" href="https://www.esmiyor.earth/ss-manifesto" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://embed.apos.to/assets/2021/11/2021-12-09T08:15:26.427Z.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>Atölye başında da sonunda da tüm katılımcılarla birlikte dile getirdiğimiz bir şey vardı. Bu manifesto yaşayan bir metin olacak. Geriye dönüp yeni şeyler ekleyebileceğimiz, çıkarabileceğimiz, geliştirebileceğimiz, yeniden düşünmemize ve üretmemize imkan sağlayacak bir metin. O yüzden sen de bize yazabilir; burası olmamış, burası eksik kalmış diyebilirsin.&nbsp;O zaman hadi küçük de bir alkışlama turu yapalım. Çünkü bu iş, bu güzel insanlar ve kurumlar olmasaydı olmayacaktı. Pazar günlerini ayıran ve arı gibi çalışan tüm katılımcılara, ana destekçilerimiz <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/papara/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Papara</a>’ya, küçük sürpriz hediyeleriyle bizi şımartan <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/chustudio.co/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Chu Studio</a>, <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/mumowrap/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Mumowrap&nbsp;</a>ve <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/mah_roc/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Mah-Roc</a>’a, kreatif sürecimizi yöneten <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/allesgutist/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Alles Gut</a>’a, <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/wwf_turkiye/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">WWF&nbsp;</a>Türkiye ve<a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/imeceplatformu/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">&nbsp;ImeceLab</a>’teki arkadaşlarımıza, bize ev sahipliği yapan <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/kolektifhouse/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Kolektif House</a>’a ve iletişim destekleri için&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/angstnewsletter/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Angst</a>,&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/soli.community/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Soli&nbsp;</a>ve&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/bantmag/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Bantmag</a>’a çok teşekkürler!&nbsp;İyi ki varsınız dostlar! &nbsp;

Artık harekete geçmenin vakti gelmişti... 

Evet, Sürdürülebilir Seyahat Mümkün! 

Grafikle giriş yapalım. Efendim bakınız küresel ısınmanın önemli bir politik öncelik olup olmaması konusundaki değerlendirmede demokratlar ve cumhuriyetçiler arasındaki aralık zaman içinde nasıl açılıyor... &nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/9/4/1635419707972.png" width="550" height="415" style="width: 100%; max-width: 550px; vertical-align: middle; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.33" fr-original-style="width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">İklim hareketinin, en azından iklim biliminin dünyada ve Türkiye’de birleştirici bir güç olabileceğine dair &nbsp;umut varken, neden filler ve eşekler bu meseleyi de birbirlerinin yakasına yapışacak &nbsp;hale getirdiler?&nbsp;Bunun tek bir cevabı yok. Ama yollar biraz &nbsp;Yüksek Mahkeme’nin (Supreme Court) bir kararına çıkıyor diyebiliriz. Bu mahkeme kararı ne iklim bilimiyle ne de iklim hareketiyle ilgili; Citizen United v. FEC. &nbsp;Kısaca özetlemek gerekirse, Yüksek Mahkeme’nin &nbsp;“parası olan düdüğü çalar” dediği bir karar. Seçim kampanyalarında şirketlerin ve sivil toplum kuruluşlarının finansal desteklerinin ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirdiği, bir anlamda politik bağışçıların sınırsız bir şekilde önünü açan bir karar. Ve evet bildiniz, 2010 yılında alınan bu karardan sonra enerji şirketlerinin seçim kampanyalarına harcadığı para ikiye katına çıktı.&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.youtube.com/watch?v=-CXv6sgRjL8&t=110s" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://images.aposto.com/2021/9/4/1635418713123.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="Infinity" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>İklim değişikliğinin de Cumhuriyetçi ve Demokratları ayıran kutuplaşma meselelerinden biri olmasının sebebi sadece bu karar değil. Cumhuriyetçilerin iklim kriziyle mücadelenin “daha büyük hükümet” ve federal harcama anlama geldiğini düşünmesi - ya da enerji şirketlerinin çok zekice kampanyalarıyla insanları bu şekilde yönlendirmesi - de önemli bir faktör. Cumhuriyetçiler için de iklim bilimini tamamen inkar etmeyen, ancak çözüm olarak serbest piyasa mekanizmalarını görenler mevcut. Özellikle gençler arasında...İklim krizini mesele edilenlerin sayısı, parti ayrımı olmaksızın, gençler arasında çok daha fazla.&nbsp;Bu kutuplaşmayı da ortadan kaldırmak için &nbsp;umut yine gençlerde, tabii eğer enerji şirketleri milyar dolarlar harcamayı bırakırsa.&nbsp;

İklim bilimi konusunda kutuplaşma örneği görmek istiyorsak Amerika Birleşik Devletleri’ne bir bakmak iyi olabilir. Son on yıl içinde Amerika Birleşik Devletleri’nde Cumhuriyetçi ve Demokratların sadece iklim değişikliği hakkında değil, göç politikaları, kürtaj hakkı ve bireysel silahlanma konularında daha da radikal biçimde ayrıştığı bir toplumsal ve politik düzlem söz konusu. 

Filler ve Eşekler...

NFT (Non-fungible token) kavramını, son zamanlarda kripto, blok zincir dışında başka bir şey konuşmayan bir arkadasinizdan ya da dijital sanatçı Beeple’nin Christie’s Müzayede Evi’nde “<a fr-original-style="" href="https://onlineonly.christies.com/s/beeple-first-5000-days/beeple-b-1981-1/112924" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Everydays: The First 5,000 Days</a>” isimli kolaj çalışmasın 69,4 milyon dolara satılmasının tüm dünya medyasında yer almasından dolayı duyduğunuzu tahmin ediyoruz.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/9/4/1634201928495.png" width="550" height="250" style="width: 100%; max-width: 550px; vertical-align: middle; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="2.20" fr-original-style="width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Kripto sanatın ve NFT’lerin Mart ayındaki bu satıştan sonra zirve noktasını yaşadığı düşünülse de, bu yaz tam bir NFT devrimi gerçekleştiğini söyleyebiliriz. Eylül ayında, adını daha çok Bansky ya da Van Gogh satışlarıyla medyada yer almasıyla duyduğumuz, Christie’s Müzayede Evi’nde gerçekleşen `With No Time Like Present` isimli müzayedede aşağıda görmüş olduğunuz maymun ve cryptopunk, milyon dolara alıcı buldu.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/9/4/1634202625557.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="Infinity" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">With No Time Like PresentTabi NFT’ler sadece kripto zenginlerinin ya da pahalı koleksiyonerlerin dünyasından ibaret değil. Onbinlerce bağımsız ve genç sanatçının, galeriler ve sergi salonlarının hışmına uğramadan sanatlarını milyonlarla buluşturabileceği ve bunu yaparken de kiralarını ödeyebilecekleri, daha önce karşılaşılmamış, bir ortam yarattı NFT’ler. <a fr-original-style="" href="https://tezos.com/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Tezos </a>isimli blok zincir üzerinde 'deneysel kripto sanat ve NFT platformu' olarak kendini tanımlayan <a fr-original-style="" href="https://www.hicetnunc.xyz/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Hic et Nunc</a>, çok sayıda sanatçının ürettiği ve satış yaptığı bir platform haline geldi.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/9/4/1634203827469.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="Infinity" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><a fr-original-style="" href="https://www.larvalabs.com/cryptopunks/details/6943" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">CryptoPunk #6943</a>Peki NFT temelde nedir? Ve biz bir iklim krizi ve çevre bülteninde neden bundan bahsediyoruz? Çok güzel iki soru gerçekten. NFT’leri, blok zincir dediğimiz devasa ve dünyanın dört bir yanına yayılmış bilgisayarların merkezsiz veri tabanında, neyin kime ait olduğunu kaydetmemizi sağlayan bir araç gibi düşünebiliriz. Yani blok zincir dediğimiz şey, yukarıdaki gözlerinden yeşil lazer çıkan leopar desenli maymun resmine ait her türlü veriyi ve bu verilerin kime ait olduğunu kaydedebilmemizi sağlıyor. Bir tür sertifika olarak düşünebiliriz. NFTlerin ilk örneklerinin tıpkı, &nbsp;yukarıdaki pipo içen<a fr-original-style="" href="https://www.larvalabs.com/cryptopunks" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"> kripto punk</a> gibi Ethereum blok zincirinde kaydedildiğini biliyoruz. Peki bunun iklim krizi ve çevre ile ne ilgisi var?&nbsp;Kripto sanat ve NFTler ile ilgili en ateşli tartışmalar, blok zincirler ve dolayısıyla her bir NFTyi oluşturmak ve transfer etmek için, harcanan enerji ve bunun iklim krizine etkisi üzerine dönüyor. NFTlerin çevreye olan maliyetini düşünerek sanatını bu yolla paylaşmayı tercih etmeyen birçok sanatçı var. Ethereum Enerji Tüketim İndeksine göre, sadece bir Ethereum işleminin tükettiği enerji miktarı ortalama bir Amerikan ailesinin 8 günde harcadığı elektrik miktarına; yıllık toplam <a fr-original-style="" href="https://digiconomist.net/ethereum-energy-consumption/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Ethereum karbon ayakizi ise Yeni Zelanda’nın yıllık karbon ayak izine eşit</a>. &nbsp;Bu haliyle sanatçıların eserlerinin edisyonlarını çerçevesiyle alıcılara kargolaması ve alıcıların da güzelce bu edisyonları duvarlarına asması daha sürdürülebilir bir yöntem gibi görünmekte. Bununla birlikte kripto sanat için en çok tercih edilen blok zincir olan Ethereum’a gelecek yeni güncelleme ile, enerji tüketimini çok ciddi anlamda kısılacağı düşünülüyor. Tabi bağımsız sanatçıların elindeki tek alternatif enerji canavarı blok zincirler değil.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/9/4/1634202783577.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="Infinity" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><a fr-original-style="" href="https://mobile.twitter.com/fredcy" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Fred Yankowski</a>Brezilya çıkışlı ve tamamen bağımsız sanatçı ve yazılımcıların oluşturduğu <a fr-original-style="" href="https://www.hicetnunc.xyz/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Hic et Nunc</a>, yeşil NFT’leri mümkün kılıyor. Bu cesur yeni dünyaya dâhil olmak, üretmek ya da &nbsp;kendi küçük mütevazi sanat koleksiyonunuzu oluşturmak için buzullarin erimesine sebep olmanıza gerek yok. &nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.hicetnunc.xyz/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Hic et Nunc</a>, <a fr-original-style="" href="https://tezos.com/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Tezos </a>blok zinciri üzerinde çalışıyor ve Tezos’un enerji tüketimi Etherum’dan iki milyon kere daha düşük, yani NFTlerin oluşturulması ve satılması ihmâl edebilecek düzeyde enerji harcıyor &nbsp;Ayni zamanda işlem ücretlerinin düşük olmasından dolayı Küresel Güneydeki on binlerce sanatçının kripto sanat furyasının dışında kalmamasını ve koleksiyonerlerin bağımsız sanatçıları da desteklemesini sağlayacak bir ortam yaratıyor. &nbsp;<a fr-original-style="" href="https://twitter.com/beeple/status/1109664330260336640?s=20" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://embed.apos.to/assets/2021/9/2021-10-14T09:14:27.357Z.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="Infinity" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>Kripto sanata ilginiz varsa ve bu yüzden suçluluk duyuyorsanız, çevre dostu alternatiflerin de olduğunu bilin.&nbsp;

Onların başı kel mi? Aslında pek de değil. NFT’ler hem yapısı gereği, hem de içerik bakımından iklim değişikliği ile yakından ilişki içinde.

Peki ya NFT’ler?

Okay, erkekliğin kırılgan bir şey olduğunu biliyoruz, ama bir bez çantadan bu kadar etkileneceğini tahmin edemezdik.&nbsp;Personality and Individual Differences (Kişilik ve Bireysel Farklılıklar) isimli bilimsel dergide (evet arkadaşlar çok acayip konularda bilimsel dergiler var) &nbsp;yayınlanan bir <a fr-original-style="" href="https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0191886921003391?via%3Dihub" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">araştırma</a>, çevre hassasiyetlerine sahip kişilerin, potansiyel partnerler tarafından daha olumlu değerlendirildiği ve özetle, kişilerin “arzulanma ihtimalini artırabileceğini” ortaya koymuş.&nbsp;Araştırmacılar, iki farklı deney üzerinden bu sonuca varmışlar. 15 saniyelik bir ekleme: Bu bulgu birçok bilim insanı tarafından test edilecek, sorgulanacak vesaire, vesaire. Ama kendinden çok başkalarını düşünmenin partner seçiminde önemli bir kriter olabileceği uzun süredir araştırılıyor.&nbsp;Deneye dönelim. İlk kurguda, 157 kişiye günlük hayatlarında farklı davranan hayalî &nbsp;potansiyel partnerlerini değerlendirmeleri söyleniyor. Aslında soru şu: "Bu kişilerle bir ilişki düşünür müsün?". Değerlendirmeleri istenen kişilerden bazıları ev/günlük atıklarını geri dönüştürülebilmesi ve yeniden kullanılabilmesi için her zaman ayrıştırıyor ve bunun, zaman almasına rağmen faydalı bir şey olduğuna inanıyorlar. Diğer hayalî kişilerin ise bu olay umrunda değil. Deneye katılan kadınlar da erkekler de büyük oranda, daha duyarlı davranan kişileri hem kısa, hem de uzun vadeli ilişki için tercih etmişler.&nbsp;Bu arada, hemen gidip de Bumble ve Tinder profiline "İklim aktivisti, çevreci" yazın demiyoruz. Özellikle bu araştırmalarda kişilik özellikleri söylemden çok, eylemler üzerinden belli olduğu zaman etki artıyor. Hem bir durun, bizce ikinci deney daha şenlikli.307 heteroseksüel bireyden sürdürülebilirlik ile alakalı bir ankete katılmaları isteniyor. Kişilere çevre duyarlılıkları ile ilgili bazı sorular soruluyor. Mesela: çöplerini ayrıştırıyor musun, termos/su şişesi kullanıyor musun, kahveyi tek kullanımlık kaplarda mı yoksa kendi bardağında mı alıyorsun? Kişilere de, anketi yapan kişi olarak karşı cinsten çekici bir bireyin fotoğrafı gösteriliyor.&nbsp;Kişiler, karşı cinsten biri tarafından anketin yapıldığını düşündüklerinde daha duyarlı olduklarını gösterecek cevaplar veriyorlar! Cevaplar bir anda şöyle oluyor: "Et yemek mi?, asla!", "Tabi ki atıklarımı ayrıştırıyorum!" Yani kısacası; karşı cinse, özellikle de hoşumuza gidiyorsa, çevreye daha duyarlı görünmek istiyoruz.&nbsp;Çevreci olmak seksi bir şey diyebilir miyiz o zaman? Çöplerini ayrıştıran, bez çantasından termosunu eksik etmeyen o kişi yeni "hot material" mı? Umarız öyledir, çünkü dünyanın bu tarz bir "hotness"lığa ihtiyacı var, atmosferin ısınmasına değil!Araştırma hakkındaki haberlere ulaşmak isteyenler için<a fr-original-style="" href="https://www.forbes.com/sites/traversmark/2021/08/23/pro-environmental-attitudes-are-viewed-as-sexy-by-women-and-men-finds-a-new-study/?sh=107498b73c57" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">&nbsp;bu linki</a> verelim.&nbsp;Bakın, şunu da belirtmeden geçemeyeceğiz… Alturizm (Türkçe’de bu terime diğerkamlık deniyor, yani başkasının yararını kendi yararın gibi gözetme) gibi davranışların kökeni üzerinde her zaman evrimsel (mesela bir topluluktaki erkeğin, çiftleşme ihtimalini artıracak bir davranış olması) veya antropolojik sebepler verilebilir. Bunların bir kısmı yaklaşık binlerce yıldır filozoflar tarafından, yüzlerce yıldır da bilim insanları tarafından sıkça tartışılıyor. Belki tam sebepleri bilemeyeceğiz veya ortaya çıkan sebepler çok da hoşumuza gitmeyecek. Kültür ve toplumsal normlar kimi zaman gelişirken, homo sapiens&nbsp;olarak geçmişimizde veya kodlarımızda yer alan bazı ögelerden uzaklaşabiliyor, onlardan utanabiliyoruz.&nbsp;Fularsız Entellik ile yaptığımız “<a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/episode/31sxBhQF2wb1O1ngDNl2It" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">En büyük engel kendimiz miyiz?</a>” başlıklı podcast bölümünde safsatalar üzerinde konuşmuştuk. “pozitif bir şekilde çerçevelendirmeye çalışırsan, insanları aksiyona daha rahat itebiliyorsun” ve “çok fazla soyut kalmamak lazım” demişti.&nbsp;Buyurun efendim sizlere pozitif bir çerçeveleme, somut bir bilgi:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">Artık yeşili yeni seksi yapmanın, iklim krizi ve çevre hareketlerini de yeni “cool” yapmanın zamanı geldi.</blockquote>

Size bir şey söyleyelim: Plastik torba yerine bez çanta kullanmanın erkekliklerine zeval getireceğini düşünen bir kitle varmış. Biz bu konudaki araştırmaları okuduğumuzda çok şaşırdık. Bizim şaşırmamıza da başkaları şaşırdı… Tam “bu işte bir yanlışlık olmalı” derken, yeni bir araştırma imdadımıza yetişti. Şimdi hep bir ağızdan “bez çantalar seksidir” diye bağırabiliriz! 

Utku Güven

Minamata’dan Lizbon’a BM Okyanus Konferansı Notları