Mehmet Selahattin,&nbsp;<a fr-original-style="" href="http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/GAZETE/milliyet//milliyet_1929/milliyet_1929_tesrinisani_/milliyet_1929_tesrinisani_16_.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">16 Kasım 1929</a>Direklerarası’nın bir musiki salonundayım. Etrafımda hep temiz giyinmiş, mevki sahibi adamlar görüyorum. Fakat iskemle safları o kadar seyrek ki hiç kimse perdenin uzağında değil. Garsonlar bir gölge gibi sessizce aramızda dolaşıyor. Aradan çok geçmedi. Zil şıngırtıları arasında “miri kelam” Hacivat, sivri külahı ile donuk beyaz perdenin arkasından eciş bücüş bir cin resmi meydana geldi. Kuvvetli bir elektrik ampulünün yaydığı çiğ ışık bildiğimiz hayal perdesinin o esrarlı sarhoşluğunu kaybetmişti. Birdenbire hatırımda canlanan Karagöz perdelerini düşündüm. Alev alev yağ mumu yanarken perdenin kıvrımlarında deri göstermelikler, boyu uzanıp kısalan insanüstü mahluklar gibi karşımıza çıkardı. Bugün aynı perdenin önünde gülmek isteyen dudakların ne hazin bir bükülüşü var!Meğer bu seyrettiğimiz oyun Kanlı Nigâr imiş. Hani şu dost gibi evine kabul ettiği zendostları kapının kol demirini kapatarak içerde bir güzel sopa ziyafeti çektikten sonra çırılçıplak kapı dışarı eden düzenbaz yok muydu, işte o!&nbsp;Kanlı Nigâr kırmızı hotozu başında, mini mini sahnede dolaşırken Narçın Bey ile karşılaşıyor: “İki gözüm ne tarafa böyle?” Narçın Bey aşığını tanımamazlıktan geliyor. Fakat Nigâr azılı bir kadın, yakasını bırakmıyor. “Hadi gel gidelim. Yoksa karışmam ha!” Delikanlı razı olmayıp birtakım özürler bulmaya yeltenince Nigâr bir başka kadınla bir olup zavallıyı karga tulumba eve atıyor. Narçın içeri girer girmez perde arkasından bir ses: “Kızlar! Kapayın kol demirini!” Narçın Bey içerde -kaba tabirle- eşek sudan gelinceye kadar tatlısı ile tuzlusu ile evlerden ırak ayrıntılı bir dayak yedikten sonra haydi yarı çıplak sokağa! Karagöz o sırada pencerede keyif yetiştirirken Narçın Bey’i görüyor: - Kuzum karı, bizim evin önünde deniz hamamı var mıydı? - Aa delirdin mi herif! Bizde deniz nerde? - Ne bileyim karıcığım. Baksana kapının önünde zağar gibi biri var, titreyip duruyor. Nihayet dayanamaz, aşağı iner. Narçın Bey’in uğradığı felakete acır. Ben şimdi gider sana kıyafetlerini getiririm diyerek kapının halkasına yapışır ve pencereden tekerleme müsabakası başlar: - Çekil bakayım! Bize adımızla sanımızla Şadanla Nigâr derler! - Sana şalgamla enginar derlerse bana da tohuma kaçmış hıyar derler! Fakat Kanlı Nigâr ne yapıp yapar Karagöz’ü kandırır, içeri alır, kol demirini kapatır, soyup soğana döndürür ve nihayet pencereden küt diye atar.Artık bundan sonra meydana gelenler çoğalır. Dayı Manca, Arap Mercan derken Hacivat düşer. Son olarak da Tuzsuz Bekir o meşhur narasını atarak gelir. Karagöz’ü bu halde görünce sorar: - Aman Karagözüm bu hal ne? Hacivat akıl öğretir: - Çıplak felaketzedeyiz de! Karagöz anlamaz. - “Karaköy’de kurbanız.” der.Siz bu tekerlemede gülünecek bir şey bulamazsınız ama halk deli gibi güler. Tuzsuz Bekir devam eder: - Siz kısrak olmalısınız be! Karagöz tamamlar: - Evet, kısrağız. İçimizde bir hergele eksikti sen geldin tamam olduk! Hacivat Karagöz’e fısıldar: - Kadınlar taifesinden ikisinin şerrine uğradık de! Karagöz gülerek: - Şey efendim, tarhana çorbasına şehriye doğradık. Nihayet Tuzsuz zorlu çıkar, çıplaklara kıyafetlerini iade ettirir. Oyun biter.***Hacivat sahneye çıktığı zaman uzun bir nutuk atmıştı. Galiba son kıtası şu mısrayla bitiyordu:&nbsp;“Nice Karagözleri mahvetti devran perdesi”.&nbsp;Evet yalan değil. Ben bu “devran perdesi” olsa olsa sinemalardır diyordum. Hele sesli filmler çıkıp da mesela Moris Şövalye gibi yüksek bir sanatkarı ekranda konuşur, güler, şarkı söyler gördükten sonra çocukluğumuzun en tatlı gecelerini alan Karagöz’ü tıpkı unutulmuş bir sevgili gibi hasrete değil, olsa olsa acımaya benzeyen bir hisle anabiliyoruz. Doğru,&nbsp;“nice Karagözleri mahvetti devran perdesi”.&nbsp;Kim bilir, belki sinema için de aynı şeyi söyleyenler bulunacaktır. Sesli sinema devrinde Karagöz seyretmek kısaca tuhaf oluyor vesselam!<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">*Mehmet Selahattin Güngör’ün yazılarındaki bazı kelimelerin yerine, okumayı kolaylaştırmak için günümüzdeki karşılıkları yazıldı. Selahattin’in tüm ifadelerine katılmasak da anlamı ve anlatımı bozacak ya da değiştirecek herhangi bir değişiklik yapılmadı. Dönemin anlam dünyasına sadık kalındı. ‘İstanbul’da Nasıl Eğleniyorduk’un amaçlarından biri de, yazara hak ettiği değeri vererek İstanbul’un geçmişine dair çok zengin bilgiler içeren bu yazıları gün yüzüne çıkarmak.

İstanbul'da Nasıl Eğleniyorduk?

“Miri Kelam” Hacivat Çelebi ile Karagöz-Sesli sinema devrinde Karagöz seyretmek tuhaf olurdu

Direklerarası’nda

“Hadiseler nefret ve kinle doldurmuştu beni. Aldattım, oyun ettim, akıllarını, paralarını aldım erkeklerin. Kendimden hiçbir şey vermedim.” diyerek hikayesini anlatır Karagöz külliyatının önemli karakterlerinden biri olan Cihanyandı Kanlı Nigâr.&nbsp;Kanlı Nigâr’ın intikam hikayesi, çocuk yaşta üvey babası tarafından uğradığı cinsel istismara dayanıyor. Eril ideolojinin bir parçası olarak “kirlendiği” gerekçesiyle evden atılan Kanlı Nigâr, hakkını aramak için gittiği karakolda da defalarca cinsel istismara uğrar. Sonuç olarak 1800’lerin Osmanlısında geçen hikayede Kanlı Nigâr, hayat kadınlığına, randevuevi işletmeciliğine doğru sürüklenir.Kendisini bu hayata sürükleyen erkeklerden artık intikam alma zamanı gelmiştir. Kanlı Nigâr, evine aldığı erkekleri, önce sarhoş eder, sonra soyar, kızlarıyla birlikte dayak attıktan sonra çıplak bir şekilde sokağa bırakır.&nbsp; <a fr-original-style="" href="https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1049452" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Trajik bir hikayesi vardır</a> Kanlı Nigâr’ın. Ancak onun asıl mücadelesi tehdit içeren erkeklik gösterilerini alaya alıp komik bir hale dönüştürmesiyle ortaya çıkar. Müzikleriyle, danslarıyla, şakalarıyla, yalan iltifatlarıyla direnir. &nbsp;Kendisini istismar eden üvey babadan intikam almasına bir tesadüf sebep olur. Kanlı Nigâr’ın evi yanmıştır ve başka bir mahallede ev aramaktadır. Denk geldiği evin üvey babasına ait olması, intikamı için güzel bir başlangıç olmuştur.&nbsp; Devamı, Belgin Doruk&nbsp;ile Münir Özkul’un başrollerini paylaştığı, <a fr-original-style="" href="https://www.youtube.com/watch?v=T_2jKmvebGg" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">1968 yılı yapımı bu güzel filmde</a>...Biz, Kanlı Nigâr’ın yazım hikayesiyle devam edelim. Gölge oyununun bu çok sevilen karakteri ilk defa -asıl adı Mehmet Muhittin Sevilen olan- Hayali Küçük Ali tarafından kaleme alınmış ve oynatılmıştı. Kendisi <a fr-original-style="" href="https://tr.wikipedia.org/wiki/Mehmet_Muhittin_Sevilen" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Cumhuriyet öncesinin</a> en meşhur Karagöz Hacivat ustasıydı. Küçük Ali’nin 1950’lerin sonu 60’ların başında oyunları kayıt altına alınmıştı. <a fr-original-style="" href="https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/255338" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">1958 ve 1960</a> yılında kaydedilen oyunlardan ikisi Kanlı Nigâr’dı.Kanlı Nigâr’ı sahneyle buluşturan Yeşilçam’ın meşhur senaristlerinden Sadık Şendil’di. Önce tiyatroda, daha sonra sinemada seyirciyle buluşan Kanlı Nigâr’ın hem ortaoyununda hem de perdedeki <a fr-original-style="" href="https://www.egetelgraf.com/kose_yazilari/bir-gazete-ilaninin-pesinden-8/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">konusu benzerdir</a>. <a fr-original-style="" href="https://tr.wikipedia.org/wiki/Kanl%C4%B1_Nigar_(oyun)" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Şendil’in</a> yazdığı oyuna ilk olarak Münir Özkul&nbsp;ve Altan Karındaş&nbsp;hayat verdi. Hatta oyun o kadar başarılı oldu ki İsmail Dümbüllü&nbsp;kavuğunu Münir Özkul’a devretti. Günümüzde ise Kanlı Nigâr’ı genel olarak Kemal Sunal&nbsp;- Fatma Girik&nbsp;ikilisinin başrolünde yer aldığı <a fr-original-style="" href="https://www.youtube.com/watch?v=Mt0f-RqDDVQ" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">1981 yapımı</a> filmle hatırlarız.&nbsp;

Kanlı Nigâr ile ilgili hikayeler