YURT İÇİ PİYASALAR
YURT DIŞI PİYASALAR
GÜNÜN HİKAYESİ
APOSTO PREMİUM

⚙️ İlk çeyreğe kıyasla gerileme

Bugün hem yurt içinde hem de yurt dışında sakin bir haber akışı takip ettik. Yurt içinde çoğunlukla TCMB ve TÜİK tarafından açıklanan veriler takip edilirken, yurt dışı tarafında ise ABD ve Avrupa'dan gelen haberler ön plandaydı.
AA

AA

28 Ağustos Çarşamba sabahından herkese günaydın.

Bugün hem yurt içinde hem de yurt dışında sakin bir haber akışı takip ettik. Yurt içinde çoğunlukla TCMB ve TÜİK tarafından açıklanan veriler takip edilirken, yurt dışı tarafında ise ABD ve Avrupa'dan gelen haberler ön plandaydı.

Özellikle ABD tarafında beklenti üstü gelen tüketici güveni verileri, ülkedeki resesyon endişelerini başka bahara ötelemiş oldu. 

Günün Hikayesi'nde Türkiye'deki gelir eşitsizliğine dair kaleme aldığımız yazıyı bulabilirsiniz. 

  • O sırada Aposto’da: Yeni bültenler, uzman kalemlerden makaleler ve podcast serileriyle zenginleştirmeye devam ettiğimiz Aposto Premium’u ilk aya özel sadece 6 TL’ye denemek için Siesta2024 kodunu kullanabilirsiniz.

Günlük ruh gıdası dozunuz ise burada: Morning Chill

İyi okumalar.

Emircan

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

YURT İÇİ PİYASALAR

Küresel piyasalarda son durum ve günlük değişimler.
Değerler piyasa kapanışının ardından Investing üzerinden sağlanmıştır.

•  BIST 100 endeksi, günü 76,3 milyar TL hacim ve %1,91 kazançla  9.748 puan seviyesinden tamamladı. Güne sakin bir açılışla başlayan ve öğle saatlerine kadar sakinliğini sürdüren endeks, öğleden sonra gelen güçlü alımlarla hareket kazandı. Endeks kapanış saatine doğru gelen alımlarla ise 9.700 puan seviyesini aştı.

  • Endekste haftalık kayıp %2,34 seviyesinde olmakla birlikte, aylık kayıp %10,49, yılbaşından bu yana kazanç ise %30,50 seviyesinde.
  • BIST 100'e dahil olan şirket payları arasından günün en çok kazananları sırasıyla %6,04 kazanç yaşayan Turkcell (TCELL), %5,94 kazanç yaşayan Pegasus Hava Yolları (PGSUS) ve %5,59 kazanç yaşayan Oyak Çimento (OYAKC) payları oldu. 
  • Günün en çok öne çıkan sektörel endeksi %5,27 artış gösteren BIST İletişim Endeksi (XILTM) oldu. BIST Sanayi Endeksi’nin (XUSIN) %1,16 değer kazandığı günde, BIST Mali Endeksi (XUMAL) ise %1,24 kazanç yaşadı.

•   TCMB Ağustos ayı Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısının özetlerini yayımladı. Özette, toplantıda enflasyon üzerindeki yukarı yönlü risklere karşı ihtiyatlı duruşun korunduğu ve enflasyonun ana eğiliminde belirgin bir düşüş görülene kadar sıkı parasal duruşun da korunacağı vurgulandı. 

  • ➕ Ayrıca: Raporda ayrıca son aylarda sanayi üretimindeki düşüşlere de vurgu yapılarak, "İkinci çeyreğe ilişkin mevcut veriler, yıllık ve çeyreklik bazda gayri safi yurt içi hasıla büyüme oranlarının ilk çeyreğe kıyasla gerileyeceğine işaret etmektedir" ifadelerine yer verildi. 

•   TCMB, sektörel enflasyon beklentileri anketinin sonuçlarını yayımladı. Yayımlanan sonuçlara göre Ağustos ayında piyasa katılımcılarının 12 ay sonrasına ilişkin enflasyon beklentisi 1,3 puan azalışla %28,7 seviyesine gerilerken, reel sektörün beklentileri ise 1,2 puan azalışla %53,8'e indi. Aynı dönemde hanehalkının enflasyon beklentisi ise 1,1 puan artışla %73,1'e çıktı. 

•   TÜİK, yıllık sanayi ve hizmet istatistiklerini yayımladı. Yayımlanan verilere göre 2023 yılında Türkiye'deki faal girişimlerin %44,1'i hizmet, %36,0'sı ticaret, %12,9'u sanayi, %7,0'si ise inşaat sektöründe yer aldı. Aynı dönemde ciro dağılımı ise ticaret sektörü için %45,4, sanayi sektörü için %33,0, hizmet sektörü için %15,7, inşaat sektöründe ise %5,9 olarak gerçekleşti.

•   Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Türk Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği (TÜSİAD) Başkanı Orhan Turan'ı ziyaret etti. Ziyaret kapsamında  Orta Vadeli Programın (OVP) güncellenmesi, yatırım ve teşvik programlarımı ile dış ticaret verilerinin görüşüldüğü ifade edildi. 

•  Resmî Gazete’de yayımlanan yeni bir yönetmelik, ikinci el otomobil satışlarına bazı düzenlemeler getirdi. Düzenleme kapsamında artık 1 yıl içinde 3 veya daha fazla otomobil alım-satımı yapan herkes, galerici kabul edilecek ve bu kişilerin yetki belgesi alması zorunlu olacak.

  • ➕ Ayrıca:  8 yaşın veya 160 bin kilometrenin altındaki otomobiller, artık garanti altına alınacak. Bu garanti süresi, satış tarihinden sonraki 3 ayı veya 5 bin kilometreyi kapsayacak.
YURT DIŞI PİYASALAR

•   ABD'de Conference Board tüketici güven endeksi Ağustos ayında bir önceki aya kıyasla 1,4 puan artışla 103,3 seviyesine yükselerek piyasa beklentilerinin üzerinde gerçekleşti. Endeksin 100,9 değerini alması bekleniyordu.

  • 📖 Ayrıntılar: Endeksi oluşturan alt endeksler arasından 1,4 puan artış gösterirken, mevcut durum endeksi ise 1,3 puan arttı. 

•   Almanya Federal İstatistik Ofisi (Destatis) ülke ekonomisinin yıllık bazda değişim göstermediğini, çeyreklik bazda ise %0,1 oranında daraldığını açıkladı. Söz konusu dönemde ülke ekonomisinde gayrisafi sabit sermaye oluşumu çeyreklik bazda %2,2 gerilerken, net ihracat %0,2 daraldı. Aynı dönemde kamu harcamaları ise %1,0 oranında artış gösterdi. 

•   Avrupa Merkez Bankası (ECB) Yönetim Kurulu Üyesi ve Hollanda Merkez Bankası Başkanı Klass Knot, en geç 2025 yıl sonunda orta vadeli %2 enflasyon hedefine ulaşmayı planladıklarını söyleyerek, "Dezenflasyon patikamızda 2025 sonunda ya da öncesinde enflasyonun %2'ye düşürülmesi sağlandığı sürece, ayağımızı frenden kademeli olarak çekme konusunda rahatım" ifadelerini kullandı. 

GÜNÜN HİKAYESİ

Türkiye'de gelir eşitsizliği: ‘Yüksek enflasyon dağılımı bozdu’

Britanya merkezli Knight Frank’in raporuna göre 2023 yılında Türkiye’deki ultra zengin sayısı %9,7 artış gösterdi. Buna göre Türkiye, ultra zengin sayısındaki artış bakımından ABD, Çin ve Birleşik Krallık'ın da içinde bulunduğu 30 ülke arasında ilk sırada yer aldı.

Türkiye'de gelir eşitsizliği: ‘Yüksek enflasyon dağılımı bozdu’

The Economist’in 24 Ağustos tarihinde yayımlanan sayısında Türkiye ile ilgili “Türkiye'nin varlık patlaması bazıları için iyi ancak çoğunluk için korkunç” başlığı altında şu ifadelere yer verildi:

“Hafta içi bir öğleden sonra İstanbul'un İstinye Park alışveriş merkezindeki butikler şık bir şekilde hareketleniyor. Şehrin Michelin yıldızlı restoranları aylardır dolu ve yat marinaları tıklım tıklım. Lüks malların tüketimi arttıkça, Türkiye'nin en büyük kentinin her yerinde şaşırtıcı bir zenginlik patlamasının işaretleri görülüyor.” 

Bir paragraflık kısacık yazıda, bir yandan Türkiye’deki lüks yaşama dair esintiler sıralanırken, bir yandan artan gelir eşitsizliğine değinilerek şu ifadeler kullanıldı:

“Zenginler daha da zenginleşiyor. Türkiye'deki ultra yüksek net değere sahip bireylerin sayısı 2022 ve 2023 yılları arasında %10 arttı. Yine de ortalama bir Türk'e daha da zenginleştiğini hissedip hissetmediğini sorduğunuzda cevabınız neredeyse kesinlikle hayır olacaktır.”

Görünüşe göre Türkiye’nin bir kesiminde görülen belirgin zenginleşme uluslararası kamuoyunun da dikkatini çekti. Peki son birkaç yılda Türkiye’de gelir dağılımı hangi yönde değişti?

En zengin %15 zenginleşirken, orta direk payını kaybetti

Bu konuda en kapsamlı araştırmalardan biri olan ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından hazırlanan Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması’nın 2022 yılı sonuçları pek çok vatandaş için oldukça çarpıcı oldu. TÜİK verilerine göre referans yılda toplumun en zengin %20’lik kesiminin toplam gelirden aldığı pay 1,8 puan artışla %49,8’e yükselirken, diğer tüm gelir gruplarının aldığı payda azalış kaydedildi. Verinin %5’lik alt kırılımlarına bakıldığında ise yalnızca en zengin %15’lik dilimin gelirden aldığı payı artırabildiği görüldü. 

Gelir dağılımında en çok pay kaybeden grup ise ‘orta gelir grubu’ olarak da adlandırılabilecek ikinci ve üçüncü %20’lik kesim oldu. 2022 referans yılında bu kesimin toplam gelirden aldığı pay 1,1 puan azalışla %34,5’e geriledi. Aynı dönemde en yoksul ikinci %20’lik kesimin payı 0,6 puan azalışla %9,8’e gerilerken, en yoksul %20’lik kesimin payı ise 0,1 puan azalışla %5,9’a indi. 

Kaynak: Ekonomist Ali Orhan Yalçınkaya

TÜİK araştırmasına göre yüksek enflasyonun yaşandığı bu dönemde yoksul ve zengin vatandaş arasındaki gelir farkı daha da açıldı. 2022 yılında en zengin %20’lik kesimin gelirinin, en yoksul %20’lik kesiminin gelirine oranı olarak hesaplanan P80/P20 oranı 0,5 puan artışla 8,4’e, %10’luk dilimlere göre hesaplanan P90/P10 oranı ise 0,8 puan artışla 15,0’e yükselerek 2006 yılından bu yana en yüksek seviyesini kaydetti.

Gini katsayısı zirvede 

Gelir dağılımı konusunda en anlamlı göstergelerden biri olarak kabul edilen Gini katsayısı bu dönemde 0,018 puan artışla 0,433 seviyesine yükselerek, verinin kaydedilmeye başlandığı 2006 yılından bu yana en yüksek noktasına ulaştı. Aynı yılda sosyal transferler hariç Gini katsayısı 0,033 puan artışla 0,52’ye yükselirken, emekli, dul ve yetim aylığı dahil tüm sosyal transferler hariç Gini katsayısı ise 0,022 puan artışla 0,445’e yükseldi.

Kaynak: Ekonomist Ali Orhan Yalçınkaya

  • Cep bilgisi: Gini katsayısı, gelir veya servet dağılımındaki eşitsizliği ölçmek için kullanılan bir istatistiksel göstergedir. 0 ile 1 arasında bir değer alan katsayının 0 değerini alması mutlak eşitliği gösterir; yani herkesin geliri veya serveti aynıdır. Katsayının 1 değerini alması ise mutlak eşitsizliği gösterir; yani tüm gelir veya servet tek bir kişide toplanmıştır.

2022 yılında 0,433 Gini katsayısı ile Türkiye, Avrupa ülkeleri arasında gelir dağılımının en bozuk olduğu ülke olurken; OECD ülkeleri arasında ise 5. sırada yer aldı. Gini katsayısı ABD’de 0,398 düzeyinde kaydedilirken, İtalya ve İspanya’da 0,315, Fransa’da 0,297, Almanya’da ise 0,294 düzeyinde kaydedildi. 

Milyoner sayısı 3 yılda 4’e katlandı

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verilerine göre banka hesabında 1 milyon TL ve üzeri mevduat bulunan mudi sayısı parasal gevşeme sürecinin başladığı Eylül 2021’den bu yana %345, yeni ekonomi yönetiminin göreve başladığı Haziran 2023’ten bu yana ise %52 artışla 1 milyon 543 bin 729’a yükseldi. TL milyoneri sayısında yılbaşından bu yana ise 244 bin 611 kişi artış gözlemlendi.

2022 yıl sonunda 53 bin 384 USD olan 1 milyon TL, 2023 yıl sonunda 33 bin 928 USD’ye gerilemişti. Dolayısıyla milyoner sayısına USD bazında da bakmak gerekiyor.

İsviçre merkezli UBS tarafından yayımlanan Küresel Servet Raporu’nda yer alan tahminlere göre 2023 yılında Türkiye’de USD milyoneri sayısı 60 bin 787’ye yükseldi. Bu sayının 2028 yılına kadar %43 artış göstererek 87 bin 77 seviyesine yükselmesi bekleniyor. Yükseliş beklentisi bakımından Türkiye, Tayvan’dan sonra ikinci sırada yer aldı.

Birleşik Krallık merkezli Knight Frank’in hazırladığı rapora göre ise 2023 yılında Türkiye’de 30 milyon USD ve üzeri servete sahip ‘ultra zengin’ sayısı %9,7 artışla 1.932 kişiye yükseldi. Yine bu araştırmaya göre Türkiye, yükseliş oranı bakımından ABD, Çin ve Birleşik Krallık gibi ülkelerin de arasında bulunduğu 30 ülke arasından birinci sırada yer aldı.

Aynı dönemde TÜİK tarafından yayımlanan Yoksulluk ve Yaşam Koşulları İstatistikleri’nin 2023 yılı sonuçlarına göre 2022 referans yılında göreli yoksulluk oranı %13,9, yoksul sayısı ise 11 milyon 651 bin seviyesinde gerçekleşmişti. Yine aynı araştırma sonuçlarına göre toplumun %14,4’lük kısmı maddi ve sosyal yoksunluk yaşıyor, %31,0’i ise yoksulluk ve sosyal dışlanma riski altında yaşıyordu.

“Yüksek enflasyon gelir dağılımını bozdu”

Konuyla ilgili Aposto’ya konuşan BV Portföy Ekonomisti Ali Orhan Yalçınkaya, Eylül 2021–Mayıs 2023 dönemi arasındaki aşırı parasal gevşeme ve yüksek enflasyon döneminin Türkiye’de gelir dağılımını bozduğunu, bu durumun Gini katsayısı, P80/P20 ve fonksiyonel gelir dağılımı gibi göstergelerden anlaşılabileceğini söyleyerek şöyle konuştu:

“Eylül 2021-Mayıs 2023 döneminde politika faizinin düşürülmesi sonrası enflasyonda yaşanan büyük artış gelir dağılımını bozmuştur. Haziran 2023’ten sonra TCMB politika faizini hızla yükseltmiş olsa da 2023 yılında enflasyon %64.8 oldu. Bu da gelir dağılımındaki bozulmanın 2023 yılında da devam edeceğini düşündürmekte.”

Devletin gelir eşitsizliği ile mücadele adına dolaylı vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki payını azaltacak ve vergi adaletini sağlayacak düzenlemelere gitmesi gerektiğini söyleyen Yalçınkaya, özellikle gelir vergisiyle alakalı düzenleme yapılması ihtiyacını vurguladı. Yalçınkaya “Evrensel temel geliri hayata geçirmek bir diğer çözüm” de dedi.

Hikâyeyi paylaşmak için:
APOSTO PREMİUM

Aposto Premium'da neler var?

  • Mobilite, yapay zeka, fintech, sürdürülebilirlik, finans gibi yükselen endüstrilerden gelişmeleri ve içgörüleri aktaran premium bültenler.
  • Dünyanın ve Türkiye’nin gündeminden gelişmeleri küresel bir perspektifle aktaran analizler.
  • Yemekten seyahate, edebiyattan kültür-sanata entelektüel dünyanı besleyecek üyelere özel makaleler.
  • Aposto Radyo için hazırladığımız 30’un üzerinde orijinal podcast ve sesli belgesel.
  • Aposto etkinlik ve buluşmalarına katılma fırsatı.
  • Aposto'nun tüm arşivine ve güncel yayınlara sınırsız erişim.

Aposto Premium'u Siesta2024 koduyla ilk aya özel %90 indirimle başlatabilirsin.

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

YAZARLAR

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir