🤯 Apple WWDC21, uzay yolculuğu ve internetin çöküşü

Gönderilerim neden görünmüyor? Instagram'ın başkanı Adam Mosseri, uygulamanın algoritmasının nasıl çalıştığını açıkladı. Buna göre gönderinin paylaşım zamanı, telefon ya da internet üzerinden paylaşılması, gönderinin detayları, paylaşan kişi, kullanıcıların uygulamadaki aktivitesi ve diğer kişilerle etkileşimleri gibi unsurlar gönderi sıralamasını etkiliyor.

Başıboş gezen araçlar: Kaliforniya eyaleti, otonom araç şirketi Cruise'a "sürücüsüz" test yapma izni verdi.

Chrome sevmeyenlere: Opera'nın kurucu ortağı ve eski çalışanları tarafından geliştirilen tarayıcı Vivaldi, yeni güncellemeyle e-posta, RSS okuyucu, takvim ve çeviri araçları gibi yeni özellikler eklediğini duyurdu.

7. uçuş: NASA'nın Ingenuity helikopteri, Mars'taki yedinci uçuşunu beklenmedik bir şekilde daha önce gidilmemiş bir noktaya  gerçekleştirerek gezegendeki yeni görevlerin kapısını aralamış oldu.

iOS 15'le beraber gelen en önemli yenilikler haberleşmeyi kolaylaştırmak için düşünülmüş sanıyoruz. Pandemi dolayısıyla uzaktan çalışma zorunluluğu bu alanda çok etkili olmuşa benziyor. Özellikle FaceTime uygulamasında yapılan yenilikler oldukça ilgimizi çekti:

• Görüntüde portre modunun gelmesi
• Arka plan seslerinin makine öğrenmesi metoduyla tamamen kaldırılabiliyor olması
• Grup konuşması esnasında her katılımcının sesinin, kendisinin bulunduğu pencere konumundan gelecek olması (biraz sağdan, ortadan, en sağdan gibi)
• Birlikte müzik dinleme ve film izleme özelliği
• Ekran paylaşma özelliği
• Link özelliği
• Tarayıcı üzerinden kullanım imkânıyla Android cihazların da erişimine açılması

Gizlilik

Apple'ın takıntılı olduğu gizlilikle ilgili de gelişmeler dikkat çekici. iCloud+ adı verilen sistemle bir nevi VPN tasarlanmış diyebiliriz. Böylece interneti kimin kullandığı ve nerelerde gezdiği gizlenmiş olacak. Buna ek olarak internet hizmetlerine üye olurken kullanılabilecek bir e-posta adresi sunuluyor. Böylece kişisel e-posta adresimizi kullanmak zorunda da kalmıyoruz.

Posta uygulamasında da gizlilikle ilgili iyileştirmeler yapılmış. Artık e-postayı gönderen servis, alıcının IP adresi ve lokasyonu hakkında da bilgi sahibi olamayacak.

Sağlık

iPhone'larda bulunan teknoloji, kullanıcının yürüyüşünü inceleyerek düşüp düşmeyeceğini anlayabiliyor. Bununla birlikte Sağlık uygulaması artık daha fazla veri işleyebilecek bir hâle geliyor ve ek olarak bilgilerimizi doktorlarla paylaşabilme hizmeti de sunuluyor.

Günlük

Focus isimli bir uygulamayla günü belirli bölümlere bölerek verimliliğinizi artırmaya yönelik de bir geliştirme var ki, belirtelim, evden çalışan beyaz yaka olarak en çok ilgimizi çeken bu oldu. Focus'la birlikte, örneğin, saatleri iş ve ev diye ayırarak bu saatler içerisinde size hangi bildirimlerin ulaşacağını ya da ulaşmayacağını seçebiliyorsunuz. Bu şekilde Apple, daha önceleri “Screen Time” ile başlattığı verimlilik temalı hizmeti bir adım daha ileri götürmüşe benziyor.

Siri, normal şartlar altında tamamen çevrim içi olarak kullanıyordu. Fakat yeni geliştirmeyle beraber artık “Hey Siri, 10 dakikalık bir zamanlayıcı kur” dediğinizde Siri bu komutu hem daha hızlı hem de çevrim dışı olarak gerçekleştirebilecek.

Kameralarda da gelişmeler var. Yapay zekâ sayesinde, çekilen fotoğrafların içindeki metinler artık ayrıştırılabilecek ve kullanılabilecek. Örneğin bir kartın fotoğrafını çektiğinizde oradaki telefon numarasını kolayca arayabileceksiniz. Bununla beraber, “arama” özelliği kullanarak fotoğrafların içerisinde yazan metinleri de aratabileceğiz.

Arka planda Space Oddity açın. O’nun için her şey daha yeni başlıyor. 

“Gradatim Ferociter” 

Jeff Bezos’un uzay şirketi Blue Origin’in mottosu olan bu sözcükler, “Adım adım, yırtıcı bir şekilde” anlamına geliyor. 5 yaşından beri uzaya gitmeyi hayal eden Bezos, adım adım ama azimle ilerleyerek bu hayalini 20 Temmuz'da kardeşiyle birlikte, kendi şirketinin ilk insanlı uçuşuna katılarak gerçekleştirmeye hazırlanıyor. 

Nereden nereye?

Amazon’un kurucusu, Jeff Bezos’un uzay merakı okul yıllarında başladı. Onun hayali, uzayı merak eden diğer çocuklardan farklıydı. Astronot değil, uzay girişimcisi olmak istiyordu. “İnsanlığın geleceği bu gezegende değil” diyordu.

Dünyaya bir şey çarpması durumunda, bir uzay gemisiyle hazırlıklı olmak gerektiğini söyleyen bu çocuk, 2000 yılında uzay yolculuğunu yeniden kullanılabilir fırlatma sistemleriyle ucuz, sık ve daha erişilebilir hâle getirme amacıyla Blue Origin'i kurdu. Blue Origin, insanlık için Dünya dışında bir yerde hayat kurmak yerine, Dünya'daki kaynakların korunabilmesi için uzaydan kaynak bulmayı hedefliyor. 

Şimdiye kadar 15 insansız test uçuşu gerçekleştiren New Shepard, altı kişiyi kısa yörünge altı uçuşlarla taşımak için tasarlandı ve dünyanın uzay sınırının üstüne çıktıktan sonra hızlanmak yerine inişe geçerek uçuşunu tamamlıyor.

Geçtiğimiz ay, henüz hiç "gerçek insanlı uçuş" gerçekleştirmese de güvenliğini doğrulamak için NASA ve özel bilim deneylerinde kullanılan New Shepard’ın temmuz ayında gerçekleştireceği ilk insanlı uçuşunun biletleri açık artırmayla satışa çıkarıldı. Açık artırmayı kazanan kişi, 20 Temmuz’da gerçekleşecek uçuşta, Bezos kardeşlere eşlik edecek. Roket, yaklaşık 100 kilometre yükseldikten 10 dakika sonra paraşütle iniş yapacak. Yolcular, ses hızının üç katı hızda seyahat etmeyi ve yer çekimi kuvvetinin üç katını (fazla heyecanlı bir roller coaster gibi) deneyimleyecekler.

Blue Origin'in ilk insanlı uçuşunu ücret ödeyen bir yolcuyla gerçekleştirecek olması zaten şaşırtıcı bir durumdu, artık bu uçuşun dünyanın en zengin insanlarından birini ve kardeşini de taşıyacağını biliyoruz. Blue Origin'in en büyük rakiplerinden Virgin Galactic’in; Richard Branson'la yapılacak uçuştan önce test pilotları ve astronotlarla birkaç uçuş gerçekleştirdiğini, Elon Musk’ın henüz hiçbir SpaceX aracıyla uçuşa katılmadığını göz önünde bulundurursak Jeff Bezos’un kararının oldukça cesur bir karar olduğunu söylemek gerek.

Nasıl bir his?

Dünya'yı uzaydan gözlemlemek yoğun duygulara neden olabiliyor. Bilim yazarı Frank Wight'ın "genel bakış etkisi" olarak tanımladığı bu durum, gezegenimizi yüksek noktalardan gören astronotların zihnini değiştiren uyanışları ifade ediyor. 

Bir yıl önce SpaceX ile uzaya gönderilen NASA astronotu Bob Behnken, bu duyguyu şöyle anlatıyor: 

"Uzaydan, gerçekten gözlemlenebilen hiçbir sınır olmadığını fark ediyorsunuz. Ortak bir atmosferi paylaşan tek bir gezegen olduğunu görüyorsunuz. O, evrendeki ortak yerimiz. Dolayısıyla, salgın veya milletimizin ve dünyamızın karşılaştığı zorlukları gördüğümüzde bunlarla hep beraber yüzleştiğimizi anlıyoruz.”

57 yaşındaki Jeff Bezos da, gelecek ay, Amazon’daki CEO görevini bıraktıktan 2 hafta sonra bu deneyimi tadacak. Bakalım, “genel bakış etkisi” onda nasıl bir etki bırakacak? Bu deneyim; vergi kaçırma, sendikaları ezme ve antitröst ihlalleri iddiaları nedeniyle eleştirilerle karşı karşıya kalan ama bunun yanında müşterilerin hayatını zenginleştirerek ve işletmelerin çalışma şeklinin kalitesinin artırarak dünyadaki muazzam yeniliklere neden olan bu adamı nasıl dönüştürecek?

Siz de Jeff Bezos’un heyecanını biraz olsun hissedebilmek ve gök bilimci Carl Sagan'ın “Soluk Mavi Nokta” adını verdiği gezegenimizin görüntüsünü ve o soluk mavi noktanın hayranlık uyandıran zamansız anlatımını izlemek isterseniz internet molanıza şuradan devam edebilirsiniz.

Geçtiğimiz salı günü sadece birkaç saatliğine internetin büyük bir bölümü çöktü.

Büyük websitelerde oluşan kesintileri ve yayımlanan sorun raporlarını takip eden bir platform olan Downdetector verisine göre Amazon, Spotify, PayPal ve benzer birçok büyük internet şirketinin erişilebilirliği aynı zaman aralığında dalgalandı.

Kaynak: Downdetector

Sonuncusu hariç, yukarıdaki tablodaki şirketlerin çoğunu muhtemelen tanıyorsunuzdur. Her şeyin yanlış gitmesinin sebebi Fastly; websitelerinin içeriği hızlı bir şekilde yüklemesine izin veren sunucuları bulunduran bir İçerik Dağıtım Ağı (CDN) şirketi ve birçok websitesinin kendisini kullandığını biliyoruz artık.

CDN 101: CDN nedir, ne için kullanılır?

İçerik Dağıtım Ağı'nın (Content Delivery Network - CDN) amacı kesintisiz bir şekilde yüksek performansla son kullanıcılara içerik sunmaktır. Pratikte CDN'ler; HTML sayfaları, JavaScript dosyaları, stil sayfaları, resimler ve videolar gibi websitesi içeriklerinin daha hızlı yüklenmesini sağlar ki bu sayede -örneğin- Netflix'te bir içerik izlemek ya da Reddit'te bir yorum okuyabilmek yavaş olmasın. Ayrıca CDN'ler bant genişliği maliyetlerini düşürürler, fazla trafiği idare ederler ve biraz güvenlik de sağlarlar. Daha iyi performans ve daha kesintisiz erişimin yanı sıra, CDN’ler içerik sağlayıcının kendi altyapısı üzerindeki yükü aldığı ve doğrudan kendisi sunduğu için içerik sağlayıcının maliyetten tasarruf etmesine de yardımcı olur.

Yaşanan bu olaydan en çok etkilenen sektörlerden biri; CNN, The New York Times, Financial Times ve diğerlerinin de dahil olduğu haber siteleri oldu. Bazıları haber raporlarını canlı tweet'lemeye başvurdu ancak bizim en beğendiğimiz çözüm, haberlerini yayımlamaya başlamak için halka açık bir Google dokümanı yaratan teknoloji websitesi The Verge oldu. Çözüm de gayet işe yaradı ancak herkese açık düzenlemeyi kapatmayı unuttular, bu nedenle -kısa bir süre için- herkes belgeyi düzenleyebildi, ki asıl eğlence de bu kaos ortamı oldu demeliyiz :)

Fastly "bizim hatamız" dedi ve şu ana kadar hatanın bir siber saldırının nedeni olmadığı belirtiliyor. Kasıtlı olsun ya da olmasın; bu kesinti, teknoloji ekosisteminin ne kadar kırılgan ve birbirine bağımlı olabileceğinin minik bir hatırlatıcısı oldu.