2023: Sağ popülizmin yükselişi, liberal değerlerin çöküşü

2023'te dünyada seçimlerin kazananı sağ popülist adaylar oldu. Ukrayna'ya yapılan yardımların kesilmesi Batı ülkelerinin tavrını sorgulatırken Gazze'de yaşananlar da bu ülkelerin güvenini zedeledi.

Bir geçmiş yıl değerlendirmesinde yaşanmış olaylara anlam yüklemek zorunluluğu da var. Bunun için de birtakım uzun dalgalara bakmak, onların izlerini geçen yıla ait olayların içine yerleştirebilmek bir zorunluluk.

Ciddi bir işbirliği ve dayanışmayla kontrol altına alınabilecek bu gerçeklik arka planda dururken dünya düzeninin toparlanması ihtimali de özellikle yılın sonunda başlayan Hamas-İsrail savaşı ile Gazze’de yaşanan emsalsiz yıkım ve katliamla birlikte giderek zayıfladı. ABD’nin ve genel olarak Batı'nın göreli güç kaybıyla birlikte, dünya düzeninin yeniden inşasında başrolü oynama iddiaları da bir hayli sarsıldı. Bunda bir yandan Ukrayna savaşına verdikleri destekteki gevşeme, diğer yandan Gazze savaşında çoğunun sergilediği bariz çifte standart rol oynadı.

ABD siyasetindeki gelişmeler de demokrasiyi koruma kaygısı taşıyanlar açısından hayli olumsuzdu. Çin’de Başkan Şi Cinping ise gücü Komünist Partisi’nin elinde daha da merkezileştirmek için attığı adımları sürdürdü ve Çin, dış politikada da önemli adımlar attı. İkinci başarı, BRICS diye bilinen ülkeler grubunun genişlemesinin gene Çin’in ön ayak olmasıyla gerçekleşmesiydi.

Öte yandan uzmanlar her şeye rağmen Ukrayna’nın Rusya karşısında 2024 yılında dayanabileceğini, savunmasının Rusya saldırılarını engellemeye yeteceğini düşünüyor. Avrupa ise olası bir Trump iktidarında ABD’nin Avrupa ile bağlarının ciddi şekilde gevşeyeceğinin farkında değilmiş gibi davranmayı sürdürüyor.

Bu arada Transatlantik ilişkilerde liberal eksen sarsılarak varlığını sürdürürken Viktor Orbán ile Cumhuriyetçi Parti arasında gelişen Atlantikötesi sağcı-otoriter eksen de güçleniyor. Ukrayna’ya yardımın kesilmesi konusunda Orbán ve Cumhuriyetçiler çabalarını Aralık ayında Trump’ı destekleyen Heritage Vakfı’ndaki toplantılarında uyumlu hâle getirmişlerdi.

Hamas’ın şu andaki verilere göre 1.200 ölümle sonuçlanan hunhar 7 Ekim saldırısı neticesinde yaşanan travma ile İsrail toplumunun güven duygusunu onarılması güç şekilde zedelenmesi, Holokost olmak üzere yüzyıllardır birikmiş tüm travmaları bilinç üstüne çıkardı ve İsrail toplumunun mantıklı düşünme becerisini de yitirmesine yol açtı.

Uluslararası sistem, düzen kurucudan yoksun, kuralları kolaylıkla çiğnendiğinden karmaşaya daha açık hâle mi gelecek?

Soli Özel'in yazısının tamamını okumak için buraya tıklayın.