Dücane Cündioğlu’nun başlattığı, “Tarhana çorbası içip dürüm yiyenler felsefeden anlamazlar” şeklinde özetlenecek polemik, "bağlam çöküşü" olarak Türkçeye tercüme edilen "context collapse" olgusunun muazzam bir örneği. Cündioğlu'nun cevap videosu ise "ironi" kavramıyla bitmeyen sınavımıza ışık tutuyor. İletişimci gözünden tarhana-dürüm tartışması.

Yazı: Ümit Alan

Kelimelerle ilişkimizi, onları ilk kez nasıl duyduğumuzun belirlediğine inanırım. Çoğu kez hatırlamayız elbette. Ancak bir kelimeyi ilk kez nasıl duyduğumu ya da o kelimenin ilk kez nasıl ilgimi çektiğini çok iyi hatırlıyorum.

Yıl 1991. Henüz 12 yaşına girmek üzereyim. Türkiye’nin kamusal alandaki ilk trollerinden (trolün daha eski olumlu anlamıyla) olduğuna inandığım Mustafa Topaloğlu’nun bir şarkısı patlıyor. Şarkının adı "Felsefe Yapma". "O da neymiş" deyip hemen Google'lamanın o zamanki şekli olan ansiklopedilere başvuruyor; Meydan Larousse’lardan giriyor, Ana Britannica’lardan çıkıyorum. Nihayetinde felsefenin aşağı yukarı ne olduğu hakkında—yaşımın sınırlılıkları dahilinde—küçük bir fikrim oluyor. Topaloğlu, hiç değilse bir çocuğa, çaktırmadan bir kelime öğretmiş oluyor.

• Bunu yaparken bir toplumun felsefeyle ilişkisini de şahane bir şekilde özetliyor ama onu o zamanlar çok idrak edemiyorum. Mustafa Topaloğlu şarkıda “Aklın varsa kendine sakla felsefe yapma” diyerek sokaktaki insanın düşünen insana bakışını da ortaya koyuyor çünkü. Tabii o zamanlar sosyal medya olmadığı için kamuoyunda nasıl tartışıldığı konusunda çok bilgimiz yok.

Bana kalırsa Dücane Cündioğlu’nun başlattığı “Tarhana çorbası içip dürüm yiyenler felsefeden anlamazlar” şeklinde özetlenecek polemik, Topaloğlu’nun şarkısının daha entelektüel bir düzlemde yeniden yorumu. Tabii araçlar ve şartlar farklı. Bu noktada “Araç, iletidir” diyen Marshall McLuhan’ı da anmadan geçmeyelim.

Tarhanadan dürüme bir cımbız meselesi

Öncelikle tartışmanın iyi niyetli olmayan bir cımbızlamadan çıktığını, yani bağlamından koparılan bir cümleden doğduğunu söylemeliyiz. Dücane Cündioğlu, 28 Mayıs tarihinde Youtube’a yüklediği, 2 saat 5 dakikalık “Niçin bizden yetkin felsefeciler çıkmıyor?” başlıklı videonun bir yerinde, “Tarhana çorbası içiyor adam, her tarafı Heidegger olsa ne olacak; dürüm yiyor adam, Hegel anlatsa ne olacak? Mübalağa ediyorum ha bunları sakın ciddiye almayın” şeklinde bir laf ediyor. Sosyal medyanın doğası gereği bu mübalağa ciddiye alınıyor. Profesyonel düzlemde danışmanlık yapan bir iletişimci olarak, bu video yayımlanmadan önce görüşüme başvurulsa tam olarak şöyle derdim:

“Açıkçası tam da bunu ciddiye almayın diye üzerine bastığınız şeyi ciddiye alırlar ve bu çok konuşulur. Niyetiniz polemik çıkararak bu konunun tartışılmasıysa doğru yoldasınız, yok ‘Aman başıma iş almayayım, uğraşamam’ diyorsanız bu kısmı çıkaralım.”

Dücane Bey’in niyetini okumak gibi bir niyetim yok. Her iki tarafta da olabilir. Ancak polemik çıktıktan sonra çektiği “Tarhanacılar, dürümcüler ve baba katli” başlıklı cevap videosundaki öfke dozu biraz kafamı karıştırdı. Çünkü bana kalırsa bu videodan sonra çıkan tartışma, olsa olsa Dücane Cündioğlu’nun felsefenin kimi koşullarda olanaksızlığıyla ilgili ironik sözlerinin bir sağlaması olarak okunabilir.

Cevap videosunda daha rahat ve öfkeden uzak bir ton olsa bunu hiç şüphe duymadan böyle okurdum. Fakat Cündioğlu’nun tartışma sonrası X’te konunun daha iyi anlaşılması için yaptığı “Hamburger yiyip kola içenler nasıl Kur’an’ı anlayamazlarsa, tarhana çorbası içip dürüm yiyenler de felsefeden anlamazlar” paylaşımı da üzerine gelince kafam iyice karıştı. Hem videodaki öfke hem de bu nafile olduğunu düşündüğüm ek paylaşım, Cündioğlu’nun çıkan tartışmadan çok da keyif almadığını hissettiriyor. Yanılıyorsam o benim tarhanalığım.

YAZININ DEVAMI