🛖 12 Mahalle, 14 Mahalleli

Elif, “Nereye gitsem geri dönüyorum bu mahalleye,” diyerek başlıyor Suadiye’yle ilişkisini anlatmaya. “İstanbul'da hayal olan o sayfiye hayatı için mi yoksa yaşanmışlıklar için mi bilmiyorum ama rezidanslar bile beni yıldırmadı. Tam sevdik derken kapanan kokteyl barlar da. Her köşe başına açılan 'aynı kahveciler' de. 

Ne açsalar tutmayan o dükkâna ne oldu merak ediyorum. Plaj Yolu Sokak'ta Hoş Seda Apartmanı'na gelmeden sebze meyve arabasına enginar ve böğürtlen gelmiş midir diye düşünüyorum. Göz koyduğum balkonlu daire boşalmış mıdır diye emlakçıya soruyorum. Çınarlı Sokak'ta yürümek istiyorum. Göğün görünmediği anlarda çınar beni sakinleştiriyor. Son kalan sahil sitelerine baka baka çıkmaz sokaklarından denize yürüyorum.”

Elif'le TGIF'e doğru, yolda

"Bozcaada’da yaşayan Haluk Şahin Hoca'nın bana söylediği bir söz var: 'Her ada bir mikrokozmostur.' Bozcaada da öyle. İnsanlık adına yerkürede ne varsa hepsi burada da var. Yansımasını görebilirsin. Bu nedenle ister adada ister karşıda ol, hiçbir zaman insanlıktan yalıtılmış değilsin." Kahvesinden son yudumu alırken ekliyor Gizem: "Adanın kapalı devre sistemi olan ve belirli bir kapasiteyi kaldırabilecek yapısına daha fazla yük bindirmeden önce düşünmeliyiz. Ama baksanıza, mistiğin içinde nefes alıp vermekteyiz."

Bozcaada'da, hep birlikte

Sarp, “Bizim gibi şehirden taşınan insanların buraya hem yararı hem zararı var. Bu evleri birileri almazsa bakımsızlıktan yıkılacak. O yüzden Ayvalık'ta pek çok evin renovasyonunu üstlenen Fırat (Aykaç) gibi insanların burada olması çok önemli — sadece bir evi değil, kültürü, geçmişi koruyorlar. Fakat sonradan taşınan insanların Ayvalık'ı cazibeli göstermesi de tehlikeli. Buranın yerlisi bir bakıma kazanırken bir anlamda da arz talep dengesinde kendini döndüremez hâle gelebiliyor,” sözleriyle anlatıyor Ayvalık’a taşınmanın realitesini.

Soldan sağa: Juno, Görkem, Astro, Sarp, Roko

Debora ve Cenk, Yalıkavak'ın yaz sakinleri. Yazın gelip buranın havasından suyundan beslenen ve üretenlerden. Yüksek sezon müdavimlerinden ya da marinaya demirleyenlerden değiller. Yalıkavak'ı ıssız koca bir koyken ve köyken bulanlardanlar. Ondandır biraz geçmişine hasretler ama öyle eskiyi romantize edenlerden de değiller. "Ah!"ları, "Vah!"ları yok. "Burada, bugün şimdi ne üretebiliriz? İyi müzik ve iyi yemeği nasıl yan yana getiririz? Hem kendi hayalimizi ve bizi yansıtacak hem de buradan beslenecek, beslerken besleyecek ne yaratabiliriz?" gibi soruları var.

Yalıkavak'ta akşamüstü renkleri

Mümkün olan o başka hayatı "erkenden" görmek, mevcut düzeni bırakıp göçme kararını almak. Çiğdem, onları Cunda'ya getirenin seçme hakkı, kararlılık ve cesaret olduğunu söylüyor. “Buralı insan yerine sahip çıkıyor, koruyor. Dokuz senedir gözlemlediğim dönüşüm, agresif bir değişime sebep olmadı. Yıllar içinde mekânlar, evler ve yaz-kış oturan nüfus arttığı için ihtiyaçlar tabii doğru orantılı olarak fazlalaşıyor. Belediyecilik tarafında gelişime ihtiyaç duyuluyor. Altyapı yetişmiyor. Misal doğalgaz yok burada. Bunun gibi büyüdükçe çözülmesi gereken problemler var. Özellikle yazdan sonbahara geçerken adadaki ihtiyaçlar daha net gözler önüne seriliyor fakat bu Cunda'ya has değil."

Cunda'nın vegan menülerinden bir seçki

"Hâlâ seviyorum Wickli olmayı," diyor Meriç. "Gece yürümekten, başka yerde kalmışsam eve yalnız dönmekten çekinirdim ilk geldiğim yıllarda. Şimdi canlı ve ışıklı sokaklar: galeri açılışlarına, jam session caz gecelerine denk gelebiliyorsun. Mahalleye yeni gelenleri de içine alıyor, birlikte yaşamayı öğreniyoruz diye düşünüyorum. Eskinin nostaljisi, yegâne bakkalın, bir pizzacının olduğu dönemler romantik gelebilir ama bir tekel gibiydi o zaman da. Fiyatlar artardı, mecburduk oradan almaya. Şimdi alternatiflerin açılmasıyla gelen rekabet bir tür adalet de getirdi diye düşünüyorum. Hiçbir değişim mutlak iyi ya da zaruri değil. Wick'i yaratan üretim, paylaşma ruhu burayı terk etmediği sürece, buradayız, çoğalarak."

Sanat sokakta Hackney Wick avlularında

Kerimcan, 33 senedir Beşiktaşlı. "Yaşayan biri olarak dönüşümü gözlemlememek mümkün değil," diyor. "Diğer yandan Beşiktaş habitatının kökleri, hâlâ burada oturan eski sakinlerinden dolayı çok derinde ve sağlam. Buradaki apartman içleri hâlâ kavrulmuş soğan kokar; terziler pantolonların bellerini daraltır; ayakkabıcılar botları kışa hazırlar ve kemerlere bir delik daha açar. Evde pompası olmayan bir çocuğun gidebileceği lastikçi de var, baharatçı ve kasap da. Lokmacı gelir, çiğ köfteci gider ama komşumuz 45 senedir aynı yerden yoğurt almaya devam eder Beşiktaş'ta." 

Öyleyse yeni ve eski bir arada yaşamaya devam edebilir mi? Doğduğun büyüdüğün yere dair anılarını canlandıran mekânların hâlâ orada olması hâlâ mümkün mü?

Mahallelinin vitrini: Yorgancı

"Burada ben Cihangir-Taksim-Sultanahmet hattını görüyorum. Mesela Taksim, Sultanahmet olmaya başladı. Karaköy, Cihangir oldu ve hızla Sultanahmet olmaya doğru gidiyor. Yeldeğirmeni, Cihangir oldu — 2014-2016 yılları arasında hızla Taksim olmaya doğru gittiği görülünce kiralar arttı. Tam o noktada ekonomik krizle de değişim ve dönüşüm yavaşladı. Üzerine pandemi de etkiledi. Şu an tekrar 2016'ya geri sarıyor gibi görünüyor." sözleriyle özetliyor Bager, Yeldeğirmeni'ndeki dönüşümün hızını ve yönünü.

Yeldeğirmeni'nde bir ikinci el dükkânı

Mahalleyi "mahalle" yapan mahalleliye gelelim. Nicedir mahallelin Lalin? "Estetik bir algısı var Çukurcuma’nın, vitrinler açık sokak sergisi gibi. Nitekim herkesin kılık kıyafeti de. Muhakkak bir duruşu, karakteri var onların da. En iyisi müzikten anlıyor mahalleli ve esnaf. Opera, caz çalar; popüler hip hop açmaz kimse. Duyduğun müziğin bile hikâyesi var burada. Esnaflar belli saatlerde birbirilerine oturmaya gidiyorlar. Alaturka diye bir yer var, Erkal Abi akşam saatlerinde diğer işinden gelip sanatçı ve yurt dışından gelen misafirlerini ağırlıyor dükkânında.”

Çukurcuma'nın antikacılarından biri

Artemis, “Moda’da geçirdiğim son bir buçuk yılda, çok anlam atfettiğim tek-başına-var-olabilmenin ötesinde, birlikte kalıp birbirini tutabilmenin önemini anladım. Herhâlde o yüzden, eve dönmeden uğranacak durakları düşünmenin duygusal bir yanı var. Bina’da gündüz buluşmaları, Karga’da konserler, Dün’de akşam yemekleri, Kutup’ta kokteyller… Yuvarlak balkonlarıyla Mehtap Apartmanı’nın önünden geçip sahile inişler; Sarıca Köşkü’nde kim oturuyor konulu geri dönüşler… Moda’da her an bir sokağın köşesinden karşıma çıkabilecek Güneş’in şarkısında dediği gibi, “Aklına gelen her şey, seni bulan her şey, gördüğün her şey, bence gerçek hepsi.” Bu gerçeklik, şimdi, burada, bana iyi geliyor.”

Moda'da yaratıcı üretim alanı: HOOD Base 

Sinem, “Akçapınar köyünde hiçbir şey yoktu o zamanlar. Bir Köprü Restoran var, bir de tostçu. Biz odaları açmışız ama gelen gitmek istemiyor. Gündüz Azmak'a, sörfe uzanıyor; akşam geri geliyor, üzerine şalını, ceketini giyip oturuyor burada. Akyaka bile uzak geliyor insanlara. O yüzden yemek vermeye başladık. E sonra, insanlar içki içmek için aşağı mı gidecekler? Bir bar da yapmak lazım. Tamam, onu da hâllettik. Bar yapınca müzik de olmalı. Yaptık.” diyerek anlatıyor Dane’nin olduğu yeri değiştiren hâlini.

Sinem ve Alper, Dane'de

Queer'ler için güvenli alan. Seks işçilerinin evi. "Azınlık" görülenlerin kısıtlı iş alanlarına sıkıştırılmadığı; Afgan, Suriyeli göçmenlerin kendi kültürlerini mutfağa, sofralardaki tabaklara taşıyabildiği bir üretim merkezi. 

"Şu an İstanbul'da gördüğüm en kozmopolit mahalle: Kurtuluş. Mesela burada birahanenin alt katında Moğol cemaatinin düzenlediği kareoke gecelerine denk gelebilirsin. Veya bir gün Ergenekon Caddesi'nde Afrikalıların işlettiği R&B Club'a. Onlar mahalleyi bir sonraki varış noktasına varmak üzere terk ettiğinde pop-up, bir iki ay sonra biter. Cumartesi günleri Kurtuluş sokakları çok renklidir. Apartman dairesinde Afrikalı göçmenlerin kilisesi var çünkü. Ayine gelirler. Şimdi devretti ama Ben U Sen'in kurucusu bir Diyarbakır Ermenisi. Yemekleri de öyle. Oturduğun yerden dünyayı keşfedebilirsin burada," diyerek özetliyor Utku, Kurtuluş'un neden onun çekim alanı olduğunu.

Dinlerin, dillerin, yaşamların buluşma noktası: Kurtuluş