Yazmak hepimizin günlük hayatının merkezindeki davranışlardan biri. Fakat aklımızın merkezinde olduğu zamanlar nadir. Bir flört mesajını reklam senaryosundan çok düzenlemeden geçirirken, WhatsApp grubunda politik tartışmaya dizdiğimiz destanı hızlı parmaklarla yazarken yazmak çok doğal gelirken, düşünceleri düzenleyip kalıcı bir mecrada hitap hâline getirirken parmaklarımız eğreti, aklımız burgulu kalıveriyor. Şimdi dahi herkes adına konuşarak hitabımı yumuşatmaya, ona meşruluk kazandırmaya çalıştım. Oysa belki de bu cüzzamın tek meczubu benim.
Bazen tanımadıklarımın gözlerine kendi sözlerimi sunarken “Ben kimim de bu mecrada ahkam kesiyorum?” dediğim olmuyor değil. Oldum olması oturduğum hiçbir koltukta omurgamı büküp, kalçamı oturtup rahatça konuşlanamamışımdır. Hele konu yemek olunca, dediklerim kadar demediklerimin oluşu, kendi dediklerime gelecek eleştirilerin çift dikişlisini bendenizin hâlihazırda yapmaya hazır oluşunu ekleyince, iş iyice sahtekârlık sendromuna dönüyor. Gayrı-bilimsel açıklayacak olursam, vasıflı olsan dahi vasıfsız hissetmeye deniyor sahtekârlık sendromu.
Oysa sahtekârlık vasıfsızken vasıflıymışçasına bir pozisyonu alma, toplumca haklı olarak uygun görülmese ve şiddetle karşı çıkılsa dahi aldırmama hâli. Neyse ki aklıselim günlerimizde böyle kişileri aramızda kabul etmiyoruz, vasfın ve liyakatın askerleri olmaktan vazgeçmiyoruz. Bu sayede Apéro’da dil dökerken gönlüm rahat sırtım pek yazıyorum. Biliyorum ki sahtekâr olsam birileri beni de protesto eder.
Bu hafta bu gönül rahatlığıyla menüyü şöyle hazırladım:
🗞️ MasterChef kazananı, Condé Nast ırkçılık temizliği, ABD gıda işçilerine aşı önceliği
👀 Gain’de pastırma savaşı, didişmeli yemek ve seyahat programı, sıcak çikolata tarifi
🔎 Tat almaya sosyokültürel bir bakış
🍄 Mantardan yapılma çanta ve ayakkabılarla yeni lüks moda
Afiyetler
Berkok
• MasterChef kazananı Doğramacı: Türkiye’nin yüksek reytingli yemek programlarından MasterChef yarışmasının galibi Serhat Doğramacı oldu. 3 Ocak 2021 canlı yayın final bölümünde Doğramacı, rakibi Barbaros Yoloğlu’yu altı tur sonunda jüri tarafından verilen puanlarla 144-142 mağlup etti. TV8 kanalında yayımlanan yarışma, dördüncü sezonunu bitirmiş oldu.
• Yayıncılıkta geriye dönük temizlik: Epicurious isimli yemek dergisi, oluşturduğu bir editör ekibiyle içinde bulunduğu Condé Nast grubunun yemek yayınlarında geçmiş yazıların içerdiği ırkçı terimleri düzeltmek üzerine çalışıyor. 55 yıl geriye gitmeyi hedefleyen Archive Repair Project isimli proje, Amerika ve Avrupa kökenli olmayan tariflerde “egzotik, garip” gibi ayrımcı açıklamaları değiştirecek.
• Gıda sektörüne aşı: ABD’nin hastalık ve salgın önleme devlet kolu Centers for Disease Control and Prevention (CDC), gıda üretim tesislerinde çalışan işçilerin temel işçi kategorisinde sayılıp yaşlılarla birlikte Covid-19 aşısında öncelikli olmalarını önerdi. CDC bünyesindeki bağışıklık danışma alt komitesi, 20 Aralık 2020 tarihinde gerçekleşen oylamayla üretim tesisleri ve çiftliklerde çalışanların “1b” aşamasında, restoran ve yemek teslimat sektöründe çalışanların ise “1c” aşamasında aşı olmalarını önerme kararı verdi. CDC direktörünün onaylaması hâlinde bu sektörlerde çalışanlar, sağlık personeli ve yüksek riskli hasta gruplarından sonra aşı olabilecek.
🥓 Yeni medya, yeni program: Türkiye’nin nur topu gibi yeni doğan kısa metraj video platformu Gain Medya, yemek yazarı ve Twitter mizahşörü Vedat Milor ile yeni bir program sunuyor. Vedat Milor ile En İyisi isimli programda Milor, sosyal medya hesapları üzerinden düzenlediği anketlere eşlik edecek röportajlar gerçekleştiriyor. 11 dakikalık ilk bölümde Kayseri ve Kastamonu pastırmaları, her ilden bir uzman pastırmacının katılımıyla karşılaştırılıyor. İçerik 2021’de bilgisayar atıl olacakmışçasına sadece telefon ve tablet üzerinden Gain Medya uygulamasında izlenebilir.
👨🏻🍳 Egolar ve amigo'lar: Televizyonda birbirini tiye alan sunucuların, Gennaro Contaldo ve rahmetli Antonio Carluccio dedelerin Two Greedy Italians programından beri kalbimizde yeri var. ITV yapımı Gordon, Gino & Fred's Road Trip kalbimizi tekrar fethedecek bir yemek, seyahat ve didişme şovu. En az öfkesi kadar meşhur şef Gordon Ramsay, televizyonla meşhur olmuş komik şef Gino D’Acampo ve maître d'hôtel Fred Sirieix’nin bir araya geldiği, diyar diyar gezip birbirleriyle dalga geçtikleri ve her fırsatta birbirilerine meydan okudukları program, son yılların en keyifli yemek şovu. Çeşitli internet platformlarında mevcut olan serinin en keyifli bölümü maskeli güreşe dahi kalkıştıkları Meksika seyahati.
🍫 Harareti alan sıcak çikolata: Bir süredir havalar soğusa da sıcak çikolata tarifini versem diye bekliyorum ama soğumuyor arkadaş! Bahar gelmeden, yeni yılın hatırına biraz tebessüm edelim diye Binging with Babish kanalının deneyden hâllice çeşitlerde verdiği sıcak çikolata tarifine bu bağlantıdan ulaşabilirsiniz. Benim şahsi tarifim, Hindistan cevizi sütü ve Hindistan cevizi kremasını mikrodalgada ısıtıp, içine bardağın yarısı kadar kuvertür çikolata, iki kaşık yoğunlaştırılmış süt, bir tutam tuz ve maceraperestler için de bir tutam toz biber koymak. Kıvamlı, tatlılığı baskın olmayan, kaloriferleri kapatıp evde keyfini çıkarmalık bir sıcak çikolata.
Sosyokültürel tat meselesi
Tada kişisel bir deneyimin ötesinde, ortak bir kültürel aktivite olarak bakmak mümkün mü?

Bir cumartesi akşamı. Uzun bir masada hep birlikte yemek yiyoruz. Herkesin yemek üzerine söyleyecekleri var elbet. Biri, tabağındaki her bir öğeyi özenle tadıyor; içinden birazdan dile getireceği sözcükleri seçiyor. Biri, tekniğin lezzet üzerindeki etkisine methiyeler dizerken bir diğeri geçen yaz tattığı o şaraba, bir diğeri anneannesinin tarifine referanslar verme derdinde. Hayır, bugün konumuz bu sofradaki yemek değil; tadın nasıl sosyokültürel bağlamda ortak bilginin yaratılmasına katkı sağladığı.
Sofralarda yemeği paylaşsak da özünde yemeğin tadılması kişisel bir deneyim. Peki bu kişisel deneyim nasıl oluyor da sosyal hâle geliyor? Tada kişisel bir deneyimin ötesinde, ortak bir kültürel aktivite olarak bakmak mümkün mü?
Sosyal bir duyu olarak tat: Biyolojik olarak tat, tat tomurcukları aracılığıyla bazı maddeleri algılama becerimiz. Kavramsal olaraksa tat almak, bir kişinin belli yiyeceklere yönelik tercih ve arzularını ifade ediyor. Çocukluktan yetişkinliğe, hayatımız boyunca ailemizden, toplumdan, okuduklarımızdan, deneyimlerimizden ve gördüklerimizden neyin yemeğe değer olduğunu, neyin yenmemesi gerektiğini öğreniyor, bir yiyeceğe olan yaklaşımımızı ve tadıyla ilgili beğenilerimizi şekillendiriyoruz. Yiyeceğin sembolik anlamlarını ve kültürel şemalarını yorumluyoruz. Sembolik anlamlar; bir alışkanlık, belirli bir arzu ve tercihlere dönüşüyor. Yani tatmak ve belli yiyeceklerden zevk almak ya da almamak, tat reseptörlerini aşan bir meseleye dönüşüyor. Pierre Bourdieu bu durumda kültürel, ekonomik ve sosyal sermayenin dağılımıyla bağlantılı olarak tat tercihlerinin ve sosyal uygulamanın bir sonucu olarak bu tercihlerin öğrenildiğini ileri sürüyor. Tabii Bourdieu’nün bu argümanı, tadın nasıl ortak bilginin yaratılmasına katkı sağladığı üzerine düşündürüyor.
Nesnel bir paylaşım unsuru: Yemeği tatmayı yemek yemekten ayrı bir uygulama olarak görmek, belirli yemeklere ve tatlara yönelik tercihlerin nasıl toplumda geliştiğini ve böylece başkaları için nesnel bir paylaşım unsuru olduğunu anlamlandırmak için önemli. Bu nesnel paylaşımın tarihsel gelişiminden bir örnek göstermek gerekirse; Fransa’da yemek yemenin duyusal zevklerine odaklanılması ve bunun bir paylaşım unsuru olarak yaygınlaşmasını destekleyen uygulamaları gösterebiliriz. 18. yüzyılda Fransa'da restoranların ortaya çıkması, bu nesnel paylaşıma ortam hazırladı. Yemeğin sınırlı çeşitte ve zarafetten uzak servis edildiği eski tip yemek mekânlarının aksine restoranlarda yemek, zarif bir ortamda servis ediliyordu ve karın doyurmaya değil, damak zevkine odaklanılıyordu. 19. yüzyılın başına gelindiğinde halk arasında estetik ve sanat tartışmalarının dönmesi, o dönemde politika ve ekonomiden uzak kalmalarını sağlıyordu. Yemek de bu tartışmalara dâhildi. Restoran ve yemek üzerine konuşmalar, ilgiyle karşılanıyordu. Nitekim bu dönem, Fransa’da yemeği tatma, değerlendirme ve deneyimi başkalarına aktarma; toplumsal bir hareketlilik aracına dönüşerek yiyeceğin kültürdeki konumunu yükseltti.
Sosyokültürel bağlamda bir aktivite: Bologna Üniversitesi'nde yemek tarihi ve Orta Çağ tarihi profesörü Massimo Montanari “Tat, kültürel bir üründür. Tat alma organı dil değil, beyindir. Yani değerlendirme ölçütlerinin aktarılmasına ve öğrenilmesine aracılık eden kültürel olarak belirlenmiş bir organdır.” der Food is Culture kitabında. Bugün tatmanın kişisel bir deneyimin ötesinde, ortak bir kültürel aktivite olduğunu ve farklı paylaşım alanlarını görmek için çok uzaklaşmaya gerek yok: Yemeğin bir eleştiri ve değerlendirme konusu olması, yemek kitaplarının yazılması ve tariflerin paylaşılması, yemek programlarında şeflerin konuşması, aile içindeki yemek sohbetleri, yemek ve şarap tadım turlarının düzenlenmesi buna örnek olarak gösterilebilir. Tadın kültür aracılığıyla toplumda nasıl sosyal faaliyetlerin bir parçası olduğunu, nesnelleştirildiğini ve kültürel zevk tercihlerinin toplumda içselleştirildiğini anlamak adına tatları topluma açık hâle getiren bu etkinlikler, paylaşımlar ve alışkanlıklar önemli inceleme alanları. Tabii Fransa örneğinde olduğu gibi tadım faaliyetlerinin içinde bulunduğu durum ve şartların; coğrafi, politik ve tarihsel bağlamların da önemli değişkenler olduğunu hatırlamak gerek.
Sonuç olarak tat deneyimlerinin ve kültürün birbirini nasıl etkilediği hakkında bilgi edinmenin yollarından biri, yeme deneyimini paylaşmanın farklı yöntemlerinin, tadın anlamının kültürel bir anlayışını üreten ve sürdüren paylaşım uygulamalarının analizini yapmak olabilir. O zaman tat, kişisel bir deneyiminden ziyade, bilginin ortak yaratılmasına da katkıda bulunan bir deneyim hâline gelebilir.
Hikâyesi olan makarna ve soslar aynı günde kapıda: Molino Cucina
Evrensel bir yiyeceğe dönüşmüş, tüm dünyada farklı formları kabul görmüş makarnanın birbirinden farklı, kendine has öğünlere dönüşmesinde şüphesiz sosların önemi büyük. Makarnaya ayrı bir karakter veren sosların hikâyesi de çoğu zaman eskilere uzanıyor. Örneğin bir klasiğe dönüşmüş; fesleğen, zeytinyağı ve sarımsak içeren Pesto’nun Antik Roma'ya dek uzandığı biliniyor. İtalya'nın simge soslarından birine dönüşmüş domates yoğunluklu Pomodoro’ya dair ilk yazılı izlere ise 1778 yılında, şef ve yazar Vincenzo Corrado'nun kaleme aldığı bir kitapta rastlandığı tahmin ediliyor. Bir başka sos olan Norma’nın hikâyesinin ise 19'uncu yüzyıla köklendiği anlatılıyor. Tüm bu lezzetler bütünlüklü bir kültür oluşturuyor ve taze, günlük makarnalarla en lezzetli sosları bir araya getiren Molino Cucina, bu kültürü restoran kalitesinde bir makarna deneyimiyle evlere taşıyor.
- Molino Cucina: Molino Cucina, yemek yapma ve yemek yeme eylemlerinin beş duyuya hitap ettiğini; baştan uca bir deneyim sunduğunu düşünüyor. Günlük olarak ürettiği el yapımı makarnaları ve mevsimine göre değişen sos alternatiflerini birbiriyle eşleştiren Molino Cucina; tazeliği görmeyi, hissetmeyi, tazeliğe dokunmayı ve taze bir lezzetin tadına bakmayı tek bir deneyimde bir araya getiriyor. İstanbul içinde 10.00 - 20.00 saatleri arasında verilen siparişleri 1-3 saat içinde adrese teslim eden Molino Cucina'nın ürünleri; taze makarna, lezzetli sos ve pişirme yönlendirmelerini içeren bir not kağıdıyla birlikte geliyor.
- Öne çıkan lezzetler: Molino Cucina'nın en çok ilgi çeken lezzetleri arasında Pappardelle & Ragu, Spaghetti & Tartufo Nero, Fusilli & Pesto ve Penne & Pomodoro gibi mükemmel eşleştirmeler bulunuyor. Molino'nun makarnalarının günlük ve el yapımı olduğunu, sosların da mevsime göre belirlendiğini yeniden hatırlatalım. Üç alımda %10, beş alımda %15 indirim sunan Molino Cucina'nın 100 lira ve üzeri alışverişlerde teslimat ücreti almadığını; Molino Cucina'nın özel lezzetleriyle üç kişilik bir ziyafetin 106 - 146 lira, beş kişilik bir ziyafetin ise 177 - 250 lira arasında denk geldiğini de söylemeden geçmeyelim.
Molino Cucina’nın ürünleriyle tanışmak için bu bağlantıyı kullanabilir, bu deneyimi, yaşayanların gözünden görmek için Molino Cucina’yı Instagram’dan takip edebilirsiniz.
Mantardan çanta ve ayakkabı
Bildiğimiz mantarlardan üretilen vegan deri, yakında sizin de pabuçlarınızda.

Etrafta mantar gibi biten, gıdanın farklı alanlara kesiştiği yeni teknolojilerden albenisi en yükseklerinden biri mantarlardan deri üretimi. Teknolojik yenilikleri giderek daha hızlı benimsemeye başlayan moda dünyası, mantar derisini şimdiden bağrına basmaya Adidas önderliğinde başladı.
Nereden çıktı bu mantar? Dayanıklılığı, kullanım çeşitliliği ve kaliteyle özdeşleştirilmesiyle moda repertuvarının demirbaşlarından gerçek deri, tüm bu avantajlarına rağmen hayvan haklarından sınıfta kalıyor. Deri yerine üretilen sentetik polimerler ise plastiklerle aynı ölçüde doğaya zarar veriyor ve kalıcı atık dertlerine tabi. Fakat mantardan üretilen deri uğruna ne hayvan kesmek ne de sentetik malzemeler kullanmak gerekiyor. Mantardan üretilen deri alternatifleri, hayvanlarla uzaktan yakından alakası olmayan, vegan ve sürdürülebilir üretim süreciyle geleceğin derisi olabilir.
Nasıl oluyor? Talaş veya zirai atık içinde yetiştirilen mantarların mycellium denen iplikvari kökleri toplanarak, hafif asit ve alkollerle işlemden geçirildikten sonra basılıp düzleştiriliyor. Mycellium'un işlenebilecek raddeye gelmesi için ise gereken zaman iki haftacık. Güneşe ihtiyaç duyulmayan süreç, yetiştirmeyi herhangi bir koşulda mümkün kılarak giderleri epey düşürüyor.
Derinin ederi: Spor süperstarı Adidas, babası The Beatles diye bir grupta çalan tasarımcı Stella McCartney’nin kendi ismindeki sürdürülebilir lüks moda markası, Lululemon ve Kapalıçarşı’da sıkça gördüğümüz Gucci ile elde etmek uğruna düşman edinilen Balenciaga’nın esas firması Kering’in bir araya gelerek konsorsiyum olarak yatırımda bulundukları Bolt Threads isimli startup, mantar derisinin öncüsü olacak gibi görünüyor. Mylo isimli ürünleri aldıkları yatırım neticesinde bir yakınlıkta lüks ve gayrılüks markaların ürünlerinde kullanım için hazır hâle getirilecek.
Başka başka: Bolt Threads dışında MycoWorks öne çıkan bir başka girişim. 2013 yılında San Francisco'da doğan, 2016 yılında mantar işleme teknolojisinin patentini alan girişim, B yatırım turunda 45 milyon dolar yatırım alarak tüketiciye açılma süreci için ceplerini doldurdu. MycoWorks’ün destekçileri arasında Natalie Portman ve John Legend gibi simalar da var.
Eline beline mantar: Ekimde Bolt Threads ile ortaklığı açıklayan markalardan Adidas, 30 Aralık’ta yakın bir zamanda mantar derisi ürünlerinin üretileceğini söyledi. Bolt Threads’e göre, 2021 yılı içerisinde piyasada mantar derili çantalar, ayakkabılar ve çeşitli ürünler görülmeye başlanacak. Görünen o ki yakında deriler vegan, mantarlar arkadaşlarımızın kollarımızda çanta, ayaklarında pabuç olacak.
Yılın ilk sayılarında sade ve yaşamsal menülerle huzurlarınıza çıkacağız. Su, ekmek, kahve ve gıda güvenliği gibi konuşulması elzem konuları servis edecek, belki içtiğiniz her kahveden önce biraz keyfinizi kaçıracak, su ve su hakkı üzerine bir kere daha düşündürecek, yemeğin her şeyin ötesinde yaşamsal bir ihtiyaç olduğunu hatırlatacak, “Ekmek bulamıyorlarsa pasta yesinler!" şeklinde değişerek günümüze ulaşmış meşhur ve talihsiz sözün ironisini 2021 yılında yeniden tartışmaya açacağız.
Kahveyle uyanıp kendimize geleceğimiz yeni sayımıza kadar dost meclisinde mantardan deri ve sosyokültürel tat meselelerini tartışmaya açmanız dileğiyle.
Berkok & Elif







