Gündemdeki Bazı Müdahaleler
Müdahaleler ile Mücadele
Öykü Önerisi

Sınır Aşan Müdahaleler

Bu ay pandemiyle birlikte birçok kişi için daha görünür hale gelen ve son aylarda sıkça karşımıza çıkan bireylerin hayat tarzına yönelik müdahaleler hakkında konuşmak istedim.
https://unibasq.org/freedom/

https://unibasq.org/freedom/

Devletin veya diğer otoritelerin hayatımıza müdahalesi yeni bir şey değil. Ben de bazılarını bu bültende müdahale adı altında olmasa da sıkça konuştuğumu düşünüyorum. Bu ay ise adını koyarak pandemiyle birlikte birçok kişi için daha görünür hale gelen ve son aylarda sıkça karşımıza çıkan bireylerin hayat tarzına yönelik müdahaleler hakkında konuşmak istedim. Gelin bu ay güne son dönemde karşılaştığımız sınır aşan müdahaleler üzerinden bakalım.

Bu arada kişisel bir bilgi: Yüksek lisans eğitimimin sonuna geldim. Artık İstanbul’dan bildiriyorum.

Bu yazının sonunda ise sizi yine bir öykü önerisi bekliyor.

İyi okumalar,

Ayşegül

Gündemdeki Bazı Müdahaleler

Gündemdeki Bazı Müdahaleler

Gündemdeki Bazı Müdahaleler

Hayat tarzına müdahale dediğimde aklıma – hukukçuluğumu bir kenara bırakarak – bir vatandaşın “herkesin hayatına kimse karışamaz” sözü geliyor. Benim de hayata genel bakışım benzer olmakla birlikte, bazı durumda devletin/idarenin hayatlarımıza müdahalesi kaçınılmaz. Burada hayat dediğimiz de yine sahip olduğumuz temel hak ve özgürlüklerimiz. Peki hangi müdahaleleri kabul edip hangilerine karşı çıkmamız gerekiyor? Aslında önemli olan bu müdahalelerin neyi hedeflediği. Basit bir anlatımla bu müdahalelerin yine temel hak ve özgürlüklerin sağlanması/korunması amacına hizmet etmesi beklenmeli. Tabii herhangi bir hak ve özgürlüğün gerekçe olarak ileri sürülüyor olması yetmez. Müdahalenin de yine Anayasa’da öngörülen sınırlamalara (mesela ölçülülük) uyması gerekiyor. Peki son dönemde karşılaştığımız doğrudan ya da dolaylı müdahaleler kabul edilmesi gereken alanda mı kalıyor?

Girişte de belirttiğim üzere pandemi ile birlikte müdahaleler birçok kişi için görünür olmaya başladı. Hukuki dayanak ve kanunilik konusundaki tartışmalar bir yana, günlük yaşamımızda kapalı alanlarda maske takma zorunluluğunu diğer bireylerin sağlık hakkı ile açıklayabilirken hafta sonu açık alanlara çıkmamızı engelleyen kuralları sorgular olduk. Bu sorgulamalarımızın gerisinde de aslında bu müdahale gerçekten ölçülü mü sorusu vardı. Covid’in yayılma hızı ya da kişilerin mesafeyi koruyamadığı gerçeğini düşünüp eve kapanmayı bir kısmımız sağlık gerekçesiyle makul bulduk. Öyle ya hükümetten daha özgür olduğunu düşündüğümüz muhalefet partileri mensupları bile bazı zamanlarda “tam kapanma” olmalı dedi. Fakat sonra bir türlü kalkmayan müzik yasakları ile karşılaştık. Restoranlara getirilen sınırlamaların kaldırıldığı bir dönemde müziğe getirilen sınırlamanın inatla sürdürülüyor olması da meselenin her zaman sağlık hakkı olmadığını gösteriyordu.

Pandeminin sonuna doğru (daha doğrusu herkes pandemi bitmiş gibi davranırken) festival iptalleri ya da sanatçı yasakları ile karşılaşmaya başladık. Eskişehir Valiliği güvenlik gerekçesiyle belirli tarihe kadar etkinlikleri durdurma kararı almış ve Anadolu Fest bundan etkilenmişti. Hatta daha sonrasında etkinliğin hiç yapılmayacağı bilgisi bile paylaşıldı. Müzik yasakları ile birlikte düşünüldüğünde herkesin aklına haliyle belirli bir hayat tarzına müdahale amacı geldi. İdarenin hedefinde eğlenmek, şarkı söylemek, dans etmek, içki içmek mi vardı? Valilik ise erteleme sebebini terör saldırısı ile açıkladı. Güvenlik etkinliklerin ertelenmesi için önemli bir gerekçe olabilir, zira güvenliğin sağlanması Devletin en önemli görevlerinden biri. Genel güvenliği de yine kişilerin hak ve özgürlükleriyle ilişkilendirmek mümkün (bkz. yaşam hakkı). Fakat güvenliğin sağlanması için etkinliğin iptalinden daha az müdahaleci bir yöntem belirlenebilir miydi sorgulamasını yapmalıyız. Zira güvenliğin sağlanmasının yöntemi olası güvenlik riskleri oluşacak tüm etkinliklerin iptal edilmesi değil, o etkinliğin güvenli bir şekilde sağlanması. Aksi durumda devlet istemedikçe hareket edemez oluruz.

Güvenlik gibi daha hukuki duyulan gerekçelerin arkasına sığınan müdahaleler bazen de daha fazla tepkiye yol açan ahlaksızlık gerekçeleri ile açıklanıyor. Melek Mosso konserinin Isparta Belediyesi tarafından “ahlaksızlık özendirme” gerekçesiyle iptali de buna bir örnek. Hukuk fakültesinde “genel ahlak” kavramının bazı temel hak ve özgürlüklere müdahale sebebi olarak Anayasa’da yer aldığını görünce çok şaşırdığımı ve        “ahlak ne? genel ahlak ne? ahlak kimin ahlakı” gibi soruları düşündüğümü hatırlıyorum. Akademik tartışmalara girmemekle birlikte genel ahlakın da temel hak ve özgürlükler üzerinden tanımlanması gerektiğini ve belirli kişi veya grupların hayata bakışları üzerinden şekillenemeyeceğini belirtmek gerek. Karşılaştığımız durum ise bu yasakların özgürlük meselesi değil de Melek Mosso’nun söylemlerinden rahatsız olanların kırılgan ahlaklarının korunma meselesi olduğunu gösteriyor.

Bir de tabi gerekçesine en başta ulaşamadığımız bazı kararlar mevcut: mesela yoga yasakları. Bir anda yoga etkinliğinin izin olmaması sebebiyle engellendiği haberini aldık. Sonrasında yoga etkinliğinin engellenmesinin arkasında bir idari karar olmadığı ve ilgili parktaki bazı görevlilerin CİMER şikayeti sebebiyle -yetkisini aşarak- hareket ettiği belirtildi. Münferit bir yetki aşımı olduğu iddia edilebilir olsa da, bireylerin şikayeti üzerine park görevlilerin bir sporu engellemelerinin geri planında bazı hayat tarzlarının daha az değersiz görülmesi ya da bazı hayat tarzlarına yapılan hukuka aykırıların yaptırımsız kalacağına olan inanç yattığına inanıyorum. Yoga yerine hükümet destekli etkinliklerin engellenmesi durumunda idari otoritelerin tepkilerinin daha sert olacağını bir tek ben varsaymıyorumdur sanırım. 

Bunlar doğrudan müdahalelerin örnekleri. Bir de aslında dolaylı müdahaleleri görüyoruz. Sigara ve alkollü içkilere “durmadan” getirilen vergi zamları bunun en büyük örneği. Devlet sağlamakla yükümlü olduğu hizmetleri karşılamak üzere elbette ki vergi toplayacak. Bizim Anayasamızda da herkesin kamu giderlerini karşılamak üzere mali gücüne göre vergi ödeme yükümlülüğü öngörülmüş durumda (md. 73). Vergi toplama yetkisinin dışında Devletin alkol ve sigara ile ilişkilendirilebilecek başka görevleri de var. Mesela gençleri alkol düşkünlüğünden korumak için gerekli tedbirleri alma yükümlülüğü de Anayasal olarak açıkça öngörülmüş (md. 58). Fakat vergi yoluyla sigara ve içki ile savaşın geri planında amaç olarak sadece gençlerin korunması yok. Zira alkol ve sigara tüketiminde yaş sınırı, zararları anlatıcı eğitimler, tedaiye erişim imkanları… gibi yöntemler mevcutken ulaşımı herkes için tamamen engelleyecek nitelikte vergi konulması hükümetin hayat tarzı tercihi ile ilgili. Zaten ülkeyi yönetimi seçme yeterliliğine sahip insanların içki ve sigara tüketip tüketmeme konusunda yetkin değilmiş gibi davranılması biraz absürt duruyor. Cumhurbaşkanının vergilere ilişkin “Devamlı artırıyoruz. Hem suluda artırıyoruz hem sigarada artırıyoruz. Aç sefil geziyor, rakıyı birayı almaktan geri durmuyor” açıklaması bu tercihin açık bir itirafı.

Hikâyeyi paylaşmak için:
Müdahaleler ile Mücadele

Müdahaleler ile Mücadele

Müdahaleler ile Mücadele

Sınır aşan müdahaleler karşısında sessiz kalmak daha fazla hak ve özgürlük sınırlandırmalarına yol açıyor/açacaktır. Bu yüzden müdahaleler ile mücadele konusuna da değinmek şart. Akla ilk gelen mücadele yöntemi yargı yoluna başvurmak. Hangi işlem hangi yargı yoluna tabi olur değerlendirmesi bu yazının amacını aşar. Ama genel hatları ile belirtmek gerekirse bir idari işlem veya eylem söz konusu olduğunda hukuka aykırılıkla mücadeleyi idare mahkemeleri ve/veya Danıştay önünde vermek gerekiyor (not: genel/temel bilgidir, lütfen hukuki mücadele verirken temel almayıp olay özelinde bir hukukçuya danışınız). Mücadele için tek yol yargı da değil. İdari işlemin kaldırılması/geri alınması/değiştirilmesi için ilgili idarelerin üst makamlarına, ilgili idarelere veya söz konusu hukuka aykırılığın değerlendirilmesi için yetkili başkaca idarelere (mesela Kamu Denetçiliği Kurumu) başvuru yollarının olduğunu da yeri gelmişken belirtmek gerek (iç ses: pratik çalışma yapmıyorsun, bülten yazıyorsun).

Bunların ötesinde bir de toplum olarak tepki göstermek var. Bence sınırı aşan müdahalelerde bu gibi tepkiler bazen yargı veya idari başvuru yollarından daha anlamlı. Bu arada, yargı veya idari başvuru yollarının anlamsız olduğunu düşündüğüm anlaşılmasın lütfen, zira benim bu yollara her şeye rağmen inancım var. Nitekim Anadolu Fest’in ertelenme gerekçesini de idari yargı yoluna başvuru sayesinde öğrenebildik. Fakat yargının ya da idarelerin yetersiz ve/veya geç kalabildiği durumlarda toplumsal tepki kıymetli. Toplum derken kalabalığı da kastetmiyorum. Bazen yasağın muhatabı tek başına bir tepki verebilir. Mesela müzik yasağına tepki olarak Redd’in Maçka Parkında konser vermesi bunun bir örneği. Fakat bu tepki birleşip büyüyemediği için yasağın kaldırılması için yeterli olmadı. Sosyal medya hesaplarından müzik yasağını eleştiren bazı şarkıcıların, müziği yasaklayanların verdiği davetlere gururlu bir şekilde gitmeye devam etmesi de bu tepkinin yetersiz kalmasına yol açmış olabilir.

Bazen ise gerçekten kalabalık bir tepki gelebiliyor. Birleşmenin önemini yoga yasağına verilen tepkide görmüş olduk. Yoga yasağı haberleri sonrası insanların (fotoğraflarda çoğunun kadın olduğunu gördüm – yaşasın canım kadınlar) aynı parka yoga yapmak için gitmesi bunun bir örneği. İlgili kişilerin yoganın yasaklanması gibi bir kararın olmadığını açıklayıp kendilerini aklamaya girmesinin arkasında ben bu gibi bir bütünleşmiş tepkinin olduğunu düşünüyorum. Ya da bundan sonra o parkta kolay kolay yoga etkinliğinin yasaklanamayacağına olan inancımın gerisinde de bu tepki var.

Bazı durumlarda ise tepkiyi destek tepkisi olarak görüyoruz. Melek Mosso konseri iptal edildikten sonra bazı sanatçıların tepki göstermesi ya da Melek Mosso’nun başka konserlere davet edilmesi de bunun örneklerinden. Tabii bazı meslektaşlarının kendisinden boşalan yere koşarak gitmesi, bu gibi tepkilerin müdahalelerin önüne ne ölçüde geçebileceğini sorgulatıyor.

Hikâyeyi paylaşmak için:
Öykü Önerisi

Öykü Önerisi

Öykü Önerisi

Günebakan’ın bu ayki öykü önerisi New York doğumlu Lorrie Moore’un “Hayat Gibi” adlı öyküsü.

Keyifli okumalar…

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

YAZARLAR

Günebakan

Günebakan

Hadi gelin, güne bakalım.

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir