Kazakistan'da isyanın ardından

Geçtiğimiz hafta akaryakıt zammı kararı sonrası protestolarla sarsılan Kazakistan’da sokaklar “şimdilik” duruldu. Ülkede protestocuların ele geçirdiği kamu binalarının hükümet tarafından geri alındığı, sokaklarda kontrolün yeniden sağlandığı ve “terörle mücadele operasyonunun sürdüğü” açıklandı. Olaylarda 164 kişi yaşamını yitirirken Cumhurbaşkanlığı 5 bin 800 kişinin gözaltına alındığını duyurdu.

Protestoların merkezi olan Almatı kentine giden BBC muhabiri Abdujalil Abdurasulov, yanmış araç kokusunun sindiği kentteki atmosferi “kıyamet filmlerine” benzetirken “hükümete karşı hoşnutsuzluğun devam ettiğini ve yeni bir kıvılcımın başka bir protesto dalgasına yol açabileceğini” belirtti.

• Bir adım geriden: 2 Ocak’ta doğal gaza %50 oranında zam yapılmasıyla patlak veren protestolar, zam oranının indirilmesine rağmen çatışmalara dönüşmüştü. Hükümet istifa ederken “göstericilere uyarı yapılmadan ateş açılması” emri veren Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev olağanüstü hâl ilan ederek Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü'nden destek istemişti. Üye ülkelerin Rusya liderliğindeki güvenlik güçleri “barış gücü” olarak ülkeye girmişti. Rusya’nın ülkeye sevk ettiği güçlerin başındaki komutanın 2014’te Kırım’ın ilhak edilmesine öncülük eden Andrey Serdyukov olması dikkat çekmişti.
• ABD-Rusya atışması: ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, “Kazakistan’ın neden dış yardıma ihtiyaç duyduğunun anlaşılır olmadığını” söylerken Rusya'ya ait askeri birliklerin ülkeden ayrılmasının zor olacağı konusunda uyarı yaptı. Rusya Dışişleri Bakanlığı da "ABD, evinizdeyse hayatta kalmak zor olabilir" ifadeleriyle yanıt verdi.

Rusya’nın amacı

Rusya, dünyadaki en uzun kara sınırlarından birini Kazakistan'la paylaşıyor. İki ülke arasında rekor düzeyde karşılıklı ticaret yapılırken Rusya’nın Kazakistan’da askerî deneme üsleri ve bir uzay üssü bulunuyor. Rusya merkezli enerji şirketleri de ülkede faaliyet gösteriyor.

Geçtiğimiz yıllarda Ermenistan, Gürcistan, Ukrayna, Belarus gibi ülkelerde toplumsal protestolarla itibarı ve bölgedeki gücü sarsılan Rusya’nın, kendi rejimini sürdürebilmek için yakın gördüğü ülkelerdeki değişim taleplerini bastırdığı yorumları yapılıyor. Rusya, Kazakistan’daki protestolara karşı Kazakistan yönetiminin yanında yer alarak bölgedeki ekonomik ve askerî çıkarlarını korumayı amaçlıyor. 

Öte yandan, Avustralya merkezli The Conversation sitesi, Rusya’nın 2014’te Kırım’da uyguladığı stratejinin benzerini uygulayarak siyasi karışıklık olan bölgeye askerlerini yerleştirip ilhakın yolunu açtığını öne sürüyor.

Şimdi ne olacak?

Ülkenin kurucu lideri Nursultan Nazarbayev'in ülkeden ayrıldığı iddia ediliyor. Nazarbayev'e yakın olduğu belirtilen istihbarat şefi Karim Massimov'un "ihanet" şüphesiyle tutuklandığı, devlet televizyonunun her zamankinden farklı olarak Cumhurbaşkanı Tokayev’den “en üst düzey yetkili” olarak bahsettiği biliniyor. 

The Washington Post’a konuşan Orta Asya uzmanı Arkady Dubnov ise genç nüfusun “geçmiş yüzyıldan kalan yöneticileri” benimsemediğinin altını çiziyor.

ABD - Rusya ilişkilerinin Ukrayna konusunda giderek gerildiği biliniyor. Kazakistan’da faaliyet gösteren ABD merkezli şirketlerin ticari geleceğine de bağlı olarak bu gerilimin artması da oldukça muhtemel gözüküyor. Demokrasi yanlısı protestoların giderek daha fazla görünürlük kazandığı Rusya’daki ekonomik problemleri de göz önüne alınca, Rusya’nın askerî gücünü kullanarak elde edeceği kazanımların sürdürülebilirliği merak uyandırıyor.