İdlib gündeminde son durum

Bartu Özden

Koronavirüs salgınının Avrupa’ya yayılması ve Türkiye’ye de ulaşması sonucunda doğal olarak ana gündem maddemiz salgın oldu. Oysa hemen öncesinde Türkiye’nin dış politikasındaki gelişmeler yalnızca ülkede değil, dünya gündeminde de önemli yer tutuyordu. Bu yazıyla Suriye’deki gelişmelerde ve Avrupa Birliği ile yaşanan sığınmacı krizinde neler olduğunu özetlemenin faydalı olacağı görüşündeyim.

• İdlib’deki Gelişmeler: Türkiye, desteklediği rejim muhalifi gruplarla birlikte, Suriye’deki iç savaşta ortaya çıkan güç boşluğundan istifade ederek toprak hakimiyeti elde eden örgütler IŞİD ve YPG/PYD’ye karşı, sınır güvenliğini korumak amacıyla 2016’da Fırat Kalkanı Harekatı’nı ve 2018’de Zeytin Dalı Harekatı’nı gerçekleştirdi. Bu operasyonlar neticesinde, Türkiye’nin ve Suriye'deki rejim muhaliflerinin 2013’ten bu yana talep ettiği ancak uluslararası çevrelerde kabul görmeyen “Türkiye-Suriye sınırında uçuşa kapalı bir güvenli bölge” talebi, bir nebze gerçekleşmiş oldu. Ayrıca Türkiye, Rusya ve İran arasında imzalanan Astana Mutabakatı kapsamında İdlib’de rejimle muhalifler arasında öngörülen çatışmasızlık bölgelerinin gözetimi için 2017’nin sonundan itibaren İdlib’de gözlem noktaları kurulmaya başlandı. Bütün bunlarla eş zamanlı olarak Esad rejimi, Rusya’nın desteğiyle iç savaşta önemli kazanımlar elde ederek bir kısmı Türkiye’nin desteğine sahip silahlı muhalifi İdlib’e sıkıştırdı. İdlib, Esad tarafından “terörü sonlandırmanın anahtarı” olarak tanımlanırken 2019’un son aylarıyla birlikte kente yönelik rejim operasyonlarının şiddeti yoğunlaştı. Bu operasyonlarda yaşanan sivil can kayıpları da medyada oldukça fazla yer buldu.
  
• Güncel: 27 Şubat 2020'de İdlib'de rejim güçlerince Türk Silahlı Kuvvetleri unsurlarına karşı gerçekleşen saldırıda kaybedilen 33 askerin ardından başlayan Bahar Kalkanı Harekatı'nda Suriye rejimi, özellikle yerli yapım insansız hava araçlarının kullanılmasıyla büyük kayıplar verdi. Türkiye ayrıca İdlib’den Türkiye’ye gelmesi muhtemel sığınmacı dalgası sebebiyle, 2016’da Avrupa Birliği ile imzalanan mutabakatı iptal ederek Avrupa Birliği’ne gitmek isteyen Türkiye’deki sığınmacılar için sınır kapılarının açıldığını bildirdi. 5 Mart 2020 tarihinde ise Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le Moskova’da gerçekleştirdiği görüşme neticesinde İdlib’de ateşkes uzlaşısına varıldı. Ateşkes şartlarına şimdiye dek uyulsa ve Türkiye - Rusya birlikleri ortak devriyeye başlasa da Milli Savunma Bakanlığı “radikal gruplar tarafından şehit edilen askerlere” yönelik açıklamalar yapmaya devam etti. İdlib meselesi şimdilik gündemdeki yerini kaybetse de ateşkes kalıcı bir çözüm getirmediği için salgın son bulduktan sonra konunun yeniden ön plana çıkması, askerî gerilimlerin yanı sıra diplomasi trafiğinin hız kazanması oldukça olası.

• Sığınmacı krizi: Türkiye’nin sığınmacılar için sınır kapılarının açıldığını açıklaması Avrupa Birliği’nde paniğe sebep olurken Yunanistan, sınırda oldukça sert güvenlik önlemleri aldı. Yunanistan sahil güvenlik botlarının sığınmacıların botunu batırmaya çalışırken çekilmiş görüntüleri ya da Yunanistan askerlerince öldürüldüğü iddia edilen sığınmacı haberleri dünya kamuoyunda tepkiyle karşılansa da Avrupa Birliği Yunanistan’ın geçişleri engelleme çabasına destek verdi. Koronavirüs salgını sebebiyle sınır kapısındaki bir aylık bekleyişine son verilen sığınmacılar misafirhanelere yerleştirilirken, bu süreçte yaklaşık 140 bin sığınmacının sınırı geçtiği, 3’ünün hayatını kaybettiği ve 236 tanesinin yaralandığı öğrenildi. Türkiye'nin salgının son bulmasıyla sığınmacı geçişlerine yeniden izin vermesi hâlinde sınırdaki görüntüler tekrarlanabilir.