Temmuz

Bir ay ismi olarak adının mirasını az sayıda dil paylaşır. İbrani Takvimi’nin onuncu ayı olarak İbranicede, ve Miladi Takvim’in sekizinci ayı olarak Arapça, Süryanice, ve Türkçede bulunur. Değişik takvim sistemlerinde farklı sıradaki bir ay olabilir Temmuz: örneğin Arami Takvimi’nin dördüncü, Rumi Takvim’in beşinci ayıdır.

Her ne kadar birincil kaynak olarak Türkçeye Temmuz kelimesi Arapçadan geçmiş olsa da, nihai kaynağı Sümercedir. Evet, aslında bu kelimenin binlerce yıllık bir tarihi vardır.

Mezopotamya uygarlıklarının çoktanrılı inançlarında tanrılar, insansı figürlerdir. Genelde insanüstü, hatta doğaüstü kuvvetleri olan bu tanrılar, destanlara konu olurlar.

Bu tanrılardan bir tanesi, adı Gılgamış Destanı’nda geçen, tanrıça İştar’ın eşi Dumuzi’dir. Dumuzi çobanların tanrısıdır ve süt getiricidir. Bu antik çağlarda, saklama bilgileri ve yöntemleri gelişmiş olmadığından dolayı hızlı bozulan süt, çok değerli görülen bir üründü. Bu sebeple Dumuzi sipad yani Dumuzi çoban saygı duyulan bir tanrıydı.

Sümer mitolojisinde Sümerce adı İnanna olan İştar, ölümden döndüğünde ardından yas tutmayan eşi Dumuzi’yi Yeraltı’na sürgün eder. Ancak bir süre sonra bu cezadan pişmanlık duyan İnanna, bir uzlaşma sağlar. Dumuzi, yılın yarısını Yeraltı’nda geçiricek, diğer yarısında ise bereket ve tarım tanrıçası Geştinanna Yeraltı’nda onun yerini alacaktır. Ve böylece mevsimler ortaya çıkar.

Denilene göre Sümer halkı her yazın ortasında Dumuzi’yi anmak için toplanır, ona hitafen ayinler düzenlermiş. Her mevsim hasat veren hurma ağacı ve meyvesi, bolluğu ve istikrarı temsil ettiği için Dumuzi ile bağdaştırılmıştır.

Bir kaynağa göre Dumuzi ismi “sadık oğlan” demektir. Zaman içinde ses değişimine uğramış, ve Tammuz şeklini almıştır. Bu şekilde Akatçaya, ardından Süryaniceye ve sonradan Arapçaya geçmiştir.

Gılgamış Destanı’nda Dumuzi kırık kanatlı bir gökkuzgununa dönüşmüştür. Kendisi hâlâ aramızda, ağaçlarımızda mı bilemeyiz. Ancak bir anlamda biz de her yıl, binlerce yıllık bir geleneği takvimlerimizde Temmuz’u anarak yaşatmaktayız.

Kelime Köşesi'nden Ata Leblebici

Twitter'da @KelimeKosesi