Kışladan Stadyuma, Parktan Direnişe

1920’ler, Taksim Stadyumu girişi

Taksim Stadyumu 1921 yılında, bugünkü Gezi Parkı’nın olduğu alanda, Topçu Kışlası’nın avlusuna inşa edilmişti. İstanbul’un ilk stadı olan bu yerde gerçekleştirilen ilk spor etkinliği Macar pehlivanların da katıldığı 1909 yılındaki güreş müsabakasıydı. Mütareke Dönemi’nde önce Senegalli askerin konaklama alanı, daha sonra Beyaz Rusların at yarışları düzenleme yeri oldu. Bu dönemde futbola olan ilginin artması ve bu alanın karşısındaki Talimhane’de yapılan futbol maçlarının büyük rağbet görmesi, Çelebizade Said Tevfik Bey isimli spor mecmuası çıkaran bir zatı burasını bir stada dönüştürmeye teşvik etti. Ancak Türk kulüpleri kendisini boykot edince stadı Maltalı bir işadamına devretmek zorunda kaldı. İstanbul’un kurtuluşundan sonra ise bir Türk tüccara sattı. Gerek Mütareke Dönemi’nde gerekse 1923 sonrasında Taksim Stadı pek çok futbol maçının adresi oldu.

Türkiye Milli Futbol Takımı’nın Romanya ile Taksim Stadyumu’nda oynadığı 26 Ekim 1923 tarihli ilk maç

Taksim Stadyumu’nu adına aldanarak sadece futbol maçlarının yapıldığı bir yer olarak düşünmeyin. Burası bir stattan ziyade çok amaçlı bir kültür kompleksi olarak kullanılıyordu. Tabii günümüzdekilerin çok daha ilkel bir versiyonu olarak. O dönemin koşullarında bu tarz yerler olmadığı için motosiklet ve bisiklet yarışlarından tutun da Balkan atletizm şampiyonası ve 19 Mayıs kutlamalarına, köpek yarışlarından horoz ve deve güreşlerine kadar pek çok etkinlik burada yapıldı.

*Stadyumda yapılan güreş müsabakalarının bir örneğini 12. sayımızdaki Satıyoruuumm saaattım! kanalımızdan görebilirsiniz.

Bir ‘deniz canavarı’ temaşası

Stadyumda futbol maçları, konserler ve bayram kutlamaları gerçekleşirken bazen ilginç olaylara da ev sahipliği yaptığı oluyordu. Bu olaylardan biri Şubat 1926’da 5 metre uzunluğunda, 1.5 metre genişliğinde, gazetelere göre ağırlığı 2000 ila 5000 kilo arasında değişen bir köpek balığının yakalanmasıydı. Balıkçılar yakaladıkları bu ‘deniz canavarını’ Tayyare Cemiyeti’ne hediye edince Cemiyet de "asker ve çocuk beş guruş, başıbozuk on guruş mukabilinde" bu köpek balığını Taksim Stadyumu’nda teşhir etmeye karar verdi. ‘Canavar’ üstü örtülerek bir arabaya koyuldu, deve güreşi için develerin getirilmesine benzer şekilde, Şişhane-Tepebaşı-Beyoğlu güzergâhı takip edilerek stada getirildi. Ve burada şubat ayı ortasına kadar sergilenerek cemiyete ciddi bir gelir sağladı.

Taksim Stadı’nda sergilenen ‘deniz canavarı’

“Demokrasiyi anlamak isteyenler Taksim Stadyumu’na gitsinler”

Kentin sosyal ve toplumsal hafızasında önemli bir yeri olan Taksim Stadyumu’nu farklı bir bakış açısıyla görmemizi sağlayan kişi ise Nazım Hikmet. Kendisi ‘Orhan Selim’ takma adıyla 1930’larda Akşam gazetesinde yazılar yazar. Bu yazılarından biri de 19 Nisan 1936’da Fenerbahçe ile Galatasaray arasında Taksim Stadyumu’nda oynanan maç hakkındadır. Bir arkadaşının ısrarıyla “dört bir yanında binlerce insanın toplandığı bir meydanda” oynanan maçı izlemeye giden Nazım, “yirmi iki delikanlının kan ter içinde ha babam ha” koştukları maçın heyecanına kapılmaktan kendisini alamaz. Ancak onun heyecanı seyircilerin heyecanının yanında “devede kulak kabilinden” kalır.

“Oyunu seyredenler ikiye bölünmüşler. Her biri kendi partisinin çocuklarını teşvik eder, düşman tarafa küfrü basar durumda. Herkes istediğini söylüyor, Herkes dilediği gibi bağırıp çağırıyor. Ortalıkta bir söz, bir düşünce hürriyeti, alabildiğine… Muayyen bir manada, demokrasiyi anlamak isteyenler Taksim stadyumuna gitsinler…”

Akşam gazetesi, 23 Nisan 1936

1930’lu yıllarda gerçekleştirilen birçok ilkin altında da stadın imzası vardır: 1933’teki bir futbol maçı ilk kez radyodan naklen yayınlanır, 1939 yılında ise ilk defa bir gece maçı burada gerçekleşir. Ancak aynı yıl Taksim Meydanı’nın düzenlenmesi çalışmaları kapsamında stadyumun yıkılmasına karar verilir, yerine ‘İnönü Gezisi’ ismiyle bir park açılır. Daha sonra bu park Gezi Parkı adını alır.

Stadyum artık yıkılmış, üzerinden 70 yıldan fazla geçmiştir. Ancak kaderin cilvesi midir bilinmez Nazım Hikmet’in bir futbol maçı dolayısıyla söylediği sözlerin geçtiği bu yer, 2013’ün haziranında Türkiye demokrasi yolculuğunun unutulmaz olaylarından birine ev sahipliği yapar.