7 Şubat Çarşamba sabahından herkese günaydın.
Dün yurt içinde gündemin ana maddelerini reel olarak değerlenen TL, Hazine tarafından düzenlenen 899 milyon USD'lik eurobond ihalesi ve hafta başından bu yana ikinci kez rekor kıran BIST 100 endeksi oluşturdu. Yurt dışında ise çoğunlukla Avrupa'dan gelen veriler ve Çin tarafından borsa endekslerine ilişkin yapılan açıklamalar takip edildi.
Bültenimizin devamında yazarımız Hüseyin Koyuncuoğlu tarafından Reel Efektif Döviz Kuru üzerine kaleme alınan detaylı analizi bulabilirsiniz.
Günlük ruh gıdası dozunuz da burada: Legendary
İyi okumalar!
EXANTEFinans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

Küresel piyasalarda son durum ve günlük değişimler.
Değerler piyasa kapanışının ardından Investing üzerinden sağlanmıştır.
• BIST 100 endeksi günü 125,5 milyar TL hacim ve %1,05 kazançla 8.869 puan seviyesinden tamamladı. Endeks, hafta başından bu yana gösterdiği güçlü performansıyla bir kez daha tüm zamanların en yüksek günlük kapanışı rekorunu kırmış oldu.
- Endekste haftalık kazanç %4,66 seviyesinde olmakla birlikte; aylık kazanç %16,26, yılbaşından bu yana kazanç ise %18,73 seviyesinde yer alıyor.
- BIST 100'e dahil olan şirket payları arasından günün en çok kazananları sırasıyla %9,96 değer kazanan Vestel Elektronik (VESTL) ve SDT Savunma (SDTTR), %9,92 değer kazanan Mia Teknoloji (MIATK) ve %7,31 değer kazanan Tatlıpınar Enerji (TATEN) payları oldu.
- Günün en çok öne çıkan sektörel endeksi %5,75 değer kazanan BIST Bilişim Endeksi (XBLSM) oldu. BIST Bankacılık Endeksi (XBANK) günü %1,17 değerlenmeyle tamamlarken, BIST Sanayi Endeksi'nin (XUSIN) kazancı ise %1,14 oldu.
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan aylık fiyat gelişmeleri raporunda, Ocak ayında yıllık enflasyonun belirgin olarak enerji ve temel mal gruplarında artış gösterdiği, diğer ana gruplarda ise gerileme kaydettiği ifadelerine yer verildi.
• Hazine ve Maliye Bakanlığı, kurumsal yatırımcılara yönelik çıktığı tahvil ihalesinde 779,4 milyon EUR tutarında 2 yıl vadeli sabit kupon ödemeli eurobond ve 119,7 milyon EUR tutarında kira sertifikası ihraç ettiğini duyurdu.
• Uluslararası yatırım bankası JPMorgan, yayımladığı yatırımcı notunda Türk bankaları tarafından ihraç edilen sermaye benzeri tahvillerin muadilleri arasında görece cazip göründüğünün altını çizdi.
• Bloomberg HT'ye konuşan Deutsche Bank CEEMEA Araştırma Yönetici Direktörü Christian Wietoska, TCMB'de yaşanan başkan değişimin bankanın mevcut sıkılaştırıcı politikalarına etki etmesini beklemediklerini aktardı. TCMB'nin ek faiz artışlarını masada tutmasının yatırımcıların bankaya olan güvenini tazeleyeceğinin altını çizen Wietoska, "Ama ek faiz artışı baz senaryomuz değil. Bu noktada Merkez Bankası makro ihtiyati önlemlerini güçlendirebilir, rezervler ve Kur Korumalı Mevduat'ta gelişmeler olabilir" dedi.
- 💸 Dolar/TL: Wietoska yıl sonu dolar/TL'nin 38 seviyesine doğru ilerleyebileceğini öngördü.
• Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Türkiye nüfusunun 2023 yılında 92 bin 824 kişi artarak 85 milyon 372 bin kişiye yükseldiğini açıkladı. Böylece 2023'te nüfus artış hızı %0,011 ile son 15 yılın en düşük seviyesinde gerçekleşmiş oldu.
- 👴🏻 Yaş: 2022 yılında 33,5 olan ortanca yaş, 2023'te 0,5 puan artışla 34 olarak hesaplandı. 2007 yılında ortanca yaş 28,3 seviyesinde yer alıyordu.
- ➕ Dahası: 2023 yılında İstanbul'un nüfusu 252 bin kişi azalarak 15 milyon 655 bine geriledi. Böylece kentin nüfusunda cumhuriyetin kuruluşundan itibaren ikinci kez gerileme kaydedilmiş oldu.
• JPMorgan stratejisti Marko Kolanovic, yayımladığı yatırımcı notunda Fed Başkanı Powell'ın faiz indirimine ilişkin son açıklamalarını gerekçe göstererek, “Somut bir şokun olmaması durumunda bu yılki gevşemenin piyasaların fiyatladığından daha ılımlı olacağını düşünüyoruz” ifadelerini kullandı.
• New York Fed, ABD'de hanehalkı borcunun 2023'ün dördüncü çeyreğinde çeyreklik bazda %1,2 artışla 17,5 trilyon USD'ye ulaştığını duyurdu. Ülkede hanehalkı borçluluğu son çeyrekte çeyreklik bazda 212 milyar, yıl genelinde ise 605 milyar USD artış gösterdi.
• Avrupa İstatistik Ofisi (Eurostat), Avro Bölgesi'nde perakende satış hacminin Aralık 2023'te aylık bazda %0,8; yıllık bazda ise %1,1 azaldığını duyurdu.
- ➕ Dahası: Aralık ayında alt gruplar arasından en yüksek gerileme, yıllık bazda %3,7 ile mail order ve internet üzerinden yapılan perakende satışlarda kaydedildi.
• Avrupa Merkez Bankası (ECB) tarafından yapılan Tüketici Beklentileri Anketi'nin sonuçlarına göre, Avro Bölgesi'nde tüketiciler 2024 yıl sonunda enflasyonun %3,2'ye inmesini bekliyor. Tüketicilerin 3 yıl sonrasına ilişkin enflasyon beklentisi ise %2,5 seviyesinde.
• Çin Ulusal Varlık Fonu, borsa yatırım fonu (ETF) pozisyonunu artırarak ülke borsa endekslerini destekleyeceğini duyurdu. Çin'in sermaye piyasası otoritesi CSRC de uzun vadeli fonların Çin borsasından alım yapmasını ve halka açık şirketlerin pay geri alımı gerçekleştirmesini destekleyeceklerini açıkladı.
- 💾 Cep bilgisi: Çin'in en büyük borsa endekslerinden olan CSI 300, Ocak 2024 itibarıyla son 5 yılın en düşük seviyelerinden işlem görüyor.
TL'nin reel değeri seçim sonrası zirvesini gördü
Dolar ve euro gibi majör para birimleri karşısında kademeli olarak değer kaybederek tarihin en düşük seviyelerini gören Türk lirası, Türkiye’nin ticaret yaptığı ülkelerin para birimlerinden oluşan sepete göre 2023 Mayıs döneminden bu yana en değerli olduğu dönemleri yaşıyor.

Türk lirasının yabancı para birimleri karşısındaki değerini ölçen en hassas döviz kuru hesaplama yöntemi olan Reel Efektif Döviz Kuru, 2024 Ocak döneminde 56,95 seviyesine yükseldi. Türk lirası, dolar ve euro karşısında tarihî zirvelerinde dolaşmasına karşın TÜFE ile düzeltilmiş hâliyle reel efektif döviz kurunda 2023'ün ikinci yarısında başlayan yukarı yönlü hareketler devam etmiş oldu. Bir başka deyişle Türk lirası yaklaşık 7 aydır efektif anlamda değer kazanmayı sürdürüyor.
Reel efektif döviz kuruna biraz daha yakından göz atalım.
Merkez Bankası tarafından 2003 yılı baz alınarak açıklanan reel efektif döviz kuru endeksi verilerine göre, TÜFE ile düzeltilmiş hâliyle son 10 yılda Türk lirasındaki değer kaybı, yaklaşık %40,5 olarak açıklanıyor. 2014 yılının Ocak ayında 95,75 düzeyindeki TÜFE bazlı REK, 2015 yılının Ocak ayında 108,60 ile gördüğü en yüksek seviyeye ulaştı. Yani Türk lirası, en değerli olduğu dönemleri yaşadı. O tarihten itibaren kademeli düşüş sonrasında REK, 2021 Aralık döneminde 47,62'ye kadar indi ve TL'nin en değersiz olduğu seviyeleri gördü.

Son 7 ayda TL’nin efektif değeri %17 arttı
Son 7 ayda ise Türk lirasının değerinde hafif de olsa yukarı yönlü kıpırdanmalar görülüyor. 2023 Temmuz döneminde tarihinin en kötü seviyelerine yaklaşan ve 48,69 düzeyinden dönen TL'nin değeri 56,95'e kadar tırmandı. Reel efektif döviz kurunda Ocak ayında görülen 56,95 değeri, 2023 Mayıs ayından bu yana görülen en yüksek seviye oldu. TÜFE bazlı REK'de son 7 aydaki iyileşme %16,9 oldu. Bir başka ifadeyle son 7 ayda Türk lirası efektif olarak yaklaşık %17 değerlendi.

Nedir bu Reel Efektif Döviz Kuru?
Döviz kurları, hepimizin bildiği hâliyle her gün piyasalardan takip ettiğimiz değerlerdir. Türk lirasının son yıllarda hızla değer kaybettiği kurlar, aslında iktisadi literatürde nominal döviz kurlarını temsil eder. Ancak piyasalarda çeşitli amaçlar için kullanılan farklı hassasiyetleri ölçen döviz kurları da mevcuttur.
Farklı olarak değerlendirilen ve yorumlanan döviz kurlarından biri de her ay Merkez Bankası tarafından düzenli olarak takip edilen Reel Efektif Döviz Kuru'dur.
Reel Efektif Döviz Kuru nasıl hesaplanıyor?
Reel Efektif Döviz Kuru; dolar, euro ya da sterlin gibi para birimleri ile Türk lirasının değerini doğrudan karşılaştırmasının dışında TL'nin Türkiye'nin ticaret yaptığı ülkelerin para birimlerinden oluşturulan sepet karşısındaki değerini de belirler. Bu sepet oluşturulurken ülkeler arasındaki dış ticaret miktarları güncel olarak kullanılır ve buna göre ağırlıklandırılır. Bir başka deyişle dış ticarette daha çok kullanılan yabancı para birimlerinin kurlarındaki değişimlerin efektif kur üzerindeki etkisi daha fazladır. Kısaca, bu yöntem nominal döviz kurlarına göre çok daha hassas bir şekilde Türk lirasının gerçek değerinin gözler önüne serildiği bir kur hesaplama yöntemidir.
Efektif Kur olarak bilinen bu yöntemde, nominal efektif döviz kuru fiyat ve maliyet değişimlerinden arındırılır. Enflasyon düzeltmesiyle hesaplandığında reel efektif döviz kuru elde edilir ve çok çok daha hassas bir şekilde Türk lirasının değerinin ölçümlenmesini sağlar.
Reel Efektif Döviz Kuru nasıl okunuyor?
Efektif döviz kurundaki artış, TL’nin reel olarak değer kazandığını gösterirken, azalış ise TL’nin reel olarak değerinin düştüğünü gösterir.
Bir başka ifadeyle, reel efektif döviz kuru arttığında yabancılar için Türkiye'de ticarete konu olan mal ve hizmetler yabancılar için pahalı hâle gelirken Türkiye'nin yurt dışından satın aldığı mal ve hizmetler Türkiye için daha ucuz hâle gelir. Reel efektif kur düştüğünde ise bu senaryonun tam tersi geçerlidir ve Türkiye için yurt dışından aldığı mal ve hizmetler daha pahalı, yabancılar için Türkiye ile ticaret yapmak daha ucuz hâle gelir.




