Son dönemde biraz hafiflemekle birlikte son iki buçuk seneyi çok önemli bir pandemi ile geçirmek zorunda kaldık. Bu konuda iyi haber, COVID19’un “kara veba” kadar öldürücü olmaması ve kara veba kadar çok insanı öldürmemiş olması. Bugünlük iyi haber bu kadardı. Kara veba, 1330’ların sonunda Çin’den yola çıktı ve 12 yıl sonra 1349’da Londra’ya ulaştı. Bu hastalık Avrupa’da 50 milyondan fazla insanın ölümüne yol açtı. Bugün ise, benzer bir pandemi 12 saatte Çin’den Londra’ya ulaşabiliyor. Biyoteknoloji ve salgınlar hakkındaki bilgilerimiz o döneme göre çok daha gelişmiş durumda, ancak bu hastalıkların yayılma yöntemleri de bizim sayemizde çok daha verimli çalışıyor. Dolayısıyla, bugün ve yakın gelecekteki salgınlar konusunda çok dikkatli davranmamız gerekiyor.Bilim dünyasının en başta gelen dergilerinden birinde yayımlanan bir makaleye göre&nbsp;iklim krizi; su yoluyla bulaşan yaygın virüslerden veba gibi ölümcül hastalıklara kadar, dünya çapında insanların temas ettiği bulaşıcı hastalıkların yüzde 58'ini daha da kötüleştirebilir.&nbsp;İnsanlarda görülen 375 salgın hastalığı inceleyen bilim insanları bunlardan 218 tanesinin neden olacağı zararın, iklim değişikliği nedeniyle artabileceğini ortaya koydu. Bir de bunun üstüne, iklimle alakası olmasa da küreselleşmenin insani hareketliliği artırmasını ve her sene yeni hastalıkların türemesini ekleyecek olursak, sorunun ne derece büyük olduğunu kolayca görebiliriz.&nbsp;Peki, bu hastalıklar iklim krizinden nasıl etkileniyor? Araştırmayı yapan grup bu etkileri dört ana grupta incelemiş.<ol fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İklimle ilgili yaşanan sorunlar patojenleri insanlara yaklaştırır:</li></ol>Bazı durumlarda, iklim krizinin yarattığı etkiler, tehlikeli patojenik hastalıklar için vektör olarak görev yapan hayvan ve organizma çeşitlerini değiştiriyor. Örneğin, ısınma veya yağış düzenlerindeki değişiklikler, çok sayıda hastalığının vektörü olan sivrisineklerin dağılımını değiştirebilir. Son yıllarda, sıtma ve dang humması gibi sivrisinek kaynaklı hastalıkların salgınlarındaki coğrafi değişiklikler bu iklimsel tehlikelerle ilişkilendirilmiştir. Batı Nil virüsü gibi ülkemizden çok daha uzak coğrafyalarda görülen hastalıklar bile taşıyıcı sivrisineklerin burada da yaşayabilmeleri nedeniyle ülkemizde görünür oldu.<ol fr-original-style="" start="2" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İklimle ilgili tehlikeler insanları patojenlere yaklaştırır.</li></ol>İklim felaketleri ayrıca insan davranış kalıplarını patojenlere maruz kalma şanslarını artıracak şekilde değiştirebilir. Örneğin, sıcak hava dalgaları sırasında insanlar genellikle suda daha fazla zaman geçirir ve bu da su kaynaklı hastalık salgınlarının artmasına neden olabilir. Mesela, 2014 yılında kuzey İskandinavya'da yaşanan bir sıcak hava dalgasının ardından İsveç ve Finlandiya'da genellikle balıklarda görülen enfeksiyonların insanlara da bulaştığı ve bu salgının önemli ölçüde arttığı görülmüştür.<ol fr-original-style="" start="3" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İklimle ilgili tehlikeler patojenleri artırır.</li></ol>Bazı durumlarda, iklimle ilgili tehlikeler ya patojenlerin vektörlerle etkileşime girme fırsatlarını artırabilen ya da patojenlerin insanlarda ciddi hastalıklara neden olma yeteneklerini artırabilen çevresel koşullara yol açmıştır. Örneğin, yoğun yağış ve sel nedeniyle kalan durgun su sivrisinekler için üreme alanı sağlayarak sarı humma, dang humması, sıtma ve Batı Nil humması gibi hastalıkların bulaşmasının artmasına neden olabilir.Ayrıca hastalandığımızda ateşimizin çıkmasının nedeni, çoğu virüsün yüksek sıcaklıklara dayanıklı olmamasıdır. Yalnız iklim krizi nedeniyle artan sıcaklıklar bu virüslerin de daha yüksek sıcaklıklara dayanıklı olmasını sağlayarak öldürücülüklerini de artırmıştır.<ol fr-original-style="" start="4" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İklim krizinin getirdiği felaketler, vücudun patojenlerle başa çıkma yeteneğini zayıflatır.</li></ol>Bu iki temel yolla oluşabilir. Afetler sonrasında insanlar daha tehlikeli koşullarda yaşamak zorunda kalabilirler. Afet hasarı kalabalık koşullarda yaşayan ve iyi sağlık koşullarından yoksun olan insanların sayısını artırabilir.Kuraklık gibi sorunlar yetersiz beslenme yoluyla vücudun patojenlerle savaşma kapasitesini de azaltabilir. İklimsel felaketlerle yaşamak aynı zamanda stresten insan vücudunun bağışıklık tepkisinde bir azalmaya yol açabilir.Bu felaketler karşısında alınacak en önemli önlem, iklim krizini durdurmaya çalışmaktır. Bunu asla unutmuyoruz, ama bu küresel bağlamda herkesin elini taşın altına koymasını gerektiriyor. Oysa salgın hastalıkların önemli bir kısmı bizi yerelde etkiliyor. Bu nedenle de salgın hastalıkların bulaşma yöntemlerini kısıtlayacak önlemleri şimdiden almaya başlamamız gerekiyor. COVID19 bizlere istemeden de olsa büyük boyutta bir pandemiye karşı nasıl savaşmamız gerektiğini kısmen gösterdi. Bundan sonrası senelerde de bu salgınlardaki artışa kendimizi hazırlamak zorundayız.

Dünyahali

Salgın hastalıkların bulaşma yöntemlerini kısıtlayacak önlemleri şimdiden almaya başlamamız gerekiyor. 

İklim Krizinin Artırdığı Salgınlar

Aşı olsun ya da olmasın, pandemilerde öncelikle insanların kendilerini tecrit etmesiyle bulaşı oranı düşürülerek bir tedavi bulunana kadar hastalığın yayılması önlenmeye çalışılıyor.Peki, insanların tecrit altına alınmasını gerektiren, pandemilerde alınan başlıca önlemlerden olan "karantina"nın kökeninin kara veba dönemine dayandığını biliyor muydunuz?“Karantina” kelimesi, İtalyanca karşılığı “kırk gün” olan “quaranta giorni” söz öbeğinden geliyor. Buradaki “quaranta” kelimesinin Türkçe karşılığı ise tahmin edeceğiniz üzere “kırk”. Kırk sayısının karantina süreciyle ne alakası olduğunu soracak olursanız, işte bu noktada tekrar 14. yüzyıla gitmemiz gerekiyor. İlk olarak 1377’de uygulanmaya başlanan Venedik politikasından ismini alan “karantina” kelimesi, denizcilerin 40 gün boyunca gemilerde tutularak kara vebanın yayılmasının önlenmeye çalışılmasını ifade ediyor.O dönemde kara veba, ticaret yolları üzerinden bütün Avrupa’ya yayılıyordu. Bu nedenle, vebalı ülkelerden gelen gemiler, gemicilerin hastalığı şehre bulaştırmalarını engellemek için 40 gün boyunca limanda bekletiliyordu. Günümüzde Covid-19’dan pozitif çıkanların yedi gün karantina süresini tamamlamakta bile ne kadar zorlandığını göz önünde bulundurursak kara veba döneminde karantinada kalmak hiç de iç açıcı olmazmış.Şimdilerde 40 gün sürmese de “karantina” önlemleri hâlen uygulanıyor ve bu terim Türkçede “bulaşıcı bir hastalığın yayılmasını önlemek için belli bir bölgenin veya yerin kontrol altında tutulup giriş çıkışların engellenmesi biçiminde uygulanan sağlık önlemi” anlamında yaygın olarak kullanılıyor.

kara veba ile ilgili hikayeler