27 ülkeden ivedi çağrı: Trans hakları

Geçtiğimiz günlerde 27* Birleşmiş Milletler ülkesinden oluşan bir grup transfobi ve trans bireylere yönelik şiddet hakkında araştırmalarını bir bildiri etrafında toplayarak farkındalık oluşturdu. 29 Haziran’da Cenevre’de toplanan grup Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi'ni “olağanüstü şiddet ve taciz düzeyleriyle karşı karşıya olan, başta trans kadınlar olmak üzere trans bireylerin ve kendini bir cinsiyet içerisinde tanımlamayan bireylerin insan haklarını korumaya” çağırıyor.

Nedir? 

BM üye ülkeleri grubu adına sözü alan Şili, konseye yaptığı açıklamada, “İvedi bir mesele olarak, transseksüel bireylerin insan haklarını korumak ve uygulamak için üye ülkeleri çağırıyoruz." dedi. Bildiride olağanüstü şiddet ve tacize maruz kalan LGBTİQ+ bireylere yönelik hak ihlalleri tekrar edilerek konunun önemi vurgulandı. Trans haklarına yönelik hassas adımlar atılması ve BM İnsan Hakları Konseyi tarafından buna ön ayak olunması uluslararası trans topluluğu açısından tarihî bir adım olarak anılıyor. 

27 ülkenin yapmış olduğu araştırma ve bildiride 5 farklı sivil toplum kuruluşu da aktif şekilde rol oynadı. Araştırmaya göre 2008'den bu yana belgelenen ve %97'si kadın olan en az 3 bin 664 trans cinayeti işlendi. Dünya genelinde bildirilen trans ve cinsiyet çeşitliliği cinayetlerinin sayısında sürekli bir artış olduğu da gösteriliyor. BM üyesi ülkelerin de belirttiği gibi, trans kadınları “şiddet, cinayet ve diğer insan hakları ihlalleri ve istismarlarına maruz kalma riski daha yüksek.” Birçok ülkede ise trans bireylere yönelik şiddet ve cinayetlerin “transfobi”, “nefret suçu” adı altında kayıtlara alınmaması ise gerçek sayının bilinenden kat kat daha fazla olduğunu gösteriyor.

Şili’den öncülük

2019'da Las Tesis gösterileriyle kadın ve LGBTİQ+ hareketinde öncü bir hareket başlatan Şili aynı zamanda hükümete karşı gerçeklesen kitlesel eylemler nedeniyle sosyal hareketleri ve toplumsal cinsiyet mücadelesini takip edenlerin gündemindeydi. Referandumla yeni bir anayasa yazımının kabulüyle Şili, anayasasında da cinsiyet eşitliğinin temel alınacağı ve trans bireylerin temsilinin artırılmasına yönelik adımlar atılacağını belirtmişti.

Türkiye’de durum

2015’ten bu yana yasaklı olan Onur Yürüyüşü ve Onur Haftası etkinliklerine bu yıl da İstanbul Valiliği’nden izin çıkmamıştı. Gerekçe olarak "halkın huzur ve güvenliğinin, genel sağlığın ve genel ahlakın korunması" ve "olası şiddet ve terör olaylarının önlenmesi" gösterilmişti. Anayasal hakları ile barışçıl şekilde yürüyüş yapmak isteyen LGBTİQ+ komitesi yasakları tanımayıp “sokaklar bizimdir” diyerek yürüyüş yapmak için toplandı. LGBTİQ+ bayraklarını, maskelerini kullanan vatandaşları gözaltına alan kolluk güçleri ve Boğaziçi direnişinde hedef gösteren siyasiler referans alındığında ise trans bireylere yönelik hak ihlalleri açık şekilde görülüyor.

• Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri Dunja Mijatović, LGBTİQ+ bireylerin maruz kaldığı baskılara dikkat çekerek İçişleri Bakanı Süleyman Soylu ve Adalet Bakanı Abdulhamit Gül'e ortak mektup yollamıştı. Mektubunda, LGBTİQ+ bireylerin toplanma, örgütlenme ve ifade özgürlüklerine saygı duyulması, toplumda damgalanmalarının önlenmesi ve kendilerine yönelik nefret suçlarının önüne geçilmesi için önlemler alınmasını istemişti. Avrupa ve Orta Asya'da 54 ülkeden 600'den fazla LGBTİ kuruluşunu çatısı altında buluşturan Uluslararası Lezbiyen, Gey, Biseksüel, Trans ve İnterseks Birliği'nin (ILGA) Avrupa teşkilatı ise kıta genelinde siyasetçiler tarafından yapılan homofobik ve transfobik söylemin artış gösterdiğini açıklamıştı. Transgender Europe’un (TGEU) Trans Cinayetleri İzleme Projesi 2020 verilerine göre Türkiye dünyada en fazla “görünür” trans cinayeti işlenen ülkelerden biri ve LGBTİQ+’lar için Avrupa’nın en tehlikeli ikinci ülkesi...

* SOGI görev grubunu oluşturan 27 BM üye ülkesi: Arjantin, Şili, Uruguay, Avustralya, Avusturya, Belçika, Kanada, Kosta Rika, Danimarka, Yunanistan, Finlandiya, Almanya, İzlanda, İsrail, İrlanda, İtalya, Lihtenştayn, Lüksemburg, Malta, Meksika, Norveç, Hollanda, Portekiz, Birleşik Krallık, ABD, İsveç ve İsviçre.