Ukrayna, yüzyıllar boyunca Slav dünyasının kaderini belirleyen bir sınır hattı oldu. Kiev Knezliği’nden Sovyet dönemine, Holodomor’dan Kırım’ın ilhakına kadar tarih, bu topraklarda hep bir güç mücadelesi ile birlikte yazıldı. 2022’deki Rus işgali de aslında bin yıldır tekrarlanan bir sorunun günümüzdeki yankısı: Ukrayna kime ait?

Yazı: Masis Kürkçügil

Rusya lideri Vladimir Putin, Ukrayna’nın varlığını inkar etse de Belarus ile birlikte bugünkü üç ülke, bin yıl önceki Kiev devletinin torunlarıdır. Batı Slavları Katolikliği seçerken, Doğu Slavları 988’de Bizans merkezli Ortodoksluğu benimsemişti. 11. yüzyılda Baltık Denizi’nden Karadeniz’e uzanan bir alana yayılsa da 12. yüzyılda rakip knezlerin çatışmaları nedeniyle zayıflamış; Kumanlar ve Moğolların egemenliğine girmek zorunda kalmışlardı. 14. yüzyılda Moğollarla savaşan Polonya ve Litvanyalılar, 1362’de Kiev’i ele geçirdi. Altın Ordalı Tatarlar ise Kırım ve stepleri ellerinde tuttu.

Bu dönemde Kuzeydoğu’da Ukraynalılar başta olmak üzere Polonyalılar, Moldavyalılar, Almanlar, Ermeniler, Yahudiler ve Ruslar bulunmaktaydı. 1240’ta Kiev’in yıkılması ve Moğol istilası, göçebeler ile yerleşikler arasındaki ilişkileri köklü bir şekilde değiştirmiş; köylü ayaklanmalarını tetiklemiş ve eski Kiev devletinin yerine yeni devletler oluşmaya başlamıştı.

• 13-16. yüzyıllar arasında böylece üç Ortodoks halk şekillendi: Kuzeydoğuda Ruslar, Polonya-Litvanya bölgesinde Belaruslar ve 16. yüzyılda belirgin bir biçimde Polonya’nın egemenliğinde olan Güney Ukraynalılar.

Bunların dışında Ukrayna toprakları üzerinde, bir tür cumhuriyetle yaşayan Polonya-Litvanya Birliği’ne, Çarlığa ve Kırım Hanlığı’na karşı mücadele eden göçebe halklardan oluşan “Kozaklar” vardı.

Önce Büyük Petro, sonra onun izinden giden 2. Yekaterina döneminde Rusya güneye yerleşti. Galiçya, Lehistan’da kalırken Ukrayna, siyasi haritadan silindi.

YAZININ DEVAMI