1 yıl sonra: İstanbul Sözleşmesi için mücadele sürüyor

Türkiye, İstanbul Sözleşmesi'nden 20 Mart 2021'de çekildiğini açıkladı. Karara sivil toplum örgütleri, yerel yönetimler ve siyasi partiler tepki gösterdi. Ülke genelinde "İstanbul Sözleşmesi'nden Vazgeçmiyoruz!" konulu protestolar düzenlendi. Kararın iptali ve yürütmenin durdurulması için Danıştay'a dava açıldı. İYİ Parti Genel Başkanı Meral Akşener'in yürütmenin durdurulmasına yönelik başvurusu reddedildi. Türkiye, 1 Temmuz 2021'de sözleşmeden resmî olarak çekilmiş oldu. 

Kararın üzerinden bir yıl geçti. Kadın örgütleri sözleşmenin feshedilmesini takiben Türkiye'de neler yaşandığını, sözleşmeden neden vazgeçmediklerini anlattı.

Kadınlar canlı bir mücadele peşinde

Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu Genel Temsilcisi Gülsüm Kav, sözleşmeden ayrılma kararının alındığı gece için "Unutulmaz bir geceydi." dedi. Medyascope'a konuşan Kav, geçtiğimiz bir yılda kadınların yaşadıkları zorlukların arttığını ve kararın yanlışlığının her gün belli olduğunu söyledi. Kadın cinayetlerinin ve şüpheli kadın ölümlerinin de artış gösterdiğini ifade eden Kav, cezasızlığın yükselişe geçtiğini dile getirdi. Kav cezasızlığa Hatice Kaçmaz davasını örnekledi ve Türkiye'nin sözleşmeden çekilmesinin kadınlara zarar verdiğini vurguladı. Fesih kararının anayasayla çeliştiğini de sözlerine ekleyen Kav, kadınların canlı bir mücadele yürüttüğünü belirtti.

• Hatice Kaçmaz kararı nedir? Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 13 Eylül 2014'te Kaçmaz'ı öldüren Orhan Munis'in eylemi gerçekleştirmesi hakkında karar açıkladı. Kurul, başsavcılığın failin tasarlayarak öldürme suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırılmasına ilişkin tebliğnamesini reddetti. Munis'in eyleminde tasarlamanın koşullarının oluşmadığı bildirildi. Yargıtay'ın kararına kadın örgütleri tepki gösterdi.

Demokrasi mi ataerkil rejim mi?

Eşitlik İçin Kadın Platformu da sözleşmeden çekilmenin hukuksuz olduğunu söylerken Danıştay'a "Önlerindeki iptal davalarında hukuka ve vicdan özgürlüklerine sahip çıkarak karar vermeye çağırıyoruz." diye seslendi. Platform adına konuşan Doç. Dr. Sevgi Uçan Çubukçu, sözleşmeden ayrılma kararının "cinsiyetçi, otoriter, baskıcı ve ataerkil bir toplum düzeninin sembolü" olduğunu belirtti. Çubukçu, sözleşmenin siyasi rejim tartışmasına da evrildiğini ifade etti ve "Eşitliğe dayalı bir demokrasi tercihi mi, yoksa totaliter ataerkil bir rejim mi?" diye sordu.

Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu'ndan Canan Güllü, Danıştay'a konuya dair 220 kişinin dava açtığını ve 1 yılda sözleşmenin bilinirlik oranının %6'dan %66'ya yükseldiğini dile getirdi. Güllü, sözleşmenin feshedilmesinin ardından yaşananları "Kadın cinayetlerini önlemeye yönelik herhangi politika uygulanmadı, indirimler devam etti. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun en son verdiği Hatice Kaçmaz kararı, sözleşmeden çekilmenin ne anlama geldiğinin somut delili olarak karşımızda durmakta." ifadeleriyle özetledi.

Şiddet, güvensizlik, işlevsizlik

Avukat Selin Nakıpoğlu feshin yok hükmünde olduğunu, kanun hükmünde onaylanmış bir sözleşmeden cumhurbaşkanı kararıyla çekilmenin mümkün olmadığını savundu.

Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı gönüllüsü Selime Büyükgöze de kadına yönelik şiddetle mücadelede, mücadele mekanizmalarına olan güvenin azaldığına dikkat çekti. Sözleşmede yer alan toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik bakış açısının şiddetin sonlandırılması için önemli olduğuna işaret eden Büyükgöze, "Şiddeti sonlandırma yöntemlerini de içeren İstanbul Sözleşmesi'nden çekilip bu sözleşme hiç yokmuş gibi çalışmalar yapmak sadece kadınların şiddetten uzaklaşma mücadelelerini güçleştirmeye, mekanizmaların işlevsizliğini pekiştirmeye yarıyor." dedi. Büyükgöze, mevcut güvensizliği kolluk kuvvetlerinin ve çeşitli resmî kurumların arttırdığını söyledi.

Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu'nun Şubat 2022 verilerine göre şubat ayında 23 kadın cinayeti işlendi, 21 kadın şüpheli şekilde ölü bulundu. 23 kadının 10'u eşi tarafından öldürülürken 4'ünü birlikte olduğu erkek, 3'ünü akrabası, 2'sini önceden beraber olduğu erkek, 2'sini kardeşi, 1'ini oğlu ve 1'ini de tanıdık biri öldürdü.