^{Ramon Casas}

Türkiye'de can sıkıntısının panoraması: Sahi biz nasıl eğleniyorduk?

Türkiye’de yaşayıp ortalama bir hayat sürenlerin kaçamayacağı bir gerçek var: Can sıkıntısı. Bir zamanlar günlüğüne “Türkiye evlatlarına kendisinden başka bir şeyle meşgul olmak imkanını vermiyor” yazan Ahmet Hamdi Tanpınar’ın tespitinden bir adım bile ileriye gidememişken, şu soruyu sormadan edemiyoruz: “Biz nasıl eğleniyorduk?” 

Sahi, bu kadar can sıkıntısının içinde gönlümüze biraz olsun ferahlık verecek ne var?

Instagram kapatıldıktan sonra hayatımızda gözle görünür bir sorun ortaya çıktı: Can sıkıntısı. Her ne kadar “Instagram kapandı kafam çok rahat” nevinden beyanlar vermek moda olsa da elbette metazoriyle yapılan bir sosyal medya detoksunun iyi hissettirmesi için bundan çok daha fazla bir teselli gerekiyor, öyle bir teselli de yok elbette. 

• Instagram'ın kapanmasının haftası dolmadan, Roblox’a da erişim engeli getirildi. Sonra tekrar Instagram açıldı; Roblox kapalı, bu arada Wattpad de bilmem ne zamandır kapalı. Wikipedia 2 yıl 8 ay boyunca kapalıydı. Youtube da 2014 yılında kapandı, açıldı. Böyle uzayıp giden bir liste.

Bu kez X “Yok öyle beş yaşındayım diye Türkiye gündeminden kaçmak” yorumlarıyla doldu. Gerçekten, henüz erişkin bile olmamış insanlara bile ulaşan engellemeler, beraberinden pek çok farklı soruyu da getiriyor. Bugün “İnsanlar niye Instagram'da ya da Roblox’ta vakit geçiriyorlar” ya da “Ne oldu da burada vakit geçiriyorlar” sorusunun peşinden gideceğiz. 

Bir zamanlar vakit geçirmekten anladığımız şey daha çeşitliydi. İyi bir konsere gitmek, güzel bir yemek yemek, arkadaşlarla dışarıda buluşmak, biraz tatil, belki günlük yürüyüş rotaları. İlk aklıma gelenler bunlar. Geçen bir arkadaşımın hatırlattığı gibi, pazar günü bir sürü gazete almak ve sabahtan akşama kadar onları yayıla yayıla okumak. Tembellik hakkının hakkını vermek… Bu lüksler nereye gitti? 

Mesela, o okunacak gazeteler kayboldu. Hafta sonu eki diye bir mefhum kalmadı. Sonra konser fiyatları aldı başını gitti, tatil erken ve bütün yıl ödemeli sınavlara dönüştü, arkadaşlarla bir kez dışarı çıkmak bütün bir ay ekonomiyi sarsmakla aynı kapıya çıkmaya başladı.

Ve hayat giderek daha içeride, daha bir başımıza, daha gri, daha kasvetli bir hâl aldı. Telefonlardan gördüğüyle yetinen insanlar çoğaldı. Instagram kütüphanemiz, bir gün yapmayı hayal ettiklerimizi kaydettiğimiz bir ihtimaller denizine dönüştü.

Bugünden geriye bakınca, Rock’n Coke, Barışa Rock, Beşiktaş Stadyum, Küçük Çiftlik Park, Harbiye Açık Hava konserleri buluşmaları derken şimdi hayalini bile kuramayacağımız pek çok mükemmel etkinliğe giden —yani 90’ları ve 2000’lerin ilk yarısını hakkıyla yaşamış— insanlar olarak gençlere karşı bir mahcubiyet duymuyor değiliz.

Çok değil bir 15-20 yıl önce yaşadığımız ve deneyimlediğimiz dünyada başka ihtimaller mümkündü. Bugünkü dünyanın mümkün ihtimalleri sansür ve yasağın ötesine geçemiyor. 

Türkiye artık mutsuzluğu araştırmalarla sabit, gençlerinin gitmeyi hayal ettiği bir ülke.

‘Spontane buluşmalar bitti’

33 yaşındaki Zeynep, doğma büyüme Ankaralı. Ankara’da yaşıyor ve kendi işini yapıyor. Üniversite yılları Ankara parklarında, sinemalarda, konserlerde geçtikten sonra, bugünlerde giderek sönümlenen bir sosyal hayat yaşıyor. 

Spontane buluşmalar yok denilecek kadar azalmış ve bir yere giderken yapılan hesaplar planlamayı zorunlu kılmış. Herkesin aynı anda maaş almaması da bu hesapları giderek detaylandırıyor. Zeynep’in değişiyle “Haydi bugün de şunu yapalım meselesi hayatlardan çıkmış durumda.” 

Evde vakit geçirmek, 34 yaşındaki editör Yakup’un da birinci tercihi. “Boş vakitlerimde bilgisayarda oyun oynuyor, film ve dizi izliyor ve Ortadoğu haber turu yapıyorum” diyen Yakup için, dışarıdaki sosyalleşme de “oyun” oynamaktan geçiyor. Bunun için oturmuş bir arkadaş grubuna sahip olmayı ve uzun yıllardır tanıdığı bir mahallede yaşamayı ayrıcalık sayıyor.

Peki kapanan Roblox nasıl bir etki yarattı? Pek çok ebeveyn, çocuklarını yaz aylarında oyalamakta zorlandıklarını söylerken, paralı etkinliklerin bütçelerini yorduğunu da ekliyor. Çocuklar içinse pek az dışarı çıktıkları bu zamanda Roblox ya da oyun platformları can sıkıntısı için bir alternatif. 

Bunu İstanbul’da, Beylikdüzü’nde yaşayan 13 yaşındaki Defne’den dinliyorum. Defne bu yılı LGS’ye hazırlanarak geçirdiği için, yazın vaktini istediği gibi harcamak isterken bu yasaktan feci hâlde sıkılmış:

“Bu yıl ailemin çalışma saatleri uygun olmadığı için tatilimiz dört gün sürdü. Teyzemin yazlığına da gidemedik. Arkadaşlarımla dışarıda görüşme vaktimiz sınırlı. Bu yasak o yüzden beni üzdü.”

Emekli maaşıyla hayatını geçindirmesi giderek zorlaşan 57 yaşındaki İhsan için, can sıkıntısının çaresi yok. Yaşananların ağırlığı, ekonomik anlamda hissedilen çaresizlik ve çıkar yol bulmakta zorlanmak, onu kendi tabiriyle "bir cendere içinde" hissettiriyor. İhsan, Ankara’da kirada yalnız oturuyor ve kirasını ödemekte her geçen gün zorlanıyor. Ankara’da bir çay içerek bir yerde oturma fikri bile ona uzak.

TAMAMINI OKU

•   Yunanistan, yılın başından Temmuz ayının ilk haftasına kadar 182 bin Türk turistin Yunanistan'ı ziyaret ettiğini ve bunlardan 35 bininin “kapıda vize” uygulamasından yararlandığını bildirdi. Adadaki işletme sahiplerinin Türk turistleri bir “can yeleği” olarak gördüğü belirtildi: 

“Türk turistler sayesinde bu yıl Midilli'de ıstakoz kalmadı, Kuzey Avrupalılar gibi karınlarını salatayla doyurmuyorlar. Bu yaz ada ekonomisini kurtardılar. Ancak onları fazla ücretlendirmeye çalışırsak bir daha geri gelmezler.”

•   Rus vatandaşlarının yurt dışına yaptığı seyahatler %9 artarken, Türkiye'ye yapılan ziyaret sayısı da %9,4 artışla 2,5 milyona ulaştı. Rus seyahat pazarının açık ara galibi Türkiye’yi, Abhazya, Kazakistan, Çin ve Tayland takip ediyor.

•   Olimpiyat Oyunları'nın ilk haftasında Paris'i ziyaret eden turist sayısı %42 arttı. Ziyaretçilerin en büyük bölümünü, bir önceki yıla göre %72 artışla ABD'den gelen ziyaretçiler oluşturdu.

• Öte yandan: Paris 2024'e ev sahipliği yapan diğer şehirler de Olimpiyat Oyunları'ndan fayda gördü. Lille %188, Saint-Etienne %150 ve Marsilya %48 ziyaretçi artışı kaydetti.

•   İki tur operatörü, Kuzey Kore’nin pandemi nedeniyle yaklaşık beş yıllık kapanmanın ardından, Aralık 2024'te yabancı turizme yeniden açılacağını söyledi. Pekin merkezli Koryo Tours internet sitesinden, “Yerel ortağımız Samjiyon kentine ve muhtemelen ülkenin geri kalanına turizmin Aralık 2024'te resmen yeniden başlayacağını teyit etti" açıklaması geldi.

• Bununla birlikte: Çin merkezli KTG Tours'un açıklamasında ise "Şimdiye kadar sadece Samjiyon resmen duyuruldu ancak Pyongyang ve diğer yerlerin de açılacağını düşünüyoruz" denildi.

Dünyamızın geleceği için Odeabank’tan Yeşil Dönüşüm Kredisi

“Dünya Varmış” mottosuyla yürüttüğü sürdürülebilirlik çalışmaları kapsamında, iklim krizine karşı farkındalık yaratmak üzere sürdürülebilirlik temalı ürün yelpazesini genişleten Odeabank, dünyamız için önemli bir adım olan Yeşil Dönüşüm Kredisi’ni sunuyor.

Nedir? Tüm bankacılık işlemleri ve operasyonlarda Türkiye’nin kalkınmasına ve sürdürülebilir büyümesine katkı sağlamayı ve bu faaliyetlerin yaygınlaşmasını hedefleyen Odeabank, ticari firmaların yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği yatırımları için uygun koşullu finansman desteği sunuyor. Yeşil Dönüşüm Kredisi’ni sektör genelindeki uygulamalardan farklı olarak herhangi bir dış finansör kullanmadan, tamamen kendi öz kaynaklarıyla finanse ediyor.

Dahası: Odeabank kredi süreçleri boyunca müşterilerine kılavuzluk yaparak yol gösteriyor. Şube portföy yöneticilerinden oluşan ve sürdürülebilir finansman, iklim krizi, doğa dostu yatırımlar konusunda eğitimlere katılan ‘Sürdürülebilirlik Elçileri’, yatırımcılara danışmanlık veriyor. Böylece kredilendirilen projelerin çevresel ve sosyal etkileri izlenirken raporlanmasına da öncülük ediliyor.

Yeşil Dönüşüm Kredisi için Türkiye’nin genç, dinamik ve yenilikçi bankası Odeabank’ın ticari şubelerine başvurabilir veya [email protected] adresiyle iletişime geçebilirsiniz.

•   Athletic Brewing Co., Arsenal ile işbirliği yaparak futbol kulübünün ilk resmî alkolsüz bira ortağı oldu. Ortaklık kapsamında Athletic'in ödüllü Run Wild IPA'i, Arsenal'in Londra'daki Emirates Stadyumu'ndaki tüm maçlarında servis edilecek.

•   Yakın zamanda mesleği bıraktığını açıklayan The New York Times’ın yemek eleştirmeni Pete Wells, yayımlanan son yazısında teknolojinin yeme-içme dünyasına etkilerine odaklanıyor.

• Arka plan: Wells, dokunmatik ekranlar ve rezervasyon uygulamalarının her geçen gün yaygınlaştığına değindiği veda yazısında, yemek dünyasında insan dokunuşunu bulmanın zorlaştığını vurguladı.

•   Britanya'da yapılan yeni bir çalışma, paket serviste, restoranlarda ve kahve zincirlerinde en çok satılan yemeklerin yarısı ila dörtte üçünün "sağlıksız" olduğunu ortaya koydu. 

• Ayrıntılar: İncelenen 190 yemeğin %46-78'inin içeriği, Birleşik Krallık hükümetinin "şeker vergisi" gibi yasalar için belirlediği kriterlere göre "sağlıksız" olarak değerlendirildi.

•   Diageo'nun kazancı, içki tüketiminin azalmasıyla düştü. Birçok tüketici için yüksek kaliteli alkol arka plana atılırken içki şirketleri ortaya çıkan tabloyu yönetmekte zorlanıyor. 

• Yorumlar: Durumun önümüzdeki mali yılda da devam etmesini beklediğini söyleyen CEO Debra Crew, tüketicilerin fiyatlar konusunda temkinli olduklarına dikkat çekti.

•   Dünya Sağlık Örgütü'nün "küresel acil durum" ilan ettiği maymun çiçeği virüsü (Monkeypox/Mpox), Afrika dışında ilk kez İsveç'te görüldü. Yetkililer, hastanın tedavisine başlandığını, toplumsal bir risk bulunmadığını açıkladı.

• Bakan'dan açıklama: Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, maymun çiçeği ve Covid-19 virüsü hakkındaki gelişmeleri takip ettiklerini ancak "herhangi bir alarm durumunun" söz konusu olmadığını belirtti.

•   ABD’de yapılan bir araştırma, insanların yavaş ve istikrarlı bir süreçten ziyade önce 44, sonra 60 yaşında olmak üzere iki büyük değişiklik dalgasıyla yaşlandığını öne sürdü. 

•   Birleşik Krallık'ta yapılan yeni bir araştırma, düzenli olarak içki içen yaşlı yetişkinlerin kanserden ölme riskinin daha yüksek olduğunu ortaya koydu.

• Açıklamalar: Çalışmanın başyazarı Dr. Rosario Ortolá, Euronews Health’e yaptığı açıklamada, “Kanser üzerindeki zararlı etkiler ilk damladan itibaren gözlemleniyor” ifadesini kullandı.

•   Yeni bir araştırmaya göre ultra işlenmiş bitki bazlı gıdalar kalp krizi ve felç gibi ciddi sağlık sorunları riskini artırıyor. 

• Ayrıntılar: The Lancet Regional Health - Europe'ta yayımlanan çalışma için İngiltere'de 118.000 yetişkine ait yaklaşık 10 yıllık veri analiz edildi. Sonuçlara göre, bitki bazlı ultra işlenmiş gıda tüketiminin %10 artması, kalp hastalığı geliştirme riskini %5, koroner kalp hastalığı geliştirme riskini ise %6 yükseltiyor.

🔠 Haftanın kelimesi: Düşman mimari. Olimpiyat Oyunları, evsizlerin banklarda ve mağaza vitrinlerinin önlerinde yatmasını engellemek için geliştirilen düşman mimari örnekleriyle hafızalara kazındı. Uzmanlar, bunun 2028'de düzenlenecek Los Angeles Oyunları'nın bir önizlemesi niteliğinde olduğunu vurguladı.

^{Uzanmayı engelleyen bölünmüş bir bank | WIRED}

“Daha önce böyle bir şey görmemiştim. Normalde, düşman mimarinin göze batmamasına dikkat edilir.”
– Jules Boykoff, akademisyen ve eski profesyonel sporcu

💬 Haftanın tartışması: TikTok'taki bazı sosyal medya fenomenlerinin aknelerden kurtulmak için güneş kremi kullanmamayı tavsiye etmesi tepkiyle karşılandı. Doktorlar bu trendin cilt kanseri vakalarında artışa yol açabileceği yönünde uyarıda bulundu.

📹 Haftanın videosu: TİP Milletvekili Ahmet Şık'ın AK Partili Alpay Özalan'ın yumruklu saldırısına uğramadan önce AK Parti sıralarına sarfettiği sözler:

📸 Haftanın fotoğrafı: İzmir Karşıyaka'ya bağlı Yamanlar'da dağlık alanda etkili olan orman yangınına müdahale eden bir helikopter böyle görüntülendi:

^{Fotoğraf: Mehmet Emin Mengüarslan | AA}