İlki 2008 yılında düzenlenen, Türkiye'nin halihazırda tek belgesel film festivali DOCUMENTARIST İstanbul Belgesel Günleri 13-21 Haziran'da 70 civarı filmi ve paralel etkinlikleri Fransız Kültür Merkezi, Aynalı Geçit, Pera Müzesi ve Postane'de izleyiciyle buluşturuyor. Bu yıl 19. kez düzenlenen, Emel Çelebi ve Necati Sönmez'in sanat yönetmenliğini üstlendiği festivalin onur konuğu Portekizli usta sinemacı Susana de Sousa Dias.

Yazı: Deniz Aytekin

Ustaya Saygı bölümünde beş filmi gösterilecek Susana de Sousa Dias, devlet tarafından üretilen görsel hafızada faşizmin izlerini araştıran çalışmalarıyla tanınıyor. Festivalde, arşiv kayıtlarının ilk amaçlarının ötesine geçerek farklı anlamlar üretebileceğini ortaya koyan yönetmenin Salazar diktatörlüğünün 48 yıllık baskı ve işkence dönemini siyasi tutukluların fotoğrafları ve tanıklıkları üzerinden ele aldığı 48 (2009) filminin yanı sıra Natureza Morta (2005), Belirsiz Işık (2017), Fordlândia Malaise (2019) ve Fordlândia Panacea (2025) filmleri gösteriliyor.

• Susana de Sousa Dias, yapımcı ve eşi Ansgar Schaefer ile birlikte festival filmlerinin gösterimlerine katılacak ve 20 Haziran 17.00'de Postane'de bir sinema dersi verecek. Buluşmada belgesel sinemanın hafızayla kurduğu ilişki, görüntülerin geçmişe dair algılarımızı nasıl şekillendirdiği ve yapay zeka çağında arşiv görüntülerinin değişen rolü ele alınacak. Etkinliğe yönetmenin filmlerinden seçilmiş görüntüler eşlik edecek.

^{Ben Yerde Ölürken}

Festivalin bu yılki konuk ülkesi İran. Sansür, baskı ve farklı tahakküm biçimlerine karşı kamerayı bir ifade ve direniş aracına dönüştüren filmlerden oluşan Konuk Ülke: İran seçkisi, ülkenin yakın tarihine ve toplumsal mücadelelerine ışık tutuyor. Baskılara rağmen hafızasını korumaya çalışan bir toplumun hikayelerini görünür kılma amacı taşıyan bölümde; Shahab Mehrabi'nin amcası Ali’yi normal şartlarda yaşanması imkansız olan dijital bir İran yolculuğuna çıkaran Ali Amca ve Ben (2026) filmi, Pegah Ahangarani ve Mohammadreza Farzad'ın 2009 yazında dönemin Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad lehine yapılan seçim hilelerine tepki olarak İran’da başlayan protesto dalgasının arşiv görüntülerini biraraya getirdiği Ben Yerde Ölürken'i (2025), Layla Tosifi'nin İran asıllı Kanadalı bir ailenin penceresinden kuşaklararası bir aile portresi çizdiği Hüznün Tarihçesi (2024), Bani Khoshnoudi'nin İran toplumunda büyümeye devam eden direniş patlamasını anlamlandırmak için fragmanlardan, arşivlerden ve İran’da geçirdiği yıllarda günlük tutar gibi çektiği görüntülerden yararlandığı Kaybolma Noktası (2025), Atefeh Kheirabadi ve Mehrad Sepahnia'nın Almanya, İran ortak yapımı Körleşme'si (2025), 20. yüzyılın başlarında İran’daki toplumsal cinsiyet rollerini merkezine alan Niki Kohandel filmi Serçe Artık Özgür (2021) ve Elahe Esmaili'nin anne ve babasının 40 yılın ardından yeni bir eve taşınmalarına yardım etmek üzere memleketi Meşhed’e geri dönüşünü konu alan Taşınma (2024) filmleri gösteriliyor.

YAZININ DEVAMI