8 Ağustos Cumartesi gününden herkese merhaba.
Avrupa’nın güneybatısında, etkisini giderek artıran sıcak hava dalgaları ve kuraklığın tetiklediği büyük orman yangınlarıyla mücadele devam ediyor. Orman yangınlarını sadece aşırı sıcaklık ve kuvvetli rüzgar değil, NASA’nın "ateş püskürten ejderha" olarak adlandırdığı hava olayı da büyütüyor. Pelin Cengiz, Prof. Dr. Doğanay Tolunay'a ateş toplarının etkisini sordu. Pelin Cengiz, ayrıca Birleşik Krallık'ta çalışma hayatında sıcak hava dalgalarına maruz kalınan aylara özel haklar talep eden “Heat Strike” (Isı Grevi) eylemleri üzerine de yazdı.
Elif Bayram, yalnızca alışkanlıklarımızı takip etmekle kalmayıp gelişimi görünür ve paylaşılabilir kılarak kimlik kurma biçimimizi de dönüştüren Duolingo, Strava ve benzeri uygulamaların motivasyonumuzu ve hayata bakışımızı nasıl etkilediği üzerine yazdı.
Ayça Örer, hayatın pek çok farklı alanında kendini gösteren; işsizlik, gelecek kaygısı, anksiyete arttıkça sayısı fazlalaşan farklı bağımlılık türlerinin nasıl ortaya çıktığını; egzersiz, madde, oyun, spor, alışveriş ve kumar bağımlısı olduğunu söyleyen kişilerle konuştu.
- O sırada Aposto'da: Aposto'nun yaz gündemi elinizde tutup, sayfalarını çevirebileceğiniz bir dünyaya taşındı. Aposto Gazete'nin Yaz 2026 sayısı, İstanbul'un gece ekonomisine odaklanan Soli ekiyle birlikte yayında.
Bugün ayrıca bültende:
💆♀️ Astım ataklarına karşı elektrikli ocak
🌳 Akbelen'de tarihî karar
👩⚕️ Türkiye'de beklenen yaşam süresi
🦀 Ege'de mercan ormanı keşfi
🔥 El Niño'da son durum
💉 Ebola aşısında insan denemesi
❌ Limit Aşım Günü
İyi okumalar.
Deniz
AngstHer cumartesi iklimden sağlığa, modadan psikolojiye yeni dünyanın anksiyete yaratan konularına serinkanlı bir mesafeyle çözümler sunuyoruz.

• Elektrikli ocak astım ataklarını azaltıyor: ABD'de yürütülen yeni bir araştırma, doğalgazlı ocak yerine elektrikli ocak kullanılmasının iç mekandaki azot dioksit seviyesini %70 azaltarak, astım belirtilerini yaygın ilaçlarla benzer düzeyde hafifletebildiğini ortaya koydu.
- Ayrıntılar: Case Western Reserve Üniversitesi'nin 85 tedaviye cevap vermeyen astım hastasıyla yürüttüğü çalışmada, ocak değişiminin ardından acil servis başvuruları ve hastaneye yatışlar %70, astım nedeniyle işe veya okula devamsızlık ise yaklaşık %80 azaldı. Araştırmacılar, elektrikli ocağa geçişin bir tedavi değil, ilaç kullanımını ve diğer korunma yöntemlerini tamamlayabilecek bir maruziyet azaltma stratejisi olduğunu vurguladı.
• AI kronik ağrı için ilaç keşfetti: Insilico Medicine, yapay zeka desteğiyle kronik ağrı tedavisinde kullanılabilecek tamamen yeni bir biyolojik hedef keşfettiğini ve bu hedefe yönelik geliştirdiği deneysel ilacın dikkat çekici sonuçlar verdiğini açıkladı.
- Ayrıntılar: ISM9528 adı verilen aday ilaç, PandaOmics isimli yapay zeka tarafından keşfedilen bir biyolojik mekanizmayı hedef aldı ve Chemistry42 platformunun desteğiyle geliştirildi. Söz konusu hedef, daha önce ağrı tedavisiyle ilişkilendirilmemişti. ISM9528'in, opioid kullanmadan ağrıyı baskılayabildiği ve kendi sınıfının ilk örneklerinden olduğu belirtildi.
• FDA, mRNA tabanlı ilk grip aşısını onayladı: ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Moderna’nın mFLUSIVA aşısını onaylayarak ilk kez mRNA tabanlı bir grip aşısının kullanımına onay verdi.
- Ayrıntılar: Moderna, FDA’nın aşının etkinliğine ilişkin daha fazla bulgu talep etmesinin ardından geçen yıl yaptığı başvuruyu geri çekmişti. Fakat 11 ülkede 40 bin 805 yetişkinin katıldığı Faz 3 çalışmasının sonuçlarının sunulmasının ardından aşıya onay verildi. Çalışmada mFLUSIVA’nın, standart doz grip aşısına göre gribi önlemede %26,6 daha etkili olduğu görüldü. 50 yaş ve üzerindeki yetişkinler için geliştirilen aşı, mRNA teknolojisi sayesinde dolaşımdaki grip türlerine karşı geleneksel yöntemlere kıyasla daha hızlı güncellenebiliyor.
• Kurbağadan alınan bakteri tümörleri tek dozda yok etti: Japonya İleri Bilim ve Teknoloji Enstitüsü’nde (JAIST) görev alan bilim insanları, kurbağaların bağırsaklarında yaşayan doğal bir bakteriyi kullanarak farelerde bağırsak kanseri tümörlerini tek dozda tamamen yok etmeyi başardı.
- Ayrıntılar: Çalışma ekibi; ağaç kurbağaları, ateş semenderleri ve çayır kertenkelelerinin bağırsaklarından 45 farklı bakteri türü topladı. Laboratuvar ortamında çoğaltılan ve kanser karşıtı etkileri açısından tek tek incelenen bakterilerden dokuzu, umut verici sonuçlar verdi. Ewingella americana ise en başarılı aday olarak öne çıktı.
• ABD'deki ishal salgınında iki ölü: ABD'de cyclospora parazitinin neden olduğu siklosporiyazis salgınıyla bağlantılı iki ölümün ardından iki hafta önce salgının "kontrol altında" olduğunu söyleyen Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr. yeniden gündeme geldi.
- Ayrıntılar: ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) verilerine göre Michigan'da ciddi sağlık sorunları bulunan iki kişi hayatını kaybetti; 1 Mayıs'tan bu yana 41 eyalette 4.100'den fazla vaka doğrulanırken, 7.400'ü aşkın olası vaka da inceleniyor. Yetkililer, vakaların bir bölümünü Meksika'dan ithal edilen ve Taylor Farms de Mexico tarafından tedarik edilen rendelenmiş göbek marulla ilişkilendiriyor.
• Science Corporation’ın çipi AB onayı aldı: Neuralink kurucu ortağı Max Hodak tarafından kurulan beyin-bilgisayar arayüzü girişimi Science Corporation, yaşa bağlı maküler dejenerasyondan kaynaklanan görme kaybını geri kazandıran beyin çipi ve gözlüğün satışına başlamak için AB onayı aldığını duyurdu.
- Ek olarak: Şirket, PRIMA adlı cihazın ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından da onaylandığını hatırlattı. Cihazın kullanılabilmesi için görme kaybı yaşayan hastalar, bir saatlik ayakta yapılan tıbbi bir işlemden geçiyor. Bu işlem sırasında hastanın gözünün arkasına küçük bir çip yerleştiriliyor. Daha sonra hastalar eşleştirilen gözlüğü taktıklarında gözlük, kadraja giren görüntüyü çipe aktarıyor ve böylece hastaya görme yetisini geri kazandırıyor.
• Ebola aşısında insan denemesi: Moderna, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde devam eden Bundibugyo Ebola salgınına karşı geliştirdiği mRNA tabanlı aşının Faz 1 klinik denemelerine Kanada'da başladı.
- Ayrıntılar: Yaklaşık 80 gönüllünün katılacağı Faz 1 denemesinde aşının güvenliği, tolere edilebilirliği ve bağışıklık yanıtı değerlendirilecek. Bundibugyo Ebola türüne karşı şu anda onaylı bir aşı bulunmuyor. Son verilere göre Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde 3.802 vaka ve 1707 ölüm kaydedilirken, yeni vakaların %60-70'inin toplum içi bulaş yoluyla ortaya çıktığı belirtiliyor.

• Danimarka'dan yapay zekayla kopya önlemi: Danimarka hükümeti, lise düzeyindeki öğrencilerin yapay zekayla kopya çekmesini önlemek amacıyla öğrencilerin evde hazırladıkları uzun yazılı ödevleri sözlü olarak savunmasını, yazılı sınavlarda ise bilgisayar kullanımlarının izlenmesini gerektiren yeni kurallar getirdi.
- Ayrıntılar: Yeni düzenlemeyle okulların yazılı sınavlarda bilgisayar kullanımını denetleyen yazılımlar ve okul ağını filtreleyen güvenlik sistemleri kullanması zorunlu hâle geldi. Ayrıca öğrencilerin daha fazla yazılı ödevi okulda, gözetim altında tamamlaması teşvik edilecek. Hükümet, eğitim sisteminde yapay zeka kullanımına ilişkin kapsamlı bir ulusal strateji de hazırlıyor.
• Çalışanların %85’i yıllık izinde işten kopamıyor: İnsan kaynakları platformu Kolay İK’nın 263 çalışanın katılımıyla yaptığı yeni bir araştırma, çalışanların %85’inin izin öncesinde, izin sırasında ya da işe dönüş düşüncesi nedeniyle işle bağını sürdürdüğünü ortaya koydu.
- Ayrıntılar: Katılımcıların %42’si, dönüşte biriken iş yükünü düşünmesi nedeniyle yıllık izinde işten uzaklaşmakta zorlandığını belirtirken %23’ü tatil sırasında işlerini kontrol etmeye devam ettiğini, %20’si ise izin öncesinde işleri yetiştirme telaşı yaşadığını bildirdi. Buna karşılık yalnızca %15’lik bir kesim yıllık izinde işten tamamen kopabildiğini söyledi. Ayrıca 2025 yılına ait 1 milyon izin verisinden yola çıkarak yapılan bir analiz, çalışanların en fazla izin kullandığı ayın Ağustos olduğuna işaret etti.
• Türkiye'de beklenen yaşam süresi 78,5 yıl: TÜİK'in yayımladığı "Hayat Tabloları, 2023-2025" istatistiklerine göre Türkiye'de doğuşta beklenen yaşam süresi 2022-2024 dönemindeki 78,1 yıldan 78,5 yıla yükseldi; beklenen yaşam süresi erkeklerde 75,9, kadınlarda ise 81,1 yıl olarak hesaplandı.
- Ayrıntılar: Eğitim düzeyi yükseldikçe beklenen yaşam süresinin de arttığı görülürken, 30 yaşındaki erkeklerde yükseköğretim mezunlarıyla ortaöğretim altı eğitim düzeyine sahip kişiler arasında 5,1 yıllık fark bulundu. Günlük yaşam faaliyetlerini kısıtlayan sağlık sorunları olmadan geçirilmesi beklenen süreyi ifade eden "sağlıklı yaşam süresi" doğuşta 58 yıl olarak hesaplandı. Bu süre erkeklerde 59,1 yıl, kadınlarda ise 56,9 yıl oldu.
• İspanya'da tütün yasakları genişletiliyor: İspanya Bakanlar Kurulu; teraslar, plajlar ve kamu binalarının çevresini dumansız alan ilan eden ve 18 yaş altına tüketim yasağı getiren kapsamlı tütün reformunu parlamentoya sevk etti.
- Ayrıntılar: Tütünün yılda 50 bin ölüme yol açtığını belirten Sağlık Bakanı Mónica García, "Kimse terasta duman solumak zorunda kalmamalı" diyerek elektronik sigaraların da tütünle eş tutulacağını açıkladı. Düzenleme, gençlerde kullanımı artan nikotin ürünlerinin yarattığı hukuki boşlukları kapatmayı amaçlıyor.
• AB, yapay zeka içeriklerine etiket zorunluluğu getirdi: Avrupa Birliği’nin (AB) AI Yasası kapsamında 2 Ağustos’ta yürürlüğe giren yeni kuralları, gerçekmiş gibi görünen yapay zeka üretimi görsel, ses ve metinlerin açıkça etiketlenmesini ve dijital olarak işaretlenmesini zorunlu hâle getirdi.
- Ayrıntılar: Kişisel içerikler ile sanat, hiciv veya kurgu niteliği taşıdığı açık olan çalışmalar kapsam dışında tutulacak. Yeni yapay zeka sistemlerinin yürürlük tarihinden itibaren, mevcut sistemlerin ise dört ay içinde kurallara uyum sağlaması gerekecek. Kuralları ihlal eden şirketler, küresel cirolarının %3’üne kadar para cezasıyla karşı karşıya kalabilecek.

Performans toplumunun arayüzleri: Kimliğimiz artık sürdürebildiğimiz alışkanlıklardan mı ibaret?
Pratiklerimizi takip ettiğimiz ve paylaştığımız sosyal uygulamalar, performans toplumunun arayüzleri mi? Duolingo, Strava ve benzeri uygulamalar, yalnızca alışkanlıklarımızı takip etmeyi sağlamıyor; gelişimi görünür ve paylaşılabilir kılarak kimlik kurma biçimimizi de dönüştürüyor olabilir.
Yazı: Elif Bayram
Streak, badge, leaderboard, kudos, challenge… Bu kelimeler tanıdık geliyor mu? Ya da arkadaşlarınızın kaç kilometreyi kaç dakikada koştuğunu, hangi dili ne kadar süredir öğrendiğini, bir yılda kaç kitap okuduğunu; siz bunları hiç konuşmamış olsanız bile biliyor musunuz? Sabah uyandığınızda dün içtiğiniz şarap veya izlediğiniz film üzerine yorum yazıp paylaşmayı günlük rutininizin bir parçası hâline getirdiniz mi? Veya getirdiğini bildiğiniz en az bir arkadaşınız var mı?
Kimsenin kimseye yap demediği (bildirimleri saymazsak), kimsenin kimseye (fiziksel olarak) madalya takmadığı, sade ve sadece “kendimizin daha iyi bir versiyonu” (en azından bize öğretilen en iyi) olma yolundaki yeni performans çağına hoş geldik. Artık yalnızca ne yaptığınız değil, ne kadar düzenli yaptığınız, ne kadar sürdürebildiğiniz, bunu nasıl görünür ve ölçülebilir kıldığınız da önem taşıyor.
Strava, Duolingo, Goodreads, Letterboxd, Vivino gibi pratiklerimizi takip etmeye, geliştirmeye ve paylaşmaya yarayan uygulamalarla uzunca bir süredir haşır neşiriz. Son dönemde teknoloji kültüründe, dikkati mümkün olduğunca uzun süre platformda tutmaya odaklanan ve giderek kişisel görünürlük alanlarına dönüşen ana akım sosyal medyalara alternatif olarak belirli bir ilgi alanı etrafında sosyalleşmeyi, aidiyet kurmayı ve gelişimi takip etmeyi sağlayan bu uygulamalara yönelik ilginin arttığı konuşuluyor.
30-40 yaş arası kullanıcılarla yaptığım küçük ankette katılımcıların neredeyse tamamı Strava, Goodreads veya Duolingo gibi uygulamaları kullanmaya başladıktan sonra ilgili alışkanlıklarının olumlu yönde değiştiğini söylüyor. En güçlü motivasyon kaynakları ise gelişimlerini görebilmek, başkalarıyla paylaşabilmek ve başkalarının ilerlemesini takip edebilmek. Peki insanları yalnızca içerik “tüketmeye” değil, kendi ilerlemelerini kaydetmeye, ölçmeye ve paylaşmaya yönelten ne? Yeni bir motivasyon ve kimlik altyapısı kuruluyor olabilir mi?

• Almanya'da yenilenebilir enerji zaferi Almanya'da rüzgar ve güneş enerjisi, 2025'te ilk kez fosil yakıtları geride bırakarak ülkenin en büyük elektrik üretim kaynağı oldu; rüzgar ve güneş toplam 225 trevatsaat (TWh) ile elektriğin %44'ünü üretirken, fosil yakıtların payı 217 TWh ve %43'te kaldı.
- Bilgi notu: Sonuç, Almanya'nın kömür ve nükleer enerjiden çıkışı hedefleyen Energiewende stratejisinin önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Ülke, 2030'a kadar elektrik tüketiminin %80'ini yenilenebilir kaynaklardan karşılamayı, 2035'e kadar büyük ölçüde iklim nötr bir elektrik sistemi kurmayı ve en geç 2038'de kömürden çıkmayı hedefliyor.
• Üç çocuktan ikisi aşırı sıcaklara maruz kaldı: Save the Children'ın verilerine göre, 2026'nın ilk altı buçuk ayında Batı Avrupa'daki çocukların üçte ikisi aşırı sıcaklardan etkilendi; bu oran, 2025'in tamamına kıyasla üç kat artış gösterirken, 2003'ten bu yana kaydedilen en yüksek seviye oldu.
- Ayrıntılar: Kuruluş, Almanya'da yılın ilk altı ayında aşırı sıcağa maruz kalan çocuk sayısının önceki beş yılın toplamını geçtiğini, Birleşik Krallık'ta ise 10 milyon çocuğun etkilendiğini bildirdi. Save the Children, çocukların fiziksel gelişimleri nedeniyle sıcak hava dalgalarına karşı daha savunmasız olduğunu vurgulayarak hükümetlere fosil yakıtlardan yenilenebilir enerjiye geçişi hızlandırma çağrısı yaptı.
• El Niño 49 milyon kişiyi daha açlığa sürükleyebilir: Dünya Gıda Programı (WFP), güçlü bir El Niño'nun gelecek yılın sonuna kadar yaklaşık 49 milyon kişiyi daha akut gıda güvencesizliğine sürükleyebileceğini, bu durumdaki insan sayısının 45 ülkede %22 artarak 274 milyona ulaşabileceğini açıkladı.
- Ayrıntılar: WFP, deniz yüzeyi sıcaklıklarının en az 1982'den bu yana en yüksek seviyelerde olduğunu ve çok güçlü bir El Niño görülme olasılığının %81'e çıktığını belirtti. Rapora göre gıda güvencesizliğine maruz kişi sayısında en büyük artışların %83 ile Orta Amerika'da, %75 ile Güney Afrika'da yaşanması bekleniyor.
• Fosil yakıt krizinin Türkiye'ye maliyeti: 350.org'un analizine göre, İran'daki savaş ve Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimin etkisiyle yükselen petrol ve gaz fiyatları Türkiye'ye şimdiye kadar 9,04 milyar dolarlık ek maliyet getirdi.
- Ayrıntılar: Gerilimin yıl sonuna kadar sürmesi hâlinde bu maliyetin 24,59 milyar dolara kadar çıkabileceği öngörülüyor. Gerilim hızla sona erse bile yıl sonuna kadar oluşacak ek maliyetin 14,05-14,79 milyar dolar arasında olacağı tahmin ediliyor. IMF'nin fiyat senaryoları, Türkiye'nin enerji tüketim verileri ve son dönemdeki petrol ile gaz fiyatlarına dayanan analiz; enflasyon, gıda ve gübre fiyatlarındaki artış ile ekonomik daralma gibi dolaylı etkileri kapsamıyor.
• İtalya'nın tamamında kırmızı alarm: İtalya, yazın dördüncü sıcak hava dalgasının şiddetlenmesiyle Sağlık Bakanlığı'nın izlediği 27 büyük kentin tamamında en yüksek seviye olan kırmızı sıcaklık alarmı ilan etti.
- Ayrıntılar: Bazı bölgelerde sıcaklıklar 40 dereceye yaklaşırken yetkililer, 11.00-18.00 saatleri arasında doğrudan güneşten çıkılmaması, mümkün olduğunca kapalı alanlarda kalınması ve günde en az 1,5 litre su tüketilmesi çağrısı yaptı. Gazlı içecek, kahve, alkol ve ağır yemekler in tüketilmemesi, hafif kıyafetler giyilmesi ve çocuklar ile hayvanların araçlarda bırakılmaması da tavsiye edildi.
• Tokyo'da üç aslan sıcaktan öldü: Japonya'nın başkenti Tokyo'daki Tama Zooloji Parkı'nda üç dişi aslanın sıcak çarpması şüphesiyle yaşamını yitirdiği, diğer bazı aslanların ise tedavi altına alındığı açıklandı.
- Ayrıntılar: Hayvanat bahçesindeki 16 aslandan 10'unda Temmuz ortasından bu yana iştahsızlık ve hareketsizlik gözlendi. Veteriner incelemelerinde yaşamını yitiren aslanlarda susuz kalma ve çoklu organ yetmezliği tespit edilirken, hayvanat bahçesi yüksek nemin etkisini azaltmak için su püskürtme, havalandırmayı iyileştirme ve taşınabilir klimalar kullanma gibi önlemleri artırdı.
- Bilgi notu: Japonya'da son haftalarda bazı bölgelerde hava sıcaklığı 40 dereceye ulaştı. Ülkede 20-26 Temmuz arasında yaklaşık 18.600 kişi sıcak çarpması nedeniyle hastaneye kaldırıldı, en az 45 kişi ise hastaneye yetiştirilemeden hayatını kaybetti.

Alev püskürten ejderha: Ateş bulutları orman yangınlarını nasıl büyütüyor?
Fransa ve İspanya’da etkili olan orman yangınları sadece aşırı sıcaklık ve güçlü rüzgarla değil, alevlerin oluşturduğu sıra dışı bir hava olayıyla da büyüyor. NASA’nın “ateş püskürten ejderha” olarak tanımladığı, bilimsel adı “pyrocumulonimbus” olan ateş bulutları, çok büyük ve yoğun yangınların oluşturduğu aşırı sıcak hava, duman, kül ve nemin atmosferin üst katmanlarına doğru hızla yükselmesiyle oluşuyor. Prof. Dr. Doğanay Tolunay, “Bu bulutlar, büyük yangınlarda 12 kilometreye kadar yükselebilir. Bu kritik bir eşik çünkü uçaklar da o seviyelerden geçiyor” diyor.
Söyleşi: Pelin Cengiz
Avrupa’nın güneybatısı, etkisini giderek artıran sıcak hava dalgaları ve kuraklığın tetiklediği büyük orman yangınlarıyla mücadele ediyor. İspanya’da Madrid ve Ávila çevresinde yaklaşık bir haftadır süren yangınlarda 80 bin hektarlık alan kül olurken Fransa ise 2026 başından bu yana 13 binden fazla yangının yaşandığı tarihinin en ağır yangın sezonunu geçiriyor. Yangınların büyümesinde iklim koşullarının belirleyici olduğuna dikkat çekilirken, aşırı sıcaklık ve düşük nem oranı, kuvvetli rüzgarlarla birleşerek yangınların kontrol altına alınmasını güçleştiriyor.
- İspanya ve Fransa'da 40 dereceyi aşan aşırı sıcaklar ve kontrolden çıkan orman yangınları nedeniyle şimdiye kadar 320 binden fazla kişi evlerinden tahliye edildi. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron yangın felaketini, "2. Dünya Savaşı'ndan bu yana yaşanan en zorlu mücadele" olarak nitelendirdi.
Fransa ve İspanya’da etkili olan orman yangınları, sadece aşırı sıcaklık ve kuvvetli rüzgarla değil, aynı zamanda alevlerin oluşturduğu sıra dışı bir hava olayıyla da büyüyor. “Pyrocumulonimbus” olarak ifade edilen ve NASA’nın "ateş püskürten ejderha" olarak adlandırdığı bu hava olayı, dev orman yangınlarının kendi hava sistemlerini ve fırtınalarını yaratmasıyla oluşturduğu ateş bulutlarına deniyor. Devasa ısı ve duman yükselerek gökyüzünde fırtına bulutlarına dönüşüyor ve rüzgarın yönünü aniden değiştirebiliyor.
Peki nedir bu tüm Avrupa’yı korkutan ateş bulutları?
Bu yıl Avrupa’da ve Türkiye’de hava koşullarının aynı olmadığını ifade eden İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Orman Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Doğanay Tolunay, “Avrupa’da sıcak hava dalgaları daha erken başladı, Temmuz ayıyla birlikte İspanya ve Fransa’da çok büyük yangınlar çıktı. Aynı dönemde Kanada’da yangınlar görüldü, küller ABD’ye kadar ulaşınca hatta ABD Başkanı Donald Trump Kanada’ya duman vergisi getirilmesini gündeme taşıdı. Son 10-15 yılda olduğu gibi 2026’da da temmuzda büyük yangınlar çıkıyor. Akdeniz’e kıyısı olan tüm ülkelerde orman yangınlarını görüyoruz. 2025 ve 2026’da İspanya’da geçmiş yıllara oranla daha fazla alan yanıyor” değerlendirmesini yapıyor.

Birleşik Krallık’ta ısı grevi: Aşırı sıcaklara karşı yasal çalışma sınırı isteniyor
Çalışma hayatında sıcak hava dalgalarına maruz kalınan aylar için talep edilen haklar, Birleşik Krallık’ta “Heat Strike” (Isı Grevi) eylemleriyle karşılık buluyor. Avrupa genelinde henüz bağlayıcılığı olan yasal bir ortak düzenleme bulunmazken Yunanistan, İtalya, İspanya ve Belçika’da "azami çalışma sıcaklığı" yasalarla belirlenmiş durumda. Tarihinin en sıcak yazlarından birini yaşayan Birleşik Krallık’ta sendika ve aktivistler, bu hak için mücadeleyi yükseltiyor.
Yazı: Pelin Cengiz
Avrupa, iklim krizinin neden olduğu sıcak hava dalgaları, yangınlar ve sıcağa bağlı ölümlerle 2026 yazında da “Biz bu filmi daha önce görmüştük” dedirten bir yaz geçiriyor. European Mortality Monitoring Project (Avrupa Ölüm İzleme Ağı - EuroMOMO) verilerine göre, Avrupa kıtasını etkisi altına alan aşırı sıcak hava dalgası, 2026 yılının Haziran ve Temmuz aylarını son yılların en ölümcül dönemlerinden biri hâline getirdi.
Temmuz ayının geride kalmasıyla birlikte durum değerlendirmesi yapan EuroMOMO, yayımladığı raporda yüksek sıcaklıkların yol açtığı can kayıplarına dikkat çekti. Verilere göre, sadece Haziran ayının son haftasında Avrupa kıtası genelinde 10 binden fazla normalin üzerinde ölüm meydana geldi. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi ile Dünya Sağlık Örgütü'nün desteklediği EuroMOMO tarafından yayınlanan verilere göre, vakaların büyük çoğunluğu (9 binden fazla) 65 yaş ve üstü kişiler arasında görüldü. Ortaya çıkan tablo, sıcak hava dalgalarının artık daha erken tarihlerde başladığını ve yıkıcı etkisini giderek artırdığını açıkça gösteriyor.
Aşırı sıcaklar, ısı çarpmasına neden olarak veya kalp-damar ve solunum yolu hastalıklarını şiddetlendirerek ölüme yol açabiliyor ve maalesef yaşlılar en savunmasız gruplar arasında yer alıyor. EuroMOMO, ülkeler bazında normalin üzerinde ölüm sayılarını yayımlamıyor ancak Haziran ayının son haftasında Avrupa'da "çok yüksek fazla" ölüm oranı kaydeden iki ülkenin Fransa ve Belçika olduğunu belirtiyor. Yine bu sıcak hava dalgaları sırasında sadece İngiltere ve Galler'de 2 bin 700 kişinin sıcağa bağlı nedenlerden öldüğü tahmin ediliyor.
Copernicus Climate Change Service (Copernicus İklim Değişikliği Servisi) verilerine göre, Haziran 2026 Batı Avrupa için kaydedilen en sıcak haziran ayı olurken, küresel olarak ikinci en sıcak haziran ayı olarak tarihe geçti. Aynı zamanda en yüksek deniz yüzeyi sıcaklıkları da kaydedildi. Batı Avrupa'nın bazı bölgelerinde Temmuz ayında da sıcak hava dalgası devam ederken bu durum Fransa, İspanya, İtalya, Portekiz ve Yunanistan’da yıkıcı orman yangınlarına yol açtı.

• Pusula denizanası görülmesi %70 arttı: Türk Deniz Araştırmaları Vakfı'nın (TÜDAV) "Ya Yakarsa?" Ulusal Denizanası İzleme Programı verilerine göre, Türkiye denizlerinde pusula denizanasına ilişkin görülme bildirimleri son iki yılda yaklaşık %70 arttı; en fazla bildirim Çanakkale, İstanbul ve Tekirdağ'dan geldi.
- Ayrıntılar: TÜDAV araştırmacısı Dr. İlayda Destan Öztürk, türün özellikle son iki yılda Kuzey Ege ve Marmara Denizi'nde daha sık görüldüğünü, deniz suyu sıcaklığındaki artış, sıcak geçen kışlar, besin tuzu zenginleşmesi ve akıntılar gibi çevresel faktörlerin bu artışta etkili olabileceğini belirtti.
- Önemli not: Uzmanlar, pusula denizanasının temas hâlinde ciltte ağrı, kızarıklık ve yanmaya, alerjik bireylerde ise daha ciddi reaksiyonlara yol açabileceğini vurguladı. İklim kriziyle denizlerin ısınmasının insan sağlığını etkileyebilecek deniz canlılarıyla karşılaşma olasılığını artırabileceğine dikkat çeken araştırmacılar, ulusal izleme programlarının önemine işaret etti.
• Akbelen'deki kamulaştırma dosyalarının tümü durduruldu: Milas 2. Asliye Hukuk Mahkemesi, Yeniköy-Kemerköy Termik Santrali'nin genişletilmesi amacıyla İkizköy'deki 679 parseli kapsayan acele kamulaştırma dosyalarının tamamında yargılamayı durdurdu.
- Ayrıntılar: Mahkeme, Danıştay 6. Dairesi'nde süren iptal davaları kesinleşmeden arazilere el konulamayacağına ve kamulaştırma bedellerinin belirlenemeyeceğine hükmetti. Kararda, Anayasa Mahkemesi'nin 25 Aralık 2024 tarihli acele kamulaştırmaya ilişkin iptal kararı ile Danıştay'ın yürütmeyi durdurma kararı dikkate alındı. Böylece dosyaların sonucu, Danıştay'ın vereceği kesin karara bağlandı.
• Kenya'da şüpheli fil ölümleri: Kenya Yaban Hayatı Servisi (KWS), son bir ayda Amboseli Ulusal Parkı ve çevresinde 15 filin beklenmedik şekilde ölmesinin nedeninin araştırıldığını, fillerden 10'unda ölümden önce kısmi felç belirtileri görüldüğünü açıkladı.
- Bilgi notu: Yaklaşık 2.000 file ev sahipliği yapan Amboseli Ulusal Parkı, dünyanın en önemli fil habitatlarından biri olarak kabul ediliyor. Kenya'da daha önce kaçak avcılık ve insan-yaban hayatı çatışmaları nedeniyle fillerin zehirlenmesi vakaları yaşanmıştı.

• Ege'de dev mercan ormanı keşfedildi: “Denizlerin Ormanı: Mercanlar Projesi” kapsamında Gökçeada ile Yunanistan'ın Semadirek Adası arasında yürütülen araştırmada, Türkiye karasularında 70-120 metre derinlikte ve 2 kilometreden uzun, Ege Denizi'nde bugüne kadar bilinen en büyük mercan ormanı keşfedildi.
- Ayrıntılar: TÜDAV'ın Türkiye İş Bankası desteğiyle yürüttüğü araştırmada, uzaktan kumandalı su altı araçlarıyla görüntülenen mercan topluluklarının büyük bir biyolojik çeşitliliğe ev sahipliği yaptığı ve daha derin alanlara uzanabileceği belirtildi. Bilim insanları, mercan ormanının sınırlarını belirlemek için araştırmaları Eylül ve Ekim'de sürdürecek.
- Ayrıca: Keşfedilen mercanların, "gorgon" olarak bilinen yumuşak mercan türlerinden oluştuğu ve aralarında Akdeniz'de nadir görülen türlerin de bulunduğu aktarıldı. Araştırmacılar, mercanlarda iklim değişikliğine işaret edebilecek lezyon veya doku kaybı gözlemediklerini bildirdi.
• İnsanlık bir yıllık doğal kaynaklarını yedi ayda tüketti: Global Footprint Network'ün hesaplamalarına göre insanlık, Dünya'nın bir yılda yenileyebileceği doğal kaynakları bu yıl yalnızca yedi ayda tüketti ve Küresel Limit Aşımı Günü 30 Temmuz olarak belirlendi.
- Ayrıntılar: Hesaplamalara göre insanlık bugün doğanın kendini yenileme kapasitesinden %73 daha fazla kaynak tüketiyor ve mevcut üretim-tüketim modelini sürdürebilmek için yaklaşık 1,73 Dünya'nın kaynaklarına ihtiyaç duyuyor. WWF-Türkiye, fosil yakıtlardan kaynaklanan karbondioksit emisyonlarının %50 azaltılmasının Küresel Limit Aşımı Günü'nü yaklaşık üç ay ileri taşıyabileceğini belirtti.
- Bilgi notu: Türkiye'nin 2026 Ülke Limit Aşımı Günü ise 6 Haziran olarak hesaplandı. Bu tarih, Türkiye'nin doğal kaynakları küresel ortalamadan yaklaşık iki ay daha hızlı tükettiğine işaret ediyor.

Kumardan alışverişe: Görünmez bağımlılıklar neyi görünür hâle getiriyor?
Bağımlılık denince ilk akla gelenlerden biri alışveriş değil şüphesiz. Ya da spor. Bazen bir hafta boyunca oyun oynamak. Çoğumuz sosyal medyada geçirdiğimiz saatleri sorun olarak bile görmüyoruz. Oysa bağımlılık artık kendini pek çok farklı alanda gösteriyor ve işsizlik, gelecek kaygısı, anksiyete arttıkça bağımlı olduğumuz şeylerin sayısı ve çeşidi de artıyor.
Yazı: Ayça Örer
Bağımlılık denince ilk akla gelenlerden biri alışveriş değil şüphesiz. Ya da spor. Bazen bir hafta boyunca oyun oynamak. Çoğumuz sosyal medyada geçirdiğimiz saatleri sorun olarak bile görmüyoruz. Oysa bağımlılık artık kendini pek çok farklı alanda gösteriyor ve işsizlik, gelecek kaygısı, anksiyete arttıkça bağımlı olduğumuz şeylerin sayısı ve çeşidi de artıyor.
“Pek çok şey düşünürdüm de egzersiz yapmanın bağımlılık olarak adlandırılabileceğini düşünmezdim.”
38 yaşında eklem ağrısı şikayetiyle doktora giden Suat, “egzersiz bağımlısı” olduğunu öğrenen biri. Haftanın 6 ya da 7 günü düzenli antrenman yapan, yapmadığı zamanlarda kendini “hantal” hisseden ve her ay antremanlarını güncelleyen Suat için bu, teşhisi aldığı güne kadar, “disiplinden” ibaret bir rutinmiş:
“Doktora gittiğimde antrenman yapmaya ara vermem gerektiğini söyledi. Bunu söyler söylemez itiraz ettim çünkü hareket etmediğim bir yaşam tarzını düşünemiyordum. Bu konuda ciddi olduğunu vurgulayınca bundan rahatsız olacağımı, antrenman yapmazsam ruh sağlığımın bozulduğunu söyledim. Bunun üzerine bana yaşadığımın bir ‘bağımlılık’ olabileceğini söyledi.”
Sporu bir bağımlılık olarak görmek pek çoğumuza tuhaf gelebilir. Oysa 1970’li yıllarda egzersiz kalitesinin uyku üzerine etkisini araştıran Dr. Frederick Baekeland, spor ve hareketin saplantı ve bağımlılık yaratabildiğini tespit etti. Araştırmaya göre, katı egzersiz programlarına uyan bireyler, bu programdan vazgeçmeleri istediğinde olumsuz fiziksel ve psikolojik sonuçlara rağmen, bu disiplinden vazgeçmeyi reddettiler.

• Hayatın yeni bekleme odası: Liseyi kaybettik, peki üniversite nerede? Üniversite kavramı aşınsa da ona duyduğumuz ihtiyaç canlı. Gençlerin erteledikleri hayatı deneyimledikleri, insanlaştıkları, dünyaya dair tavır geliştirdikleri, beceri seti, düşünme biçimi, formasyon edindikleri kurumsal anlamda kavramın altını dolduran üniversite olanaklıdır. İhtiyacımız, yönümüz, kutup yıldızımız hâlâ özerk üniversitedir. Metin V. Bayrak'ın yazısı.



