3 Eylül Cuma sabahından herkese merhaba.
Bugün, sizleri aile ve dostlarla geçirilen güzel bir pazar gününün ardından ofise dönüşün en sancılı saatlerinde - bir diğer adıyla pazartesi sendromunun zirve yaptığı saatlerde - değil hafta kapanışında tatil planları yapılırken selamlıyoruz.
Pareto, artık son bir haftanın en önemli iş dünyası, ekonomi ve finans gelişmelerini paylaştığı pazartesi bülteninin yanı sıra kapsamlı analiz yazıları, röportajlar, podcast'lar ve köşe yazılarından oluşan ikinci bülteniyle cuma günleri de sizinle buluşacak.
Peki, neden ve nasıl? Haftalık Pareto toplantılarımızda hep yakındığımız bir gerçek var: Yazmak istediklerimizin çok küçük bir kısmını yazabiliyor, bazen araştırdığımız konuların içinde kayboluyor, kayboldukça öğreniyor, öğrendikçe daha çok paylaşmak istiyoruz. Fakat yerimiz kısıtlı, her konuya değinmek istesek de bu mümkün olmuyor. İşte bu yüzden artık her ay, bir konuyu dert edinip tüm ayrıntılarıyla ele alacağız. Kim bilir, belki yıl sonunda aylık konularımızın her birinin raporlaştırıldığı bir dergi bile çıkarabiliriz.
Bu ay konumuz, iklim değişikliği ile mücadele ve iş dünyasının rolü.
İllüstrasyon: Ayşe Ezgi Yıldız
“İnsanlık için kırmızı alarm.” Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin (IPCC) ağustos başında yayımladığı rapora dair belki de en can alıcı yorum. BM Genel Sekreteri António Guterres’in ağzından dökülen bu cümle, ertesi gün tüm manşetleri süsledi. Kapak görseli de belliydi: Eve doğru yaklaşan alevler, kül olan ağaçlar ve nefes almakta zorluk çeken yaşlı bir kadın. Tüm bunlar, çarpıcı bir gerçeğe dikkat çeken enstrümanlardan birkaçıydı aslında. Rapor, insan davranışlarının atmosfer, okyanuslar ve toprak üzerindeki “dramatik” etkisini gözler önüne seriyordu ve bu gerçeği somutlaştıracak cümleler ve görseller bulmak çok zor değildi.
Hangimiz yakinen yaşadı? Kimler eli kolu bağlı şekilde uzaktan izledi? Ya da yerinde duramayıp elini taşın altına koymaya çalıştı? Bilmiyorum. Bildiğim tek şey, raporun yayımlandığı günlerde ülke olarak bu gerçeği derinden hissettiğimiz. Ormanlar kül oldu, canlar kaybedildi, yangınlar yine de bitmedi derken bir anda sel felaketiyle yüzleştik. Sizi bilmem ama ben bir kez daha sadece ülkelerin veya şirketlerin değil bireylerin de yaşam biçimlerini değiştirmelerinin önemini hatırladım.
Bu bülten, bireysel davranışlardan ziyade ülkeler ve şirketlerin politikaları üzerine. 2015'te neredeyse tüm ülkeler, Paris İklim Anlaşması'nı imzalayarak küresel sıcaklık artışını 1,5 °C'nin altında tutmayı taahhüt etti. Artık, gün geçmiyor ki yeni bir şirket “2050’de sıfır emisyon” tarzı vaatlerde bulunmasın. Ama asıl mesele şu: Bu hedeflere ulaşmak için gerçekten somut adımlar atılıyor mu? Hedefler ne kadar gerçekçi? İklim krizinde hangi sektör, ne kadar etkili? Türkiye, iklim kriziyle mücadelede ne durumda?
Eylül ayı boyunca bu soruların cevaplarını arayacağız. Bugünkü bülteni konuya giriş olarak düşünebilirsiniz. İlk yazımızda; iklim krizinin ekonomik etkileri ve net sıfır emisyon hedefi üzerine odaklanıyoruz. İkinci yazımızda ise IPCC raporu ile Küresel Elektrik İncelemesi’ni analiz ediyor ve 30 Ekim-12 Kasım tarihleri arasında düzenlenecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) Taraflar Konferansı’na (COP) kısa bir bakış atıyoruz.
Her zamanki gibi yorum ve geri dönüşlerinizi bekliyoruz.
Keyifli okumalar!
Paretoİş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.
Net sıfır emisyon hedefleri ne kadar gerçekçi?
Pandemi gibi beklenmedik bir krizle karşı karşıya kalmak; ülkeler, şirketler ve bireyleri iklim krizinin etkileri üzerinde yeniden düşünmeye yöneltti ve karbon salımını azaltmak için çalışmalar hızlandı. Peki, nasıl?

Birleşmiş Milletler, 25 Ağustos’ta Madagaskar’ın iklim krizi yüzünden kıtlık yaşayan ilk ülke olmasına çok az kaldığını açıkladı. Ülkede, dört yıldır yağmur yağmaması nedeniyle tarım sektöründe büyük bir yıkım oluşurken yüz binlerce kişi yetersiz beslenme ile savaşıyor ve ölmemek için böcek ile kaktüs yaprakları yiyor. Dünyanın farklı bölgelerinde de durum iç açıcı değil. Bilim insanları, Avrupa’da artan ölümcül sellerin olasılığının küresel ısınmayla yaklaşık 9 kat arttığını söylüyor. Ülkemizde son dönemde görülen yangın ve sel felaketleri de bu gerçeği gözler önüne seriyor.
Her geçen gün etkisini artıran iklim değişikliği, günümüzde ekolojik bir sorun olmanın yanı sıra toplumsal ve ekonomik bozulmaları da beraberinde getiriyor. Ani hava değişimleri, gıda ve su yetersizliği, deniz seviyesinin yükselmesi gibi faktörler birçok kişiyi göç etmeye zorluyor. 2050’ye kadar yaklaşık 1 milyar kişinin iklim nedeniyle göç edeceği tahmin ediliyor. Geçtiğimiz mart ayında yayımlanan bir ankete göre, iklim krizinin negatif etkileri küresel ekonomiye 2025’e kadar 1,7 trilyon dolara mal olacak.
Net sıfır emisyon hedefi nedir?
İklim krizinin önüne geçme yolunda “sera gazı emisyonlarının azaltılması veya yok edilmesi” anlamına gelen dekarbonizasyon, büyük önem arz ediyor. Günümüzde ülkelerin kalkınma stratejileri, belediyelerin şehircilik anlayışları gibi makro politikaların yanı sıra şirketlerin faaliyetleri, üretim süreçleri, gelecek stratejileri ve hatta bireylerin günlük hayatı, karbon salınım miktarının dengelenmesi amacıyla yeniden şekilleniyor. Dolayısıyla, düşük karbonlu enerji kaynağı kullanan, fosil yakıt tüketimini azaltarak atmosfere minimum sera gazı bırakan düşük karbonlu bir ekonomiye ulaşmak için devletlerin, şirketlerin ve bireylerin birlikte çalışması gerekiyor. Peki nasıl? Net sıfır emisyon hedefiyle...
Net sıfır emisyon, üretilen sera gazı ile atmosferden uzaklaştırılan sera gazının dengelenmesi sonucu ortaya çıkıyor. Bu da enerji üretiminde fosil yakıtların kullanımına son verilmesi; her alanda enerji ihtiyacının temiz ve yenilenebilir enerji kaynakları ile sağlanması ve etkili enerji verimliliği politikaları uygulamaktan geçiyor. Son dönemde, şirketler ve ülkeler sık sık “2050’ye kadar sıfır emisyon” benzeri hedefler koyarak iklim kriziyle mücadeleye katkıda bulunmaya çalışıyor. Disiplinler arası araştırma kurumu Oxford Net Zero'nun yöneticisi Dr. Steve Smith, net sıfır emisyon hedefini "sadece açık ve basit bir hedef" değil, "sıcaklıklardaki artışı durdurmak için gezegenin ihtiyacı olan şey" olarak tanımlıyor.
Net sıfır emisyon hedefleri ne kadar gerçekçi?
2020’de küresel karbon emisyonlarının %25’inden, dünya GSYH’sinin %50'sinden sorumlu olan 995 şirket, 449 şehir ve 505 üniversite 2050'ye kadar net sıfır emisyon taahhüdünde bulundu. Ülkelere baktığımızda ise Birleşik Kralık, Japonya ve Güney Kore dahil 110 ülkenin 2050'ye kadar net sıfır emisyon hedefi koyduğu görülüyor. İklim kriziyle mücadelede öncü ülkelerden biri olan Çin, 2030'dan önce karbon salımında zirve yapmayı ve 2060'a kadar da karbon salımını sıfıra indirmeyi hedefliyor. Çok daha iddialı olan Finlandinya, 2035’e kadar net sıfır emisyona erişeceğini düşünüyor. Henüz bir net sıfır emisyon hedefi belirlemeyen Türkiye ise emisyonun 2030’a kadar %21 düşeceğini tahmin ediyor.
Ülkelerin sıfır emisyon hedefine yönelik adımlar atması, küresel ekonominin geleceğine yönelik olumlu sinyaller veriyor. Örneğin OECD, net sıfır emisyon hedefi etrafında şekillenen iklim politikaları sayesinde 2050’de G20 ülkelerinin gayri safi milli hasılasında %5 artış yaşanacağını öngörüyor. Uluslararası Enerji Ajansı ise 2050 hedeflerine ulaşmak için temiz enerjiye dair senelik yatırımların 2030’a kadar üçe katlanması gerektiğini düşünüyor.
Öte yandan, net sıfır emisyona ulaşmak için verilen taahhütler her zaman “çok gerçekçi” olmuyor. Birleşik Krallık merkezli Oxford Net Zero ile Enerji ve İklim İstihbarat Birimi (ECUI) tarafından yayımlanan rapora göre, küresel ekonominin üçte ikisi net sıfır karbon hedefi veriyor; ancak sadece %20’si verilen hedeflere ulaşmak için şeffaf bir plana sahip. Birçok kişi, bu hedeflerin imkansız olduğunu savunurken “reklam çalışması” olduğunu düşünenler de var. Bu noktada iş, taahhütte bulunan devlet ve şirketlerin somut adımlar atması, açık bir yol haritası sunması ve düzenli raporlama mekanizmaları oluşturmasına kalıyor.
İklim krizinde dünya nerede?
Ekonomi ve yeşil gelecek dilemması sürerken iklim krizi tartışmaları hangi aşamada? Raporlar ne söylüyor?

İklim krizinin yıkıcı etkileri, dünya genelinde hükümet ve şirketleri bir dizi önlemler almaya zorluyor. “Karbon sıfır” hedefleri çerçevesinde belirlenen aksiyon planlarının uygulanabilirliği ve kurumların önlem çabalarındaki ısrar tartışmaya açılıyor. Ekonomi ve yeşil gelecek dilemması hâlihazırda sürerken iklim krizi tartışmaları hangi aşamada? Raporlar ne söylüyor?
Ülkeler iklim krizi karşısında ne kadar hazırlıklı?
Geçtiğimiz ay yayımlanan MIT Technology Review Insights Yeşil Gelecek Endeksi, 76 ülkenin düşük karbonlu gelecek kurgusundaki ilerleme ve kısıtlamaları inceleyerek ülkelerin performanslarını karbon emisyonu, enerji dönüşümü, yeşil toplum, inovasyon ve iklim başlıkları altında değerlendiriyor. Endekse göre en başarılı üç ülke sırasıyla İzlanda, Danimarka ve Norveç.
- Avrupa Birliği: Endeks sıralamasında ilk 20’de, mevcut emisyon azaltım politikaları ve rekabetçi politika taahhütleri neticesinde 15 AB üye ülkesi bulunuyor.
- Afrika: Güneş enerjisi çözümlerinin hızla yaygınlaşması ve ulusal düzeydeki yeşil ekonomi programlarının uyumu nedeniyle enerji dönüşümü başlığındaki en başarılı on ülkeden yedisini Afrika ülkeleri oluşturuyor.
ABD ve Çin: İklim krizi karşısındaki büyük yatırım programlarına rağmen ABD geçmiş politika tercihlerinden ötürü, Çin ise enerji dönüşümündeki eksik adımlarına bağlı olarak sırasıyla 40. ve 45 sırada yer alıyor.
Alt sıradaki ülkeler: “Geri kalanlar” ve “iklim çekimserleri” olarak adlandırılan ülkelerin mevcut sanayi, enerji dönüşümü ve iklim politikaları karbon yoğunluğunun azaltılmasının önündeki temel engeller olarak görülüyor.
Yeşil dönüşüm için fırsat: Pandemi ve afetler
Covid-19 pandemisi ve yakın dönemdeki afetler, dönüşü olmayan sonuçlarıyla iklim krizi tartışmalarında yeni bir gündeme zemin oluşturuyor. Pandemi sonrası ekonomik toparlanma döneminde ulusal ve yerel düzeydeki politika önerilerinin temiz enerji, sanayi, ulaşım ve gıda konularına öncelik vermesi bekleniyor.
Londra merkezli düşünce kuruluşu Ember’in yayımladığı Küresel Elektrik Sektörü İncelemesi ise bu beklentilerin aksine bir tablo çiziyor. Rapor, 2021’in ilk yarısında enerji sektörü emisyonlarının bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla toparlandığını ve pandemi öncesine kıyasla %5 arttığını gösteriyor. Bu artışın %43'ü kömürden, %57’si ise rüzgâr ve güneş enerjisinden karşılanıyor.
Yeşil toparlanma: Pandemiden çıkarken yapısal bir değişim ile daha yüksek elektrik talebini daha düşük enerji sektörü emisyonuyla karşılayabilen bir ülke bulunmuyor.
Gri toparlanma: Rüzgar ve güneş enerjisi kadar kömür kullanımını da artıran ve çoğunluğu Asya’da yer alan ülkeler, gri toparlanma başlığı altında değerlendiriliyor.
Elektrik talebindeki artışının %90'ından ve dünyadaki rüzgar ve güneş enerjisi artışının %43'ünden sorumlu olan Çin'in 2019'da %50 seviyesinde olan küresel kömür üretimindeki payı 2021'in ilk yarısında %53'e yükseliyor.

İnfografik: Taylan Kurt
Bir kıyamet senaryosu: IPCC raporu hâlâ gündemde
234 bilim insanı ve 195 hükümet tarafından onaylanan, iklim bilimindeki en güncel veri ve analizleri derleyen Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli 6. Değerlendirme Raporu, gerekli önlemler alınmadığı sürece iklim krizinde dönüşü olmayan bir aşamada olduğumuzu haberleyen bulgular sunuyor.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, raporu "insanlık için kırmızı alarm” olarak niteliyor ve küresel ısınma seviyesi için bir sınır olarak kabul edilen 1,5°C eşiğinin hiç olmadığı kadar yakın olduğunu söylüyor. IPPC uzmanları ise karbondioksit ve diğer sera gazlarının emisyonlarında güçlü ve sürekli azalmalar ile hava kalitesinin hızla iyileştirilebileceğini ve 20-30 yıl içinde küresel sıcaklıkların dengelenebileceğini belirtiyor.
26. Taraflar Konferansı’na yaklaşırken...
Her yıl bir araya gelerek iklim krizi karşısında ulusal bildirimleri ve emisyon envanterlerini gözden geçiren Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) Taraflar Konferansı (COP), 30 Ekim-12 Kasım tarihleri arasında Glasgow’da 26’ncı kez bir araya gelecek. Pandeminin ve doğal afetlerin etkisinin yanında IPCC raporunun çıktıları da gözetildiğinde konferanstan gezegenin geleceğine dair somut ve önemli kararlar çıkması bekleniyor.
Neden önemli? G-20 ülkelerinin yalnızca 13 tanesinin net sıfır karbon taahhüdünün olduğu düşünüldüğünde konferansın dönüştürücü bir etki yaratmasına dair beklentiler artıyor.
Konferans gündemi: Konferans sonunda kömür kullanımının sonlandırılması, ormansızlaştırmanın durdurulması, elektirkli araç kullanımına geçiş ve yenilenebilir enerji kaynaklarına yatırım konularına dair somut kararların alınması bekleniyor.
Pareto'da eylül ayında "iklim krizi" konuşmaya devam edeceğiz. Gelecek iki hafta boyunca, küresel çapta karbon emisyonunun büyük bir kısmından sorumlu olan sektörleri ve o sektörlerdeki dönüşümü incelemeye başlayacağız. Odağımızda; enerji, hızlı moda, tarım ve otomobil sektörleri var.
Eylülün son haftasında ise dünya çapındaki iklim mevzuatları, uluslararası anlaşmalar, düzenlemeler ve Türkiye'nin iklim kriziyle mücadelesi ile yeni iklim rejiminin Türkiye ticareti ve ekonomisi üzerindeki etkilerini inceleyeceğiz.
Bizi Twitter ve LinkedIn hesaplarımızdan takip etmeyi unutmayın!
İyi hafta sonları,
Nurefşan



