Hiç kitap biter mi?

Seyyarlar ve sahaflar uzun bir süre İstanbul’un en büyük kitap kaynağı oldu. 1880’li yıllarda Osmanlı’da kitap yayıncılığının canlanması ile birlikte seyyar kitapçıların hem sayısı hem de önemi artmaya başladı. Sonuç olarak 1887’de kitap alışverişini düzenleyen, seyyar kitapçılara ruhsat veren, ceza ve vergileri belirleyen bir nizamname yayımlandı.

Osmanlı’da çok sonraları kitap dükkanları açılmaya başladı. Erken Cumhuriyet Dönemi’nde de hâlâ kitap alışverişi için en önemli yerler sahaflar ve bir sokak köşesinde açılan tezgâhlar ya da sokak sokak gezen seyyar kitapçılardı.

Türkiye’nin ilk yerli kağıt fabrikası 1936 yılında faaliyetine başlayana kadar, seyyarların toplum açısından çok önemli bir görevi vardı. Kağıt üretimi yoktu, yeteri kadar yeni kitap basılamıyordu. Seyyarlar, mahalle mahalle gezip okunmuş kitapları satın alıp okumayanlar ile buluşturmak gibi önemli toplumsal bir görevi yerine getiriyorlardı.

Bu sirkülasyon içerisinde bazen bir kitapsever, okuyacak yeni bir kitap bulamazdı. Haftalar geçer okumadığı yeni bir roman, seyyarın tezgahına düşmezdi. Gerçekten de aile fertleri arasında “tekrara düşmekten keyif aldığı kitabı neden sattığına” dair tatlı sert tartışmalar yaşanırdı.

- Hepsini sattın, anlıyorum da Çiçekten Günler’i neden sattın?
- Başkaları da okusun!

Böyle günlerde seyyarlar tezgaha yeni gelen kitapların ismini sokakta bağırarak müjdeyi verirdi. Pazarlamayı da öğrenmişlerdi: “Son bunlar!”, “Başka yok!”, “Efendim son romanlar!” İşini bilen seyyar, romanı piyango bileti satar gibi satardı.

Takvim yaprakları, sonradan “Türk Kağıtçılık Günü” olarak kutlanan 18 Nisan 1936’yı gösterdiğinde İzmit Kağıt Fabrikası, dönemin ilk yerli kağıdını üretir. Okumak veya yazmakla ilişkisi olan herkesin hayatını değiştiren bir gelişmedir, bu. Hatta Peyami Safa, Cumhuriyet gazetesinde yayımlanan çoşku ve heyecan dolu yazısında "Kâğıt bizim ikinci dünyamızdır" der.

Romanların piyango bileti gibi satılması da bundan, ikinci dünyamız olması da... Tekrar başlamak için küçük bir şans.