Arka plan

Merkeziyetçilik problemi: Yerel yönetimler Trump’a karşı

Vorga Can

Dünyanın en büyük ekonomisinde emsalsiz bir aksama yaşanıyor. "Amerikan rüyası"; Pearl Harbor, Kennedy Suikastı, 9/11 ve 2008 ekonomik krizi gibi pek çok badire atlattı. Fakat hiçbiri günlük ticarete, insan hareketliliğini -neredeyse- sıfırlayan pandemi kadar zarar vermedi. Goldman Sachs'a göre ekonominin durması, reel GSYİH üzerinde, ilk çeyrek özelinde %9'luk, ikinci çeyrekte ise %35'lik bir küçülmeye yol açacak. Siyasiler ekonominin canlanması gerektiği görüşünde ancak bunun ne zaman ve nasıl olacağı konusunda fikir ayrılıkları yaşıyorlar. Bir tarafta ABD Devlet Başkanı Donald Trump ülke ekonomisinin ne zaman açılacağına mutlak suretle kendisinin karar vereceğini söylüyor. Diğer tarafta Cumhuriyetçi ve Demokrat valiler Trump’a karşı çıkıyor. Eyaletlerinin kamu güvenliğini sağlaması gereken liderler, bölgelerinde hayatın ne zaman başlayacağı konusunda sözün kendilerine ait olduğu görüşünde.

• Geçtiğimiz ay Fox News’e konuşan Trump, fake news medyası olarak tanımladığı medya unsurlarının, yeniden seçilmesini önlemek için ülkeyi kapalı tutmak istediğini iddia etti. Vakaların önümüzdeki haftalarda azalacağını savunan Beyaz Saray da kısıtlamaların hafifleyeceği potansiyel tarih olarak 1 Mayıs'ı işaret etti. Saray’ın ekonomi danışmanı Larry Kudlow ise ekonomiyi birkaç hafta içinde açmayı umduklarını açıkladı.
  
• Trump: Pazartesi günü Twitter’dan yaptığı açıklamaya ilave olarak basın açıklamasındaki ifadeleriyle ülkede ekonomik faaliyetlerin yeniden başlatılması hususunda kendisinin mutlak otorite olduğunu dile getiren ABD Başkanı, merkezî yönetim ve yerel yönetimler arasında bir güç savaşı başlattı.
  
• Demokratlar: Kuzeydoğu eyaletleri New Jersey, Connecticut, Pensilvanya, Rhode Island ve Delaware'in valileri liderliğini New York Valisi Andrew Cuomo’nun yaptığı ortak video konferans açıklaması ile başkente göz dağı verdi. Okul ve iş yerlerinin yeniden açılması hususunda iş birliğine gideceklerini açıklayan eyalet yöneticilerini Batı Kıyısı üçlüsü Kaliforniya, Oregon ve Washington'ın birlik kararı izledi. Söz konusu kararların Başkan Trump’ın mutlak otorite ifadesinden saatler sonra alınması ise dikkat çekti.
  
• Cumhuriyetçiler: Kuzeydoğunun Demokrat eyaletlerinin paktına imza koyan Massachusetts Valisi Charlie Baker, Washington'dan bağımsız hareket eden ilk Cumhuriyetçi vali oldu. Partinin New Hampshire ve Maryland valileri ise Trump'ın açıklamasına karşı görüşler ortaya koydular. New Hampshire Valisi Chris Sununu CNN'e verdiği demeçte eyaletleriyle ilgili ne yapacakları konusunda nihai kararı valilerin vereceğini belirtti. Başkan ile iş birliği yapmaktan memnuniyet duyacağını dile getiren Maryland Valisi Larry Hogan ise yeniden açma kararının valilere kalacağını düşünenlerden oldu.
  
• Ne olacak? Trump, eyaletleri baskı altına almak için geçmişte olduğu gibi politikalar izleyebilir. Ancak, anayasa bu sefer açıkça valilerin yanında. Zira halk sağlığı ve güvenliği söz konusu olduğunda sorumluluk eyalet yönetimlerine ait. Bir gazetecinin Trump’a hangi hükümlerin kendisine eyaletleri yok sayma yetkisi verdiğini sorması üzerine başkanın “çok sayıda hüküm” cevabı da durumu ortaya koyuyor. Güçlerinin farkında olan valiler ise şimdilik geri adım atacak gibi gözükmüyor.