27 Aralık Pazartesi sabahından herkese merhaba.
Bu hafta gündemimizde; Türkiye'de son bir haftada dolar/TL kurunda yaşanan dalgalanmalar, Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından açıklanan “Kur Korumalı TL Vadeli Mevduat” ürününün ayrıntıları, Pfizer ve Merck'ün Covid-19 haplarına yönelik onay süreçleri, şirketlerin aşı politikaları, ABD'nin Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nden ithal edilen mallara koyduğu yasak ve Amazon çalışanlarının sendikalaşma faaliyetleri var.
Daha iyi bir medya servisi için: Yılın son günlerinde Aposto! olarak da 2021'i nasıl geçirdiğimizi düşünüyor ve değerlendiriyoruz. Ürünlerimizi ve yayınlarımızı geliştirebilmemiz için görüşlerin bizim için çok değerli. Bu bağlantı üzerinden iki dakikadan kısa sürecek okur anketimize katılarak medya servisimizi geliştirmemiz için bize yardımcı olabilirsin. Şimdiden teşekkür ederiz!
Twitter ve LinkedIn hesaplarımızı takip etmeyi unutmayın!
Bugünün bülteni 1712 kelime, tahmini okuma süresi 5 dakika.
Her zamanki gibi yorum ve geri dönüşlerinizi bekliyoruz.
Keyifli okumalar,
Nurefşan
Paretoİş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

Küresel piyasalarda son durum ve haftalık değişimler
📉 BIST 100: Dolar/TL'de yaşanan dalgalanma, Borsa İstanbul'da satış dalgasına neden oldu. Salı ve çarşamba günü, endekste düşüşün hızlanmasıyla toplam üç kez devre kesici uygulandı.
🟡 Altın: Geçen haftaya 1.800 dolar civarında başlayan ons altın, salı günü 1.785 dolara kadar geriledikten sonra yükselişe geçerek 1.810 dolar ile haftayı kapattı. Gram altın, geçen pazartesi günü 1.000 lirayı gördükten sonra dövize endeksli mevduat uygulamasının hayata geçirilmesinin ardından 600 TL'ye kadar geriledi. Çeyrek altın ise 1.100 TL seviyesine düştü.

Geçtiğimiz pazartesi, dolar kurunun 18 TL’yi aşmasının ardından Cumhurbaşkanı Erdoğan, kur yükselişine karşı yeni finansal araçları devreye sokacaklarını açıkladı. “Kur Korumalı TL Vadeli Mevduat” isimli yeni ürünü tanıtan Erdoğan, parasını Türk lirasında tutanların kur yüksekliği endişesi taşımayacağını çünkü mevduat kazancının kur getirisinin altında kalması hâlinde aradaki farkın doğrudan Hazine tarafından ödeneceğini duyurdu.
Kurlara neler oldu?
20 Aralık Pazartesi: Dolar/TL, 18’in üzerini, avro/TL ise 20’nin üzerini gördü. Akşam saatlerinde Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yeni ürünü açıklamasıyla dolar/TL 13,60’a, avro/TL ise 15’lere çekildi.
21 Aralık Salı: Hazine ve Maliye Bakanlığı, "Kur Korumalı TL Vadeli Mevduat" ürününün detaylarını açıkladı. Dolar/TL 13’e, avro/TL ise 14,50’ye düştü. Yeni bankacılık ürünü, Resmî Gazete'de yayımlanan "Türk Lirası Mevduat ve Katılma Hesaplarına Dönüşümün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ" başlıklı tebliğle yürürlüğe girdi.
22 Aralık Çarşamba & 23 Aralık Perşembe: Dolar/TL 10,50’ye, avro/TL ise 11,50'ye kadar düştü.
24 Aralık Cuma: Dolar/TL 11,70, avro/TL ise 13,20 ile haftayı kapattı.
Detaylar
Yeni ürünün tanıtılmasının ardından Hazine ve Maliye Bakanlığı, detayları açıkladı. Buna göre;
- Hesaplar 3,6,12 ay vadelerle açılabilecek. Hesabın faizi ve hesabın açıldığı tarih ile vade tarihi arasındaki kur değişimi oranı kıyaslanacak. Hangisi daha yüksekse gelirler, o değer üzerinden verilecek.
- Stopaj uygulanmayacak. Ürün gerçek kişiler tarafından açılan TL vadeli hesaplarda işleyecek.
- Kur farkı hesaplamaları TCMB’nin yayımladığı USD döviz alış kuru üzerinden hesaplanacak.
Ekonomistler ne diyor?
Ekonomistler yeni ürün için “örtülü faiz artırımı” yorumu yapıyor. Ekonomist Enes Özkan "Bir kamu borçlanmamız iyi gidiyordu o da sıkıntıya girecek gibi duruyor. Kamu borcunun gayri safi yurtiçi hasılaya oranının hızla artacağını göreceğiz," dedi.
Aposto!’ya konuşan Boğaziçi Üniversitesi Ekonomi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ceyhun Elgin de bu ürünün yakın vadede döviz kurlarını dengeye getirme potansiyeli taşıyan bir uygulama olduğunu ancak uzun vadede çok da sürdürülebilir olmadığını belirterek şunları söyledi:
“Diyelim ki Türkiye'de bankalardaki döviz hesaplarının tamamı bu uygulamaya geçti ve dolar kurunda çok ciddi bir artış oldu. Neredeyse birkaç ay içinde devletin, bütçesinin tamamına denk gelecek bir hazine katkısı yapılması gerekebilir. Bu da devlet bütçesini çok zorlar, enflasyon riskini doğurur. Çünkü devlet bunu vergi gelirleriyle finanse edemeyeceği için ancak para basarak Merkez Bankası'yla finanse edecektir. Bu da daha fazla enflasyon demek."

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada Omicron varyantın 89 ülkede görüldüğünü ve ülkelerdeki vaka sayılarının 1,5 ila 3 gün içinde iki katına çıktığını açıkladı. Dünya Sağlık Örgütü Başkanı Tedros Adhanom Ghebreyesus, insanlara Noel ve yılbaşı tatillerini ve kutlamalarını iptal etme çağrısı yaparak "Bir etkinliğin iptal edilmesi, bir hayatın iptal edilmesinden daha iyidir," dedi.
FDA’nın kararları
ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), Pfizer'in Covid-19'a karşı geliştirdiği ağızdan alınan ilaca acil kullanım onayı verdiğini açıkladı. Reçeteyle satılacak "Paxlovid" isimli ilacın 12 yaş üstü yüksek riskli hastaların tedavisinde kullanılacağı bildirildi. Klinik deneylere göre Paxlovid, ciddi hastalık riski yüksek hastalarda hastaneye yatışları ve ölümleri önlemede yaklaşık %90 etkili.
FDA, Pfizer’in ardından Merck'ün oral antiviral haplarına da acil kullanım izni verdi. İlaç 18 yaş ve üzeri yetişkinlerin hafif ile orta şiddette Covid-19 hastalığı tedavisi için kullanılacak.
Aşı şirketlerinin duyuruları
Pandeminin 2024’e kadar sürebileceğini değerlendirdiklerini açıklayan Pfizer, Birleşik Krallık’a araştırma amaçlı olarak oral antiviral ilaçlarından 2,5 milyon ek ünite daha sağlayacağı duyurdu.
Moderna, Covid-19 aşısının 3’üncü dozunun Omicron’a karşı koruyucu olduğunu açıkladı. Şirket, şu anda kullanılan formülün, "Omicron'a karşı ilk savunma hattını" oluşturmaya devam edeceğini bildirdi.
AstraZeneca da Omicron varyantına karşı aşı üretmek için Oxford Üniversitesi'yle birlikte çalıştıklarını açıkladı.
Büyük şirketlerin önlemleri
• Google, Omicron nedeniyle aşı olmayan çalışanlarına maaş ödenmeyeceğini, aşısız çalışanları 30 günlük zorunlu izne çıkaracaklarını ve hâlâ aşı olmamaları hâlinde de yollarını ayıracaklarını açıkladı.
• JP Morgan, Manhattan ofisinde çalışan aşısız personelin salı günü itibarıyla evden çalışacağını duyurdu.
• Apple, Omicron nedeniyle şubat ayı için planlanan ofise dönüşü süresiz olarak ertelediğini duyurdu. ABD ve Kanada'da 8 mağazasını kapattığını bildirdi.
• Intel, çalışanlarına 4 Ocak'a kadar aşı olmaları gerektiğini aksi takdirde ücretsiz izne ayrılacaklarını bildirdi.
• Oreo'nun üreticisi Mondelēz 10 Ocak 2022 olarak planlanan ofise dönüşü, Omicron nedeniyle "ertelemek zorunda kaldıklarını" duyurdu.
• İlaç şirketi CVS Health hibrit çalışma modelini ertelediklerini ve tüm çalışanlarından aşı olmalarını talep ettiklerini açıkladı.
• Microsoft ve Facebook da çalışanlarına yönelik aşı zorunluluğuna devam ediyor.
HSBC ile gelecek çocuklarınızın, nakit puan sizin

HSBC-Allianz işbirliğiyle sunulan HSBC Bireysel Emeklilik Planı ile 18 yaşından küçük çocukların geleceğine yatırım yapanlar bugünden kazanmaya başlıyor. 31 Aralık’a kadar geçerli kampanyada her bir çocuk için 100 TL NakitPuan kazanma fırsatı sunuluyor.
HSBC müşterileri, 18 yaşından küçük çocuklarını erken yaşta HSBC Bireysel Emeklilik Planı’na dahil ederek, onlara tasarruf alışkanlığı kazandırırken, yapacakları birikimlerin ihtiyaca uygun fonlarda değerlenmesi ve %25 Devlet Katkısı ile çocuklarının hayallerindeki yarınlara ulaşmasını sağlayabilecek.
Nedir? 15 Ekim – 31 Aralık 2021 tarihleri arasında, 18 yaşından küçük çocuklarınız için HSBC Kredi Kartı’nızdan aylık en az 400 TL katkı payıyla yaptıracağınız HSBC Bireysel Emeklilik Planları için 100 TL NakitPuan kazanma fırsatını kaçırmayın.
Dahası: 18 yaşından küçük her bir çocuğunuz için ayrı yaptıracağınız HSBC Bireysel Emeklilik Planı için %25 Devlet Katkısı avantajından ayrıca faydalanabileceğiniz gibi her bir çocuğunuz için de ayrıca 100 TL NakitPuan kazanabilirsiniz.
Kampanya katılım şartlarıyla ilgili detaylı bilgiye ulaşmak için bu bağlantıyı ziyaret edebilirsiniz.

ABD Başkanı Joe Biden, Çin’in Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde üretilen malların ABD’ye ithal edilmesini yasaklayan “Uygur Zorla Çalıştırma Önleme Yasası”nı onayladı.
Arka plan: Birleşmiş Milletler’e (BM) göre, ağırlıklı olarak Müslüman olan ve Türkçe konuşan Uygur Türkleri başta olmak üzere 1 milyondan fazla etnik azınlık, Çin’in kuzey batısında bulunan Sincan’daki toplama kamplarında zorla tutuluyor. Bu nedenle ABD, son bir senede Çin’in insan hakları ihlallerine karşı birçok yaptırım kararı aldı.
- ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, geçtiğimiz ocak ayında Uygurlara yönelik tutumları nedeniyle Çin’i “soykırım yapmak” ve “insanlığa karşı suç işlemekle” suçladı.
- Çin’i Uygurlara yönelik insan hakları ihlallerinde bulunmakla suçlayan ABD, şubat ayında Pekin'de düzenlenecek Kış Olimpiyat Oyunları'nı diplomatik olarak boykot kararı aldı.
- Aralık 2021’de ise Uluslararası Olimpiyat Komitesi'nin Çin hükümeti ile iş birliği yaparak insan haklarına ilişkin taahhütlerini ihlal ettiğine dair karar, Temsilciler Meclisi'nde onaylandı. Ayrıca, Çin'in Uygurlar ve diğer dini azınlıklara yönelik "süren soykırımı ve insanlığa karşı suçları" kınandı ve BM’nin müdahale etmesi talep edildi.
Neden önemli? Meclis ve Senato'dan neredeyse oybirliğiyle geçen yasa, ABD'nin zulme uğrayan azınlıkları istismar ettiğini düşündüğü Çin’i cezalandırmaya ve bölgedeki tedarik zincirlerini denetlemeye yönelik bugüne kadarki en kapsamlı çabası. Sincan, her ne kadar Çin’in nispeten uzak bir köşesi olsa da küresel tedarik zincirlerinde önemli bir bağlantı noktası durumunda. Dolayısıyla kararın, üretimlerini Çin fabrikalarında gerçekleştiren çok uluslu şirketleri olumsuz etkilemesi bekleniyor.
- Dünyadaki pamuk üretiminin %20’sinin ve güneş panelleri üretiminde hammadde olarak kullanılan polisilikon üretiminin %45’inin Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde gerçekleştiği tahmin ediliyor.
- Bölgede, birçok tekstil ve tüketici elektroniği şirketine üretim yapan fabrikalar mevcut.
Şimdi ne olacak? Bölgede üretim yapan şirketler, işçilerin “zorla çalıştırılmadıklarını” kanıtlamadığı takdirde ABD’ye ithalatı durdurmak zorunda kalacak. Dünyanın ikinci büyük ekonomisi olan Çin’de faaliyet gösteren çok uluslu şirketler için dengelerin değişmesine neden olacak bu durum, ilk krizini yarattı bile.
- Aralık başında Çin’deki tedarikçilerine Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nden herhangi bir ürün, hizmet ve iş gücü kullanmamalarını isteyen bir mektup gönderen ABD merkezli çip üretici Intel, Çin’deki sosyal medya kanallarında büyük bir tepkiyle karşılaştı. Boykot çağrılarının ardından şirket, Çinli müşteriler, ortaklar ve kamuoyundan özür diledi.

Amazon, ABD’de Ulusal Çalışma İlişkileri Kurulu (NLRB) ile bir anlaşma imzalayarak geçmiş ve mevcut yaklaşık 1 milyon çalışanını örgütlenme hakları hakkında bilgilendirmeyi ve sendikalaşma konusunda esneklik sağlamayı kabul etti. Anlaşma, çalışanların vardiyalarından önce veya sonra dinlenme odası ve park alanı gibi alanlarda bulunmalarını yasaklayan şirket kuralını kaldırırken NLRB’nin olası işçi hakları ihlalleri durumunda Amazon’a dava açmasını da kolaylaştırıyor.
Neden önemli? Amazon, ABD’de yaklaşık 800 bin kişiyi istihdam ediyor. Bir başka deyişle, ABD’de her 186 işçiden biri Amazon’da çalışıyor. Dolayısıyla anlaşma, çok geniş bir çalışan kitlesini ilgilendiriyor.
Bir adım geriden: Pandemi sırasında e-ticarete talebin artmasıyla Amazon, geniş kapsamlı bir işe alım süreci yaşadı. ABD’nin Walmart’tan sonra en büyük ikinci özel işvereni olan şirket, iş gücü genişledikçe ve pandemi çalışma koşullarını zorlaştırdıkça giderek artan bir çalışan baskısı ile karşı karşıya kaldı. Çalışanlarının örgütlenmesini istemeyen şirket, daha önce "Şirket olarak, sendikaların çalışanlarımız için en iyi cevap olduğunu düşünmüyoruz," açıklamasında bulunmuştu. Son dönemde yaşanan bazı gelişmeler şöyle:
- NLRB’ye göre, pandeminin başından bu yana Amazon hakkında haksız emek uygulamaları suçlamasıyla 75’ten fazla dava açıldı.
- ABD’nin Alabama eyaletindeki depolarda çalışan işçiler, sendikalaşmak için oylama yapmış; ancak sonuç olumsuz çıkmıştı. NLBR, Amazon’u Alabama'da işçilerin sendikalaşma oylamasına müdahale etmekle suçladı ve yeniden oylama talep etti.
- Geçen hafta, ABD'nin New York şehri Staten Island bölgesindeki Amazon depolarında çalışan 2 bin 500'den fazla işçi, imza toplayıp sendikalaşmak için yeniden başvuruda bulundu.
Geniş perspektif: ABD’de hâlihazırda Starbucks, Kellogg ve Deere&Company gibi birçok şirket, artan sendikalaşma faaliyetleri ile karşı karşıya. Wall Street Journal'a açıklamalarda bulunan Cornell Üniversitesi akademisyenlerinden Risa L. Liberwitz, “Bu anlaşma, Amazon’da ve ABD’de faaliyet gösteren tüm büyük şirketlerde örgütlenmeyi muazzam bir şekilde artırabilir,” diyor.
• Erteleme: Dünya Ekonomik Forumu, 17 - 21 Ocak tarihleri için planlanan Davos Zirvesi'nin Omicron varyantının yarattığı belirsizlik gerekçesiyle yaz aylarının başına ertelendiğini duyurdu.
• Soruşturma: ABD Ulusal Karayolu Trafik Güvenliği İdaresi (NHTSA), ön dokunmatik ekranda oyun oynamaya izin veren özelliği nedeniyle "sürücünün dikkatini dağıtabileceğini ve kaza riskini artırabileceği" gerekçesiyle 580 bin Tesla aracı hakkında resmî güvenlik soruşturması başlattı.
• Dava: Elektrikli kamyon üreticisi Nikola, yatırımcılarını ürün ve ticari beklentiler hakkında yanıltarak dolandırdığı gerekçesiyle hakkında açılan dava kapsamında ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'na (SEC) 125 milyon dolar ödemeyi kabul etti.
• Çip krizi: Toyota, Japonya'daki beş fabrikasında ocak ayında üretime ara vereceklerini duyurdu. Kesintinin 20 bin aracı etkileyeceği; ancak yıllık 9 milyon araç üretim hedefini ise etkilemeyeceği açıklandı.
• Plan: Yemeksepeti'nin üst kuruluşu Delivery Hero, Almanya ve Japonya'daki faaliyetlerini bırakmayı planladıklarını açıkladı. CEO Niklas Oestberg, birçok yerde farklı fırsatlar gördüklerini ve iki ülkedeki faaliyetlerinin bu yerlere yatırım yapmalarını sınırladığını vurguladı.
Pareto'da gelecek cuma, yılbaşı tatili nedeniyle yeni bülten yayımlanmayacak. "⏪ 2021'i geri sar" temalı bültenlerimizin sonuncusunu yeni yılın ilk pazartesi günü sizinle paylaşacağız.
2021'de neler olduğuna göz atmak isteyenler için hatırlatma:
Pareto Spot'un 12.bölümü yayında! SC Yönetim Danışmanlık kurucusu Dr. Soner Canko ile bankacılık sektörünün, yeni finansal teknolojiler ve merkeziyetsiz finans sistemi ekseninde nasıl bir pozisyon alması gerektiğini konuştuk. “Bankacılık yok olabilir mi?” sorusunu cevaplamaya çalıştık.

Kısa bir mola: Podcast serimizin 12 bölümlük ilk sezonu sona eriyor. Haftaya yeni bölümümüz yayınlanmayacak. Kısa bir molanın ardından yeni sezonla yeniden Aposto! Radyo kanalında yer alacağız. Konu ve konuk önerileriniz için bize yazın!
İyi haftalar,
Nurefşan






