Merhaba. Geçtiğimiz hafta bir yandan Türkiye dâhil tüm dünyada Barbie ve Oppenheimer’ın muazzam gişe başarıları sayesinde sinemalara dönüşünü kutlarken bir yandan da sosyal medyada yayılan bir paylaşım aracılığıyla ülkemizde kültürel ve sanatsal etkinliklere katılım oranının kahredici derecede az olduğunu öğrendik. Öte yandan dijital platformları sinemaya tercih edenlerin sayısının çok fazla olduğu bir ülkede, devletin kurumları aracılığıyla (kişinin özgür iradesiyle abonelik ücreti ödeyerek üye olduğu) dijital platformlara cezalar yağdırıldı.
Geleneksel ve muhafazakâr aile yapısının çürümüşlüğünün ve kırılganlığının faturasının LGBTİ+ görünürlüğünü sağlayarak milyonlarca LGBTİ+ gencin kendini kabullenmesini sağlayan yapımlara ve sanatsal üretime kesilmiş olması can sıkıcı. Üstelik söz konusu cezaların hemen ardından gündem, bir şirketin küresel stratejisi sebebiyle bir yapımı farklı bir şekilde izleyiciyle buluşturacağını duyurması sonucu yükselen fanatik milliyetçi çığlıklarla daha da karıştı. Muhtemelen yakın gelecekte dijital platformların karşılaşacağı ceza, yaptırım, sansür ve yasaklamaların önünün açıldığı bu temmuz ayını hiç de iyi hatırlamayacağız.
Neler var bu sayıda?
🍿 Odak: Blockbuster nedir, nasıl olunur?
🎬 Haftanın Filmi: Victor Kossakovsky’den Aquarela
📝 İzleme Listesi: Sinemalarda, evde ve şehirde izlemek için 10 öneri.
🗄️ Arşivden: Deniz Tortum’la sohbet, 2023 yazının iki gişe filmi.
Sinemaya giden tüm Barbie'lere,
Emre
DuendeHer hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.
Barbenheimer: Yeni bir “altın çağın” habercisi
Barbie ve Oppenheimer nedeniyle sinemalara alışılmışın dışında bir akının başladığı bu yaz, özgün “blockbusterları” geri mi getirecek?

“Birkaç ay önce birine Barbie ve Oppenheimer’ın tek bir hafta sonunda sırasıyla 93 ve 46 milyon dolar kazanacağını söylediğinizi hayal edin. Ve sonra, üstelik bu rakamların her iki filmin de ikinci hafta sonuna ait olduğunu…” Geçtiğimiz günlerde bir kullanıcının bu tweet’ine oldukça hak verdim. Çünkü tüm dünya gişe rakamları açısından normalin dışında bir yaz geçiriyor ve izleyicinin büyük ölçüde sinema salonlarından uzaklaştığı pandemi döneminin ardından “sinemalara dönüş” temalı sevinç çığlıkları hiç bu kadar yüksek olmamıştı. Variety’nin haberine göre Temmuz 2023, pandeminin başladığı 2020’den bu yana dünyadaki üç büyük sinema pazarının da [Kuzey Amerika, Çin ve Uluslararası (Çin dışında)] pandemi-öncesi ortalamanın üzerine çıktığı ilk ay oldu. Sebebi belli: Her ikisi de 21 Temmuz Cuma günü gösterime giren Greta Gerwig imzalı Barbie ve Christopher Nolan imzalı Oppenheimer ya da kısaca Barbenheimer. İki filmin toplam gişe hasılatının ABD’de 1 milyar dolara ulaşması için iki haftadan az süre yetti. Üstelik bu iki film sadece ABD’de değil, Türkiye’nin de aralarında olduğu birçok ülkede gişenin zirvesi için çekişmesini sürdürüyor.

Barbie + Oppenheimer = Barbenheimer | Kolaj: CNN
Barbie, yönetmeni kadın olan filmler arasında ABD’de en iyi hafta sonu açılışını yapan (162 milyon dolar) film olarak ilk rekorunu kırdı bile; muhtemelen yönetmeni kadın olan filmler arasında tüm zamanların en çok gişe yapan filmi ünvanına da yakın bir zamanda kavuşacak. Oppenheimer ise farklı bir rekora koşuyor: ABD gişesinde hiç birinciliğe oturmadan en çok gişe yapan film. Bu ünvan şu anda 270 milyon doları aşan gişe hasılatına rağmen haftalık sıralamalarda sadece ikinciliğe kadar yükselebilen animasyon Sing’e (2016, Garth Jennings) ait. Söz konusu rekorlara ulaşabilmek için Barbie’nin yaklaşık 600 milyon dolara, Oppenheimer’ın ise 80 milyon dolara daha (ve tabii hiç birinci olmamaya) ihtiyacı var.
The Godfather üçlemesi ve Apocalypse Now gibi filmlerin Oscar ödüllü yönetmeni Francis Ford Coppola, Instagram’da yayınlanan bir sohbet sırasında Barbenheimer hakkında şöyle konuştu: “Henüz iki filmi de izlemedim fakat insanların devam filmleri ya da öncül filmler olmayan bu özgün filmleri izlemek için büyük salonları dolduruyor olması sinema için bir zaferdir.” Ve ekledi: “Sinema için yeni bir altın çağın eşiğindeyiz.” Yaz aylarında boş sinema salonlarında film izlemek benim için alışılmış bir deneyim. Gerçekten de etrafıma baktığımda ya da gişe rakamlarını incelediğimde “yazın sinemaya gidilmez” yargısının yaygın olduğunu fark ediyorum. Dünyada bugüne kadar en çok gişe yapmış 10 filmden sadece ikisi, Jurassic World (2015, Colin Trevorrow) ve The Lion King (2019, Jon Favreau) yaz aylarında (haziran, temmuz ya da ağustos) gösterime girmiş. Türkiye’de ise tüm zamanların en çok izleyici çeken 10 yabancı filminden yalnızca biri [Ice Age: Continental Drift (2012, Steve Martino ve Michael Thurmeier)] yaz aylarında gösterime girmiş. Dolayısıyla Coppola’nın şu son bir-iki hafta içerisinde tanık olduğumuz küresel başarıyı bir “zafer” ya da “altın çağ habercisi” olarak tanımlamasına şaşırmıyorum.
Son yirmi yıldır MARVEL, DC ve Star Wars evrenleri başta olmak üzere “franchise” kültürünün ürünü büyük bütçeli ve büyük ölçekli yapımların baskın olduğu bir “blockbuster” stereotipi yaratılmış zihnimde. Devam filmleri, öncül filmler, yeniden çevrimler; süper kahramanlar, felaketler ve patlamalar… Barbie ya da Oppenheimer’ın, yani popüler bir oyuncak üzerinden ataerkil düzeni ve kapitalizmi eleştiren bir pembe çılgınlık ile atom bombasının yaratıcısına odaklanan epik bir biyografinin benim için “blockbuster” tanımına pek de uymadığını söylesem yalnız bırakılmam diye düşünüyorum. Oysa durum hep de böyle değilmiş:
“Blockbuster” sözcüğünün kökleri, II. Dünya Savaşı sırasında şehirlerdeki bir block’u yok etme kapasitesine sahip uçak bombalarına dayanıyor. Kısa bir süre sonra eğlence sektörüne geçiş yapan bu sözcük, özellikle Broadway tiyatrolarındaki çok başarılı yapımlar için “o kadar başarılı ki bloktaki tüm diğer tiyatroların harap olmasına neden oluyor” anlamında kullanılmaya başlamış. Hemen ardından terim; büyük bütçeli, kapalı gişe oynayan başarılı yapımlar ile sinemada da yer edinmiş. 1975 yılında ise Jaws (1975, Steven Spielberg) ile sinemada “summer blockbusters” geleneği başlamış.

1975: Sinemalarda Jaws kuyruğu | Kaynak: entertainment.ie
MARVEL öncesi dönemde yaz aylarında gösterime giren ve ABD izleyicisinin ilgisi sayesinde “summer blockbuster” mertebesine erişen filmler arasında Jaws’ın yanı sıra Alien (1979, Ridley Scott), E.T. the Extra-Terrestrial (1982, Steven Spielberg), Blade Runner (1982, Ridley Scott), Back to the Future (1985, Robert Zemeckis), Who Framed Roger Rabbit (1988, Robert Zemeckis), Die Hard (1988, John McTiernan), Jurassic Park (1993, Steven Spielberg), Speed (1994, Jan de Bont), Babe (1995, George Miller), Apollo 13 (1995, Ron Howard) ve Saving Private Ryan (1998, Steven Spielberg) gibi yapımların olduğunu görebiliyoruz. 80’li ve 90’lı yıllarda özellikle Spielberg, Scott ve Zemeckis gibi yönetmenlerin özgün fikirlerle de kitleleri (yaz aylarında dahi) sinemaya çekebileceği 80’li ve 90’lı yıllarda defalarca kanıtlanmış. Oysa 2000’lerden sonra bunu başaran yapımlar arasında süper-kahraman filmleri, devam filmleri ya da (özgün senaryolara sahip olsalar da belli bir formüle oturtulmuş) Pixar animasyonları dışında bir filme rastlamak güç.
2023 yazının gösterim takvimine bakınca Barbenheimer dışında da parlak bir yaz geçirdiğimizi söyleyebiliriz aslında: 2 Haziran’da gösterime giren Spider-Man: Across the Spider-Verse (2023, Joaquim Dos Santos, Kemp Powers ve Justin K. Thompson) animasyon teknikleri ve çoklu evren kurgusuyla, Transformers: Rise of the Beasts (2023, Steben Caple Jr.) görsel ve ses efektleriyle, The Flash (2023, Andy Muschietti) dinamizmiyle, Indiana Jones and the Dial of Destiny (2023, James Mangold) nostaljisiyle, Mission: Impossible - Dead Reckoning Part One (2023, Christopher McQuarrie) ise aksiyon sinemasının zirvesine tanıklık ettirmesiyle sinema salonlarını onlar kadar olmasa da doldurmuştu. Fakat nihayetinde bu yapımların her biri, Barbenheimer’ın aksine özgün filmler olmaktan uzak devam filmleri ya da franchise filmleriydi. Ağustos ayında yüksek gişe yapması beklenen filmler; yine devam filmleri, yeniden çevrimler ve franchise filmlerinden ibaret: Meg 2: The Trench (2023, Ben Wheatley), Teenage Mutant Ninja Turtles: Mutant Mayhem (2023, Jeff Rowe) ve Haunted Mansion (2023, Justin Simien).
Eylülden itibaren merakla beklenen yapımların görücüye çıkacağı dünya festivalleri, ödül sezonu ve İstanbul’a sonbaharı getirecek Filmekimi’yle yılın öne çıkan filmlerinin birçoğunu art arda izlemeye başlayacak; izleyicinin özgün hikâyelere olan bu alışılmışın dışındaki ilgisinin gerçek bir “altın çağın” habercisi olup olmadığını hep birlikte göreceğiz.
Aquarela: Suyun ve buzun senfonik belgeseli
Farklı formlardaki suyun başrolde olduğu belgesel Aquarela, konuşmadan çok şey söylüyor.

Film: Aquarela
Yönetmen: Victor Kossakovsky
Yapım yılı: 2018
Süre: 90 dakika
Aquarela, ne olduğuna önce pek de anlam veremeyeceğin bir dizi görüntüyle açılıyor: Diz çökmüş, buza secde eden insan görüntüleriyle… Çok geçmeden bu görüntülerin donmuş bir gölün erimekte olan buzlarına gereğinden fazla güvenmiş, otomobilleriyle buz gibi suyun içine çekilmiş insanların daha sonradan buzların ardındaki yitik araçlarını tespit etmeye çalışması olduğu anlaşılıyor. Bunu anlamadan önce buza, suya tapan bir topluluk çıkarımını yapman kaçınılmaz. Kaldı ki doksan dakika boyunca tanık olacağın görüntüler; sana buzun ve suyun insandan çok büyük, çok daha heybetli, çok daha kalıcı olduğunu hatırlatacak ve suya (tapmak değil belki ama) saygı duymanı sağlayacak cinsten.
Suskun bir belgesel Aquarela ve söyleyeceklerini anlatmak için sözcüklere ihtiyacı yok zaten. Gösterdiği görüntülerin dünyanın neresinde olduğunu söylemeden, bir uydu gibi dolaşıyor yerkürenin etrafını. Karşılaştırma, ölçeklendirme ve sınıflandırmalarını haritalara, grafiklere, rakamlara, görüntülerin üzerine montajlanmış şemalara ihtiyaç duymadan yapıyor. Suyun önemini, eriyen buzullar gerçeğini, iklim aciliyetinin nedenlerini ya da sonuçlarını dikte eden bilim insanlarına ihtiyaç duymadan aciz hissettiriyor; endişe veriyor. Belgesele sadece eriyen buzun, akan suyun, suya düşen buzların, çarpan dalgaların, yıkıp geçen kasırgaların, çağlayan şelalelerin sesleri eşlik ediyor – bir de Apocalyptica’nın Eicca Toppinen’inin müzikleri…
Rusya’daki Baykal Gölü’nden başlayan belgesel; Grönland ve Sibirya’nın buzullarına, Irma Kasırgası’nın etkisi altındaki Florida’ya, Venezüela’daki Angel Şelalesi’ne uğruyor. Buzun çatlakları arasından dondurucu suların içine çeken bir gölün karşısında canlarını ve mallarını kurtarmaya çalışan insanların mücadelesi de okyanus dalgalarının ortasında bir başına boğuşan bir yelkencinin yalnızlığı da kasırganın ıssızlaştırdığı sokakların kıyamet öncesi sessizliği de metrelerce yüksekten kayaları döverek aşağı akan suların ardındaki mağaralarda ufalan insanların küçüklüğü de dünyayı sarıp sarmalayan ve yeri geldiğinde insanın karşısında çaresiz kaldığı suyu tüm görkemiyle ortaya koyuyor. Küresel ısınma ve iklim aciliyetinin adını bile anmadan çarpıcı sonuçlarını gösteren Aquarela’da, alarm veren dünyanın izlerine ve seslerine gölün normalde 2-3 hafta önce erimeye başladığına kulak misafiri olunca ya da dev kütleler halinde parçalanıp suya inen buzullarla beraber su altına inince rastlamak mümkün.

Aquarela | Kaynak: İKSV
Viktor Kossakovsky ve Ben Bernhard’ın kamerası ölçekleri altüst ediyor. Su altından kasırganın içine, okyanus ortasından dağların tepesine birçok zorlayıcı noktadan aldıkları görüntüler ne oldukları kavrandığı anda insana kendini âciz ve küçük hissettiriyor. Sessizliğin kimi yerde yerini müziğe bıraktığı anlarda, su damlaları ve buz parçaları sert ama melodik bir dans etmeye başlıyor: Senfonik metal; dinleyicisi olmayanı dahi alıp götürüyor, kimi zaman korkutucu kimi zaman esprili bir tavır takınıyor. Geleneksel belgesel anlatıcılığından çok izlenimci bir tavır takınan bu belgesel, izleyicisini suyla baş başa bırakıyor ve olabilecek en estetik şekilde bir kıyamet tellallığı yapıyor.
Nerede izleyebilirsin? Aquarela, 7 Ağustos Pazartesi günü MUBI kataloğuna eklenecek.
Benzer işler:
- Cow (2021, Andrea Arnold)
- The Hottest August (2019, Brett Story)
Ninja Kaplumbağalar’ın mutant kargaşasından kuaförlerin kaotik çekişmesine, apartmandaki yeni cinayetlerden Bir Yaz Gecesi Festivali’ne; bu hafta sinemalarda, evde ve şehirde izleyebileceğin birçok seçenek var.
• Sinemalarda:

Teenage Mutant Ninja Turtles: Mutant Mayhem | Kaynak: UIP Türkiye
- Teenage Mutant Ninja Turtles: Mutant Mayhem / Ninja Kaplumbağalar: Mutant Kargaşası (2023, Jeff Rowe ve Kyler Spears), 4 Ağustos’ta gösterime giriyor.
- Other People’s Children / Les enfants des autres / Başkalarının Çocukları (2022, Rebecca Zlotowski), 4 Ağustos’ta Başka Sinema salonlarında gösterime giriyor.
• Evde:

Medusa Deluxe | Kaynak: MUBI
- Medusa Deluxe (2022, Thomas Hardiman) 4 Ağustos’ta MUBI’de,
- The Big Bang Theory’nin (2007-2019, Chuck Lorre ve Bill Prady) tüm sezonları 4 Ağustos’ta Prime Video’da,
- Aquarela (2018, Victor Kossakovsky) 7 Ağustos’ta MUBI’de,
- Nar (2011, Ümit Ünal) 7 Ağustos’ta TOD’da,
- Only Murders in the Building’in (2021-..., John Hoffman ve Steve Martin) üçüncü sezonu 8 Ağustos’ta Disney+’ta yayınlanıyor.
• Şehirde:

8½ | Kaynak: Kundura Sinema
- 8½ (1963, Federico Fellini); Bir Yaz Gecesi Festivali kapsamında, 5 Ağustos saat 21.00’de Beykoz Kundura’da,
- It's a Wonderful Life / Şahane Hayat (1946, Frank Capra); Kalamış Yaz Festivali kapsamında, 6 Ağustos saat 21.00’de Kalamış Atatürk Parkı’nda,
- Dune / Dune: Çöl Gezegeni (2021, Denis Villeneuve); KüçükÇiftlik Bahçe Sineması kapsamında, 8 Ağustos saat 21.00’de KüçükÇiftlik Park’ta gösteriliyor.
• Bu arada:
Eğer en popüler olanı, en çok konuşulanları kaçırmak istemiyorsan:
- 21-27 Temmuz haftasında en çok izlenen film Türkiye’de de (701.528 seyirci) ABD’de de (258,402,851$ hasılat) Barbie (2023, Greta Gerwig),
- 28-30 Temmuz hafta sonunda en çok izlenen film Türkiye’de (215.850 seyirci) Oppenheimer (2023, Christopher Nolan) ABD’de (93,011,602$ hasılat) Barbie (2023, Greta Gerwig),
- 2 Ağustos itibarıyla haftanın en popüler filmleri IMDb’ye göre Oppenheimer (2023, Christopher Nolan), Letterboxd’a göre ise Barbie (2023, Greta Gerwig) oldu.
- İki film de hâlen gösterimde.

Yönetmen Deniz Tortum, Keşif Sineması podcast’inin birinci sezon konuklarındandı. | Kaynak: Deniz Sabuncu
- 2023 yazının öne çıkan blockbuster filmlerinden Mission: Impossible - Dead Reckoning Part One hakkındaki incelemeyi buradan, Barbie hakkındaki incelemeyi ise buradan okuyabilirsin.
- Deniz Tortum’un konuk olduğu ve iklim aciliyeti ile Brett Story’nin The Hottest August filmi hakkında da konuştuğumuz Keşif Sineması sayısını buradan okuyabilir, podcast’i buradan dinleyebilirsin.




