Hatırlayan şehrin hatırlanan apartmanları

Mimari yapılar sembolik yorumlamanın ötesine geçer. Sınırları çizilmiş, duvarları örülmüş alanların dışına sızan, öngörülemeyen bir kuvvete dönüşüp önünden geçenleri çeker içine. Bu liste; belki her gün gördüğümüz, görünce hayran hayran baktığımız İstanbul apartmanlarının üzerindeki tozu kaldırıp o anlam veremediğimiz gücü bir somutlaştırma çabası.

Bazlamacı Apartmanı: 1932’de, zamanın ünlü Olimpos Gazozları’nın sahibi Grigoris Bazlamacı tarafından yapılan bir Cihangir apartmanı. En üst katta kendi ailesi, diğer katlarda annesi, babası, oğlu, kızı, kardeşleri oturuyor o zamanlar. Aile apartmanı olarak inşa edilen bu yapı, 6-7 Eylül 1955’in vahşet dolu atmosferinde sığınak olmuş Bazlamacı Ailesi’ne. O günlerde ciddi hasar alan Olimpos Gazoz Fabrikası ve sonrasında aldıkları tehditler yüzünden 1957 yılında İstanbul’dan göçmek zorunda bırakılmışlar.

Sebat Apartmanı: 1920’lerin ortasında; o dönemde Melek ismiyle tanınan Emek Sineması’nın mimarı ve mühendisi Rafael Alguadiş’in tasarımıyla inşa edilen apartman, Şişli Halaskargazi Caddesi üzerinde yer alıyor. Türkiye yakın tarihine bir "kara leke" olarak yazılan Hrant Dink cinayetiyle de bilinen yapı, 1999 yılından o güne kadar Agos Gazetesi’nin ofisine ev sahipliği yapıyor. Yapının toplumsal hafızamızdaki yerini vurgulamak için binanın eskiden gazeteye ait olan katı günümüzde 23,5 Hrant Dink Hafıza Mekanı olarak işlev görüyor. Hrant Dink’in çalışma odası ise 19 Ocak 2007’deki hâliyle korunmuş.

Valpreda Apartmanı: İstanbul’un ilk apartman semti Yeldeğirmeni. 1872 yılında Kuzguncuk’ta çıkan Dağhamamı Yangını, semtin tüm Yahudi nüfusunu Yeldeğirmeni’ne taşıyınca görkemli apartmanlar yükselmeye başlıyor Haydarpaşa Çayırı’nda. Valpreda da bu semtin ilk göz ağrılarından. 1909 yılında Levi Kehribarcı tarafından Haydarpaşa Garı’nın yapımında çalışan İtalya'dan gelen taş işçilerinin konaklaması için yaptırılıyor. Bu yüzden mahalleli arasında “İtalyan Apartmanı” olarak da anıldığı oluyor. Yedi katlı yapılan apartman Art Nouveau akımının İstanbul’daki temsilcilerinden.

Barnathan Apartmanı: 1492’de İspanya’dan Osmanlı’ya göç eden Yahudi kökenli ailelerden Barnathanlar, Neoklasik mimariden ilhamla Pera ve Galata’nın kesişim noktasında büyük bir apartman yaptırıyor. Doktorlar, Osmanlı Bankası çalışanları, sarraflar, cam ticaretiyle uğraşanlar bu binanın ilk kiracıları. Apartmanın merdivenlerinde kullanılan mermer Marmara mermeri, kat sahanlığı ise İtalya’dan getirilen Carara taşından yapılmış. 130 yıllık bir tarihe tanıklık eden apartman 1960’lı yıllara kadar farklı etnik kökenlerden pek çok insana yuva olsa da tarihinden geriye kapısındaki Barnathan Han yazısı kalmış.

Kaynakça:
Çiğdem Oğuz, Barnathan Apartmanları, Istanbul: Global Basım Yayın, 2016.