sandviç

Türkçeye , İngilizce sandwich kelimesinden geçmiş, okunduğu gibi yazılmıştır.

Rivayete göre sandviçin mucidi, John Montagu isimli bir İngiliz kontudur (Earl). Babası Edward Montagu’nun ardından John Montagu Sandviç Kontu (Earl of Sandwich) unvanını almıştır.

Nasıl icat edildiği tartışma konusu olsa da, en çok bilinen hikaye John Montagu’nun kumar alışkanlığı üzerinedir. Pierre-Jean Grosley, aynı dönemde yazılan bir eserde Mantogu’nun kumarbazlığının öyle bir derecede olduğunu anlatır ki, kumar masasında uzun saatler geçirdiği günlerde hizmetçilerinden iki ekmek arasına dilimli et getirmelerini istermiş. Zaman içinde kumar arkadaşları arasında tutan bir ifade, acıktıkları zaman “Sandviç’inkinden” bir tane de kendilerine söylemek olmuş.

James Cook’un Pasifik Okyanusu’ndaki seferleri için gemi temin etmesindeki parasal desteklerinden dolayı da, Atlantik’in güneyindeki bazı adalara, günümüzde de bu adla bilinen Güney Sandviç Adaları adı verilmiştir.

E peki Sandviç Kontu, bu arkadaşın unvanıydı. Kontu olduğu bu yer neresidir?

Sandwich, İngiltere’nin Kent şehrinde bulunan bir kenttir. Yaklaşık 5000 kişilik bu liman kasabasının, yaklaşık 1,200 yıllık bir tarihi vardır. Dokuzuncu ve onuncu yüzyıllarda Sondwic ve Sandwic şeklinde de yazılan bu ad, zaman içinde önce Sandwice ve sonradan Sandwich isimlerine evrilmiştir.

İngilizce bilen okuyucuların gözünü ısırmıştır, kelimenin ilk kısmı “kum” anlamındaki sand kelimesidir. Sonraki –wich eki ise Anglo-Sakson dilindeki –wīc şeklinden türemiştir. –Wīc, ticaret yapılan korumalı köy ve kent yerleri için kullanılan bir yer ekidir. Özellikle ticari liman kasabalarının isimlerinde bu eke rastlanır.

Nihaî olarak bu ek, Ön Hint-Avrupa dili *weyḱ- biçiminden türemiştir. Aynı kökten türeyen kelimeler arasında “kasaba” anlamına gelen Latince vicus, “yerleşim yeri, kabile” anlamındaki Sanskritçe विश् viś, ve hatta Yunanca οίκος oikos “ev” bulunmaktadır.

–Wīc ekinin farklı şekilde evrilip yazılışları, İngilizce diğer yerleşim yeri isimlerinde de görülebilir: Gatwick, Southwick, Warwick. Bunun yanı sıra diğer dillerde, özellikle Germen dillerinde farklı biçimlerine de rastlanır: Felemenkçede wijk, Afrikaancada wyk, hatta İzlandacada ülkenin başkeni Rejkjavik’in sonunda bulunan vik eki.

Ama büyük ihtimalle John Wick’in adında başka bir kelime oyunu var...