13 Ekim Cuma sabahından herkese günaydın.
Savaşın birinci haftası yaklaşırken, analistler zaten birkaç yıldır üst üste gelen krizlerle sarsılan dünya ekonomisinin akıbetini konuşuyor. Hâlihazırda insani bir kriz olan durumun, ekonomik bir krize de yol açması muhtemel. Rakamlar elbette durumun gidişatına göre değişecek; biz de güncellemeye ve paylaşmaya devam edeceğiz. Bu haftayı kapatırken gündemde öne çıkan başlıklar elbette ki savaş ve Nobel ödülleri oldu. Bu başlıklara dair bilmeniz gerekenler ve yurt içinde gelişmeler e-posta kutunuzda.
Keyifli okumalar dilerim,
İdil
Paretoİş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.
İsrail ekonomisini neler bekliyor?
Savaşın finansallarına kısa bir bakış…

İsrail ile Hamas arasındaki savaşın birinci haftası dolmak üzere. Hâliyle, uzun sürmesi muhtemel bir savaşın ülke ekonomisine nasıl zarar verebileceği konusunda endişeler var. Kredi derecelendirme kuruluşlarının hepsi, çatışmalardan önce de İsrail'in siyasi iklimindeki istikrarsızlık nedeniyle ekonomik sorunlardan endişe duyuyordu. Şu anda, 300 binden fazla İsrailli işçi savaş sebebiyle ekonominin dışında kalmış durumda. Ekonomik zararın miktarı, 9 milyondan fazla nüfusu ve 521,7 milyar dolarlık gayrisafi yurtiçi hasılası olan ülkede yedek askerlerin ne kadar süreyle işlerinden uzak kalacaklarına bağlı olarak netleşecek.
Bilgilendirme: Geçtiğimiz hafta sonundan bu yana İsrail savunma güçleri, yakın tarihte benzeri görülmemiş sayıda yedek askeri göreve çağırdı. İsrail'in daimi ordusu, hava kuvvetleri ve donanması 150 bin kişiden oluşurken, bu sayı toplumun farklı kesimlerinden oluşan yedek kuvvetlerle birlikte 450 bin kişiye çıkıyor. Söz konusu 300 bin kişi arasında öğretmenler, teknoloji çalışanları, girişimciler, çiftçiler, avukatlar, doktorlar, hemşireler, turizm ve fabrika işçileri bulunuyor.
Buna ek olarak: İptal edilen uçuş ve seyahatler, ülkeden çıkış yapacak büyük şirketler, aksayacak tedarik zincirleri süreçleri ve riski azaltmak isteyen yatırımcıların kararlarından etkilenecek birçok sektör var.
- Tel Aviv dünyanın en büyük teknoloji merkezlerinden biri ve pek çok çalışan savaşa katılmak üzere askere çağrıldı. Küresel şirketler İsrailli personel sayısında düşüş olduğunu bildirirken, bir siber güvenlik firması İsrailli işgücünün %15'inin askere alındığını belirtti. Bunun yanı sıra yalnızca teknoloji çalışanları, toplam işgücünün %10'unu oluşturuyor.
- Göz atın: Savaş, İsrail'in teknoloji sektörünü nasıl etkiledi?
Arka plan: Aksa Tufanı: “Operasyon değil, savaş”
Önlemler: Hafta başında yerel para birimi şekelin 7 yılın en düşük seviyesini görmesinin ardından İsrail Merkez Bankası çöküşü önlemek için 30 milyar dolara kadar döviz satacağını söyledi, şekel bu açıklamaya rağmen değer kaybetmeyi sürdürdü. Banka, 30 milyar dolarlık programın yanı sıra SWAP mekanizmaları aracılığıyla piyasaya 15 milyar dolara kadar likidite sağlayacağını da ekledi. Bankanın eski başkan yardımcısı Zvi Eckstein, "İsrail ekonomisi çok güçlü. İran'ın fiziksel bir saldırısı olmadığı sürece, İsrail'in bir ya da iki hafta içinde ekonomik olarak tamamen işler hale gelmesi çok muhtemel" ifadelerini kullandı.
Açıklamalar: İsrail'in en büyük bankalarından Bank Hapoalim'in ilk tahminlerine göre, savaşın maliyetinin ülke ekonomisine en az 6,8 milyar dolar olacağı tahmin ediliyor. Bankanın Başstratejisti Modi Shafrir, "Çok kaba bir tahminle, mevcut savaşın maliyetinin GSYH'nin en az %1,5'i kadar olacağı varsayılabilir, bu da önümüzdeki yıl bütçe açığının GSYH'nin en az %1,5'i kadar artması anlamına geliyor" açıklamasında bulundu.
Öte yandan: İsrail'in kilit istihdam sektörlerinin birçoğu yabancı işçilerle yoğun bir şekilde çalıştığından savaş sırasında kesintiye uğramayacak. Buna İsrail'in en önemli ihracat kaynaklarından biri olan kimya sektörü de dahil.
- Kudüs'teki İbrani Üniversitesi'nde ekonomi profesörü olarak görev yapan Eyal Winter, "Özellikle turizm ve startup endüstrilerinde büyük bir darbe olacak ancak savaş bittiğinde yatırım ve talep de artacak" yorumunda bulunurken, önceki savaşlardan sonra da ekonomik faaliyetlerin arttığı bilgisini paylaştı.
Global tarafta: IMF Başekonomisti Pierre-Olivier Gourinchas bu hafta yaptığı açıklamada, emtia fiyatlarının enflasyon görünümü için ciddi bir risk oluşturduğunu, iklim ve jeopolitik şoklar nedeniyle oynaklığın artabileceğini belirtti.
- Dünya Bankası Başkanı Ajay Banga "Ekonomiler hassas bir durumda. Savaşın olması, nihayet yumuşak iniş yolunu bulmaya çalışan merkez bankaları için gerçekten yararlı değil" açıklamasında bulundu. Banga, şu ana kadar Orta Doğu'daki saldırıların dünya ekonomisi üzerindeki etkisinin Ukrayna'daki savaşa kıyasla daha sınırlı olduğunu ancak savaşın yayılması durumunda hayal edilemeyecek boyutta bir krize yol açacağını söyledi.
- ABD Hazine Bakanı Janet Yellen ise Çarşamba günü yaptığı açıklamada, İsrail ile Hamas arasındaki savaşın küresel ekonomi üzerinde önemli bir etkisinin olmayacağını söyledi.
- Değinmeye değer: Küresel petrol fiyatları, savaşın petrol üreticisi Orta Doğu'da daha geniş bir istikrarsızlığa neden olabileceği korkusuyla hafta başında yükselmişti. Risklerden biri, geçmişte Hamas'ı desteklemiş olan ancak son saldırıya karıştığını reddeden İran'a yönelik yaptırımların daha sıkı bir şekilde uygulanma potansiyeli. Ancak Yellen, ABD'nin İran'dan petrol ihracatına yönelik yaptırımların hiçbir şekilde gevşetilmediğini söyledi.
- Yine de: Arz sıkışıklığı, Suudi Arabistan ve Rusya'nın ihracat kesintilerinin ardından zaten yüksek olan petrol fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı yaratabilir.
Nobel Ekonomi Ödülü'nü Claudia Goldin kazandı
Ücret eşitsizliği çalışmalarının yanı sıra Goldin'in cinsiyeti hâla daha fazla haber değeri taşıyor

Çalışmaları işgücündeki kadınlara ve cinsiyetler arası ücret farkına odaklanan Harvard Ekonomi Profesörü Claudia Goldin, geçtiğimiz Pazartesi günü Nobel Ekonomi Ödülü'ne layık görüldü. İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, Goldin’in kadınların kazançları ve istihdam piyasası arasındaki ilişkiye dair yüzyıllara yayılan ilk çalışmayı yaptığını belirtti.
Çıktılar: Goldin'in çalışmaları, kadınların işgücüne katılımının zaman içinde modernleşme ve ekonomik gelişme ile doğrusal olarak ilerlemediğini gösterdi. ABD'de kadınlar şu anda bir erkeğin kazandığı her bir dolar için yaklaşık 82 sent kazanıyor. Goldin'in çalışmaları yakın zamanda mevcut kazanç farkının büyük kısmının aynı meslekteki kadın ve erkekler arasında olduğunu ortaya koydu. Dolayısıyla, durumun yalnızca eğitim ve meslek seçiminden fazlası olduğu vurgulandı.
- Dahası: Doğumun kadınların kariyer yörüngeleri üzerindeki etkisi göz önüne alındığında, Goldin kadınların iş hayatında ilerlemelerine yardımcı olan "doğum kontrol hapı" konusunda da araştırmalar yaptı. Doğum kontrol hapının kullanılabilirliğinin, kadınların evlenme yaşının yükselmesi ve profesyonel lisans programlarına katılan kadınların sayısındaki artışla ilişkili olduğuna dair ikna edici kanıtlar ortaya koydu.
Önemli detay: Claudia Goldin bu ödülü alan üçüncü kadın ve ödülü erkek meslektaşlarıyla paylaşmayan ilk kişi.
- Elinor Ostrom, 2009 yılında ekonomik yönetişim üzerine yaptığı araştırmalarla ekonomi ödülünü kazanan ilk kadın olmuş, ödülü Oliver E. Williamson ile paylaşmıştı.
- 2019 yılında ise Esther Duflo, Hindistan ve Kenya'daki yoksul topluluklara odaklanan çalışmalarıyla ödüle layık görülmüş, ödülü eşi Abhijit Banerjee ve Michael Kremer ile paylaşmıştı.
Aynı zamanda: Profesör Goldin 1989 yılında Harvard'ın ekonomi bölümünde kadro alan ilk kadın oldu. 2018'de BBC'ye verdiği demeçte, ekonominin kadınlar nezdinde hala bir imaj problemi olduğunu söylemişti.
"Öğrenciler üniversiteye girmeden önce bile ekonominin daha çok finans ve yönetim odaklı bir alan olduğuna inanıyor, kadınlar erkeklere göre bu alanlara daha az ilgi duyuyor. Eğer ekonominin 'eşitsizlik, sağlık, hane halkı davranışları ve toplumla' ilgili olduğunu açıklasaydık, o zaman çok daha büyük bir denge olurdu."
Tarihçe: Ekonomi ödülü, Alfred Nobel tarafından kurulan ve ilk kez 1901 yılında verilen fizik, kimya, fizyoloji veya tıp, edebiyat ve barış alanlarındaki orijinal ödüllerden ayrı. Sveriges Riksbank Ekonomi Bilimleri Ödülü 1968 yılında kuruldu ve İsveç Merkez Bankası tarafından finanse ediliyor.
• ‘Airbnb düzenlemesi’ Meclis'e geldi. Buna göre evini turizm amaçlı kısa süreli kiralamak isteyenler Turizm Bakanlığı’ndan sertifika almak zorunda kalacak ve vergi yükümlülüğü doğacak. Ayrıca, ev sahiplerinin konaklayanların kimliklerini Emniyet'e bildirmesi gerekecek.
- Dahası: Günlük kiraya verilecek daireye tabela asma zorunluluğu ve apartmandaki diğer komşulardan izin alma şartı getirilecek. Kurallara uymayanlara para cezası ve evlerin bir süreliğine kullanıma kapatılması gibi cezalar öngörülüyor.
• Çin, ABD'nin "Rusya'nın askeri ve savunma altyapısına destek sağladığı" gerekçesiyle 42 Çinli şirketi ihracat kontrol listesine almasına tepki gösterdi. ABD'nin bir kez daha "ulusal güvenlik" kavramının sınırlarını genişleterek ihracat kontrol tedbirlerini kötüye kullandığını savundu.
• PwC’nin yayımladığı Küresel Eğlence ve Medya Sektörüne Bakış 2023-2027 raporuna göre, 2022'de küresel eğlence ve medya sektörünün toplam geliri %5,4 artarak 2,3 trilyon dolara ulaştı. Türkiye tarafında ise 2022'de toplam 5,5 milyon dolara ulaşan sektör büyüklüğünün 2,4 milyon dolarının internet erişimi segmentinin ürettiği gelir olduğu aktarıldı.
• İsrail'den uzaklaşmaya çalışan kruvaziyer gemileri rotayı Türkiye, Mısır ve Kıbrıs’a çevirdi. Buna ek olarak, ticari taşımaların %90’ından fazlasının denizyoluyla gerçekleştiği Doğu Akdeniz’de güvenlik endişeleri artarken, birçok ülke bölgede seyir yapan gemilerde güvenliği maksimuma çıkarmak için harekete geçti.
- Ne dediler? İMEAK Deniz Ticaret Odası İzmir Şubesi Yönetim Kurulu Başkanı Yusuf Öztürk, “Bölgedeki gerilim devam ettiği sürece gelecek sezon Doğu Akdeniz uğrakları azalacaktır” açıklamasında bulundu.
• Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Ticaret Bakanı Bolat'ın gıda perakendecilerine yaptığı indirim kampanyası çağrıları sonrasında market zincirleri art arda indirime gittiklerini duyurmaya başladı. Aralarında Migros, BİM, Şok Marketler ve A101'in bulunduğu zincirler çeşitli ürünlerde %50'ye varan indirimler yapılacağını açıkladı.
- Ardından: Mobilya Dernekleri Federasyonu (MOSFED) Başkanı Ahmet Güleç, federasyon üyesi 15 dernek ile alınan karara göre yıl sonuna kadar mobilya perakende fiyatlarında zam yapmayacaklarını açıkladı.
- Tepkiler: TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası (ZMO) Yönetim Kurulu Başkanı Baki Remzi Suiçmez Orta Vadeli Program'da tarıma herhangi bir destek olmadığını belirtirken, “Bu fiyat artışlarıyla çiftçi nasıl üretimde olacak, hasat yapacak? Kimse domates 1 liraya iner diye beklemesin” ifadelerini kullandı.
• United Auto Workers sendikası Çarşamba günü, Detroit'li üç otomobil üreticisine karşı başlattığı grev eylemini Ford Kentucky Kamyon Fabrikasındaki 8 bin 700 üyeyi de kapsayacak şekilde genişletti ve otomobil devini "büyük bir sorumsuzluk" ile suçladı.
- Neden önemli? Sendika internet üzerinden yaptığı açıklamada, grev dördüncü haftasına yaklaşırken bu sürpriz hamlenin Ford, General Motors ve Stellantis'e karşı eylemlerinde "yeni bir aşamaya" işaret ettiğini belirtti.
• HSBC, seçimlerin ardından yeni ekonomi ekibinin atanmasından bu yana geleneksel makro politikaya devam eden dönüş ile Türk hisse senedi piyasasında şimdiden keskin bir yükselişe tanık olduklarını, bunun daha da ileriye gideceğini düşündüklerini belirtti. HSBC tarafından yayımlanan strateji raporunda, Türk hisse senetleri için "endeksin üzerinde getiri" yönünde öngörü devam ettirildi.
- Dahası: HSBC, temel senaryosunun 2024 yılında büyümenin yavaşlaması ile birlikte kademeli olarak ekonomik düzeltmenin sağlanması yönünde olduğunu belirterek, eylül ayında büyüme tahminini %4,1'den %3'e çektiğini hatırlattı.
- Ek olarak: Kurum, cari açığın da önümüzdeki iki yılda daralmasını bekliyor.
• TCMB verilerine göre, bankacılık sektöründeki toplam mevduat 6 Ekim ile biten haftada 75 milyar 740 milyon 21 bin TL artarak 13 trilyon 793 milyar 315 milyon 613 bin TL'ye yükseldi.
- Aynı dönemde: Bankalardaki TL cinsi mevduat yüzde 0,08 artışla 7 trilyon 816 milyar 445 milyon 970 bin lira, yabancı para (YP) cinsinden mevduat ise yüzde 0,31 artarak 5 trilyon 333 milyar 935 milyon 565 bin lira oldu.
- Dahası: Bankalarda bulunan toplam YP mevduatı, geçen hafta 204 milyar 428 milyon dolar düzeyinde gerçekleşirken, bu tutarın 171 milyar 633 milyon doları yurt içinde yerleşik kişilerin hesaplarında toplandı.
• Dofer Yapı Malzemeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. halka arzında hisse başına 17,11 TL’den 17 milyon adet hissenin satışı gerçekleştirilirken, toplam halka arz büyüklüğü 290,9 milyon TL oldu.
- Bununla birlikte: Koray Holding AŞ, halka arz için çalışmalara başladığını duyurdu. Başvuru, 10 Ekim tarihinde yapıldı.
- Ek olarak: Sermaye Piyasası Kurulu, TAB Gıda Sanayi ve Ticaret AŞ ile Vera Konsept Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı AŞ'nin halka arzına onay verdi.
Şimdi Odealı olma zamanı
Ekim ayı demek bizce Odealı olmak demek. Yılın her günü avantajlar sunan Odea, sadece kazanmanın değil arkadaşlarınıza da kazandırmanın mutluluğunu yaşatan bir kampanyayla, ekim ayında yaprakların sararmasını izlemeyi daha da keyifli hâlâ getiriyor.
- Nasıl? Tek yapmanız gereken ekim ayı boyunca Odea uygulaması içinde oluşturacağınız davet koduyla yakınlarınızı Odea’ya davet etmek. Böylelikle 2000 TL* nakit ödül kazanma şansı yakalayabilirsiniz. Üstelik dijitalden Odealı olan yakınlarınıza da mevduatlarına ek +%3 faiz fırsatı kazandırabilirsiniz.
- Peki ya henüz Odealı değilseniz? Merak etmeyin, müşterilerinin hayatına değer katan Odea dünyasının bir parçası olmak için geç kalmadınız. Siz de Odealı olduktan sonra arkadaşlarınızı davet edebilir ve elbette nakit ödül fırsatından yararlanabilirsiniz.
Mutluluğu paylaştıkça çoğaltmak için 31 Ekim’e kadar siz ve yakınlarınız Odea’ya bekleniyorsunuz. Dediğimiz gibi; şimdi Odealı olma o zamanı.
*Her bir arkadaş daveti için 1000 TL nakit ödül, maksimum 2 arkadaş daveti için 2000 TL kazanma şansı.
• Menekşe Yüksel, Ekim ayı itibariyle Adidas Türkiye Director CTC & MOPS olarak atandı.
• Ahmet Ergen, NTV Ankara Temsilciliği görevine getirildi.
• Koçtaş’ta Genel Müdürlük görevine Oğuzkan Şatıroğlu atandı.
• Sinem Edige Garanti BBVA Yatırım’ın genel müdürü olarak atandı
• Bilişim Vadisi Genel Müdürü A. Serdar İbrahimcioğlu, KOSGEB Başkanı oldu
• Vodafone Türkiye Hukuk ve Kurumsal Güvenlikten Sorumlu İcra Kurulu Başkan Yardımcılığı görevine Günce Çakır atandı.
• MediaMarkt Türkiye CEO'su Faruk Kocabaş, 1 Kasım itibarıyla görevine MediaMarkt İspanya CEO'su olarak devam edecek.
• Yıldız Taşdelen Erli, Anadolu Ajansı Finans Haberleri Müdürü olarak görevlendirildi.
• Turhan Gökhan Geyik, Karcher Türkiye’de Tedarik Zinciri Direktörlüğüne getirildi.
• Koç Holding’in medya ilişkileri yönetimine Meltem Ersoy Ağu getirildi
🎧 Pareto Spot'un üçüncü sezonuna Spotify üzerinden ulaşabilirsiniz.
Okuma önerileri:
🔖 UAW, Detroit Üçlüsü ile kayda değer ilerleme kaydetti
🔖 Irak, dolar cinsinden nakit çekimlerini sonlandıracak
📱 Son olarak: Pareto'nun LinkedIn hesabını takip etmeyi unutmayın!
Mutlu hafta sonları.





