Geçen hafta 120'den fazla ülkenin liderler düzeyinde temsil edildiği BM 3. Okyanus Konferansı, okyanus ekosistemlerinde yarattığımız tahribatı ve derin deniz madenciliği girişimlerine karşı moratoryum çağrılarını dünya gündemine taşıdı. Son dönemde elektrikli araçlara ve güneş panellerine yönelik artan talep, insanlığın gözünü kritik minerallerin peşinde okyanusların derinliklerine çevirmesine neden oluyor. Öte yandan henüz derin deniz madenciliğinin sonuçlarına dair pek az şey biliyoruz.

Yazı: Deniz Aytekin

Yaşam, okyanusun derinliklerinde doğdu. Milyarlarca yıl önce, ışıksız okyanus tabanında kobalt, nikel, bakır ve manganezle dolu hidrotermal bacaların çevresinde, yaşamın ilk yapı taşları biraraya geldi. Sonra bazı türler yüzeye çıkmayı başardı: Yüzgeçler uzuvlara, solungaçlar akciğerlere dönüştü. İnsanlık, evrimsel hafızasında taşıdığı bu kökleri hiç unutmadı. Ve şimdi, güneş panelleri ve elektrikli araçlara talebin yükselmesiyle birlikte o karanlık beşiğe geri dönmek istiyor.

Geçen hafta 120'den fazla ülkenin liderler düzeyinde temsil edildiği BM 3. Okyanus Konferansı'nda (UNOC3) da okyanus ekosistemlerinde yarattığımız tahribat ve derin deniz madenciliğine karşı geçici bir moratoryum ilan edilmesi çağrıları dünya gündemine taşındı.

Öte yandan: ABD Başkanı Donald Trump'ın öncülüğündeki madencilik şirketleri, deniz tabanındaki binlerce kilometrelik alanda madencilik yapmanın yolunu açmak isterken gözümüzü diktiğimiz bu "son sınır"la ilgili henüz çok az şey biliyoruz.

Derin deniz madenciliğinin bilinmezleri

Nisan ayında ABD Başkanı Donald Trump, federal kurumlara yerel derin deniz madenciliğini hızlandırma talimatı veren bir yürütme emri imzaladı. 29 Nisan'da, Trump'ın yürütme emrini imzalamasından beş gün sonra ise Metals Company; Hawai ile Meksika arasında bulunan Clarion-Clipperton Bölgesi'nin yaklaşık 25.000 kilometrekarelik alanından mineral çıkarmak için başvuruda bulundu. Birkaç hafta sonra İçişleri Bakanlığı, Impossible Metals'ın Amerikan Samoası kıyılarında madencilik yapma talebini incelediğini duyurdu.

• Bu adım, bilim insanları ve diplomatlar arasında ciddi kaygılara yol açtı. Henüz ticari ölçekte hiçbir derin deniz madenciliği projesine imza atılmamışken bazı uzmanlar, bu kaynakların kritik mineral ihtiyacını karşılamada rol oynayabileceğini savunsa da diğerleri bunun tüm insanlık adına tek taraflı karar alma tavrının bir işareti olduğunu savunuyor ve uluslararası işbirliğinin göz ardı edilmemesi gerektiğini söylüyor.

Derin denizle ilgili halen çok az şey bilmemiz de cabası...

YAZININ DEVAMI