kirletici sektörlere yönelik yeni vergilere
Birleşik Krallık, kirleticilere vergi girişimini destekledi: İklim için ne kadar kaynak sağlanabilir?
Birleşik Krallık, Antalya’daki COP31’de yönelik girişime destek verdi.
Girişim, gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine uyum sağlaması ve iklim kaynaklı kayıp ve zararlarla başa çıkması için ek gelir yaratmayı amaçlıyor.
17 Kasım Salı günü açıklanan bildiriyi Birleşik Krallık’ın yanı sıra İspanya, Kenya, Doğu Timor, Tuvalu, Vanuatu ve Güney Sudan da destekledi. Ülkeler, hedefli ve düşük tutarlı vergilerin devletlerin borç yükünü artırmadan kaynak sağlayabileceğini belirtti. Metin, mevcut kamu ve özel finansmanı tamamlayacak seçeneklerin birlikte değerlendirilmesi çağrısında bulunuyor.
Hangi sektörler gündemde?
"Dayanışma vergileri", fosil yakıt üretimi, finansal işlemler ve business sınıfı uçuşlar gibi faaliyetlere uygulanabilecek ek vergileri kapsıyor. Küresel Dayanışma Vergileri Görev Gücü’nün tarif ettiği modelde gelirler ulusal düzeyde toplanıyor; ülkeler bunların iklim ve kalkınma amaçlarına yönlendirilmesi için uluslararası işbirliği yapıyor.
Bildiri belirli bir vergi oranı veya uygulama tarihi getirmiyor. Destek veren ülkeler, farklı ekonomik koşullara uygun seçenekleri araştırma ve geliştirme niyetini açıklıyor. Hedef, afetlerden sonra tekrar tekrar acil kaynak aramak yerine, iklim risklerine hazırlık için daha düzenli ve öngörülebilir finansman oluşturmak.
Finansman ihtiyacı karşılanamıyor
Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP) Uyum Açığı Raporu’na göre, gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere sağlanan uluslararası kamusal uyum finansmanı 2024’te 28,2-31,7 milyar dolar düzeyindeydi. Bu tutar, önceki yıla göre yaklaşık 1 milyar dolarlık artışa karşılık geliyor.
Gelişmekte olan ülkelerin yıllık uyum finansmanı ihtiyacının ise 2035’te 305 milyar dolara ulaşacağı hesaplanıyor. UNEP, uluslararası kamu finansmanının üç katına çıkarılması hedefi gerçekleşse bile ihtiyacın ancak %20-29’unun karşılanabileceğini belirtiyor.
Bu alternatif kaynak arayışının arkasında Avrupa Birliği ve gelişmiş ülkelerin yeni finansman taahhütlerine mesafeli yaklaşması da var. Ortak bildiride, kirletici sektörlerin iklim eyleminin maliyetlerine katkıda bulunması gerektiği vurgulanıyor.
Brezilya’nın COP30 başkanlığınca hazırlanan Bakü-Belém yol haritasının uygulama raporu, gelişmekte olan ülkelere yönelik yıllık iklim finansmanını 2035’e kadar 1,3 trilyon dolara çıkarmanın yollarını inceliyordu. Raporda dayanışma vergilerinin yılda yaklaşık 129 milyar dolar sağlayabileceği öngörülüyor. Bu rakam, uygulanacak düzenlemelere bağlı bir gelir potansiyeli yaratabilir.
Uçak biletleri için somut hesap
Küresel Dayanışma Vergileri Görev Gücü için hazırlanan ayrı bir araştırma, iklim karşısında kırılgan 10 ülkeye gelen uçuşların first ve business sınıfı yolcularına ek vergi uygulanmasını modelledi.
Kısa mesafeli uçuşlarda bilet başına 60, uzun mesafelerde 90 dolar alınması hâlinde yılda yaklaşık 200 milyon dolar toplanabileceği hesaplandı.
Model, ekonomi ve premium ekonomi yolcularını kapsamadı. Araştırmacılar gelirin uyum çalışmalarına ayrılmasını ve bağımsız denetim yapılmasını öneriyor.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres de geçen hafta COP31’de fosil yakıt şirketlerinin olağanüstü kârlarının vergilendirilmesi çağrısında bulunmuştu. Guterres, bu kaynakların iklim krizinden etkilenen kırılgan ülkelerin toparlanmasına aktarılmasını istedi.
Pazartesi yayımlanan COP31 sonuç taslağında da finansmanın yenilikçi kaynaklarına atıf bulunuyor. Ancak bu girişim kapsamında hangi vergilerin uygulanacağı, gelirlerin nasıl paylaşılacağı ve katkıların hangi takvimde başlayacağı konusunda henüz ortak bir karar yok.
İLGİLİ BAŞLIKLAR
NEREDE YAYIMLANDI?
Antalya’da düzenlenen COP31’de ülkeler, fosil yakıtlar, elektrifikasyon ve iklim finansmanında uzlaşma arıyor. İlk sonuç taslağının tartışıldığı zirvede, yapay zeka, okyanuslar ve yaban hayatına ilişkin yeni girişimler de açıklandı.
17 Kas 2026

İLGİLİ OKUMALAR


