Etkin Bir Sivil Toplum Yansıması Olarak Gönüllülük

Hacer Sert

Aposto! Community’nin podcast serisi Yuvarlak Masa'nın yeni bölümünde kavramsal bağlamda gönüllülük motivasyonlarını, toplumsal normlar bazında sınırları değişken olan gönüllüğün gönüllüye olduğu kadar topluma da yararlarını, karşılaştığı zorlukları ve gönüllüğü yaygınlaştıran/yaygınlaştırabilecek trendleri konuşmak üzere Purgatorio’dan Marsel Tuğkan Gündoğdu, Ateş Böceği Derneği’den Ömürcan Işık ve AbilityPool’dan Özlem Ülker ile bir araya geldik.

Türkiye’de kurumsal anlamda gönüllülük bilincinin yaygınlaşması özellikle 1999 Marmara depremi sonrasında, daha önce hiç bahsedilmediği kadar sık bir şekilde “gönüllülere ihtiyaç duyulduğundan" bahsedilmeye başlanmasıyla gerçekleşti. “Gönüllü olmanın" çok yeni olduğu bir dönemde, deprem sonrası gerçekleştirilen yardımlar ve hayati müdahaleler, gönüllülük faaliyetlerinin ve STK’ların görünürlüğünü artırmış; gönüllü olmak ve gönüllülük kavramı için bir kırılma noktası olmuştu.

Marsel, podcast’te gönüllülüğün tarihsel gelişimi hakkında şu ifadeleri kullanıyor:

Sevgili Ayşin Çavdar bir yazısında, 99 depreminin enkazının altından iki şey çıktığını söylüyor: AK Parti iktidarı ve sivil toplum. Tam da depremin yarattığı toplumsal travma ve ortada enkazı kaldırabilecek, yaraları hafifletebilecek ve toplumu iyileştirebilecek kurumsal bir devletin olmayışı nedeniyle, Türkiye sivil toplumu eşitlikçi bir yerden hak arayışı üzerine değil, yardımlaşma ve dayanışma üzerine kendisini inşa etmek zorunda kaldı o dönem.

Bireyler arası eşitliği sağlamak için sosyal yurttaşlığın gönüllülük faaliyetleri ile güçlendirilmesi gerektiği; ancak gönüllülüğün toplumsal normlar, coğrafya, din, kültürel miraslar, tarih, politika ile ilişkisi ve değişkenliğinin de ağır bastığı aşikâr. Türkiye’de ise gönüllüğün kitleselleşmesinin ve dinamizminin arttığı anları çoğunlukla afet anları ve sonrası olarak yorumlayan Marsel, podcast'te aslında bu dönemlerdeki gönüllülük artışının nedeninin devletin sosyal haklar alanında kapasitesinin yeterliliği ile paralel olduğunu belirtiyor.

Devletin gönüllülüğe bakış ve tutumlarını, sivil toplum kuruluşlarının “güven vermeyen” uygulamalarını, gönüllülüğün “yetersizliğinin” ve yönelimlerinin nedenlerini, kurumsal gönüllüğü detaylı tartıştığımız podcast'i çevrim içi gönüllülük ve sosyal medyanın gönüllüğün yaygınlaşmasındaki etkisi ile beraberinde getirdiği tehlikeleri konuşarak bitirdik. Bilişim çağının aynı zamanda bir gönüllü çağı olduğunu söyleyebilir miyiz bilmiyoruz; ama bölümü umutlarımız yüksek bir şekilde kapattık.