AB Liderler Zirvesi başlıyor: Türkiye için karar zamanı

1-2 Ekim tarihlerinde bir araya gelmiş olan Avrupa Birliği liderleri, 10-11 Aralık tarihlerinde yeniden bir araya gelip 2020’yi kapatıyorlar. Ekim ayındaki Liderler Zirvesi, dış politika açısından oldukça yoğun bir gündeme sahipti ve Türkiye’nin Doğu Akdeniz’de gerçekleştirmekte olduğu doğal gaz arama faaliyetleri gündemin öncelikli konularından biriydi. Sonuç bildirgesinde AB ülkeleri, Türkiye ile “pozitif gündem” başlatma niyetinde olduklarının sinyallerini vermekle beraber bu ayki zirveye kadar vakit vermeyi ihmal etmemişti. Bugün başlayacak olan zirvenin sonuçları Türkiye'de kamuoyu tarafından merakla takip ediliyor. Öte yandan AB liderlerinin ve temsilcilerinin açıklamaları, yaptırım beklentilerini artırıyor.

• Bir adım geriden: Türkiye ile oluşturulması vadedilen pozitif gündem; Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki “tek taraflı” ve “saldırgan” olarak nitelenen faaliyetlerini durdurması hâlinde Gümrük Birliği’nin yenilenmesi, vize serbestisi görüşmelerinin başlaması ve Doğu Akdeniz sorununun çözümü için uluslararası bir konferansın düzenlenmesini içeriyordu.
   
• Zirve gündemi: Liderler; bir önceki zirvede olduğu gibi Covid-19, iklim değişimi, güvenlik ve dış ilişkiler temalarında geniş kapsamlı görüşmeler yapacaklar.
   
• Covid-19 konusunun son aşı haberleriyle birlikte gündemde daha kapsamlı yer bulacağını söyleyebiliriz. Aşı testlerinin başarılı olması durumunda, durum değerlendirmesi yapılarak kısıtlamaların yavaş yavaş kaldırılması öngörülüyor. Ayrıca Covid-19 sonrası toparlanma paketi için nihai bir anlaşmaya varılması umuluyor. Toparlanma paketi tartışmalarını çıkmaza sokan Macaristan ve Polonya’nın zirve öncesinde Almanya'yla anlaşmaya vardığı yönünde haberler de çıktı.
   
• İklim değişikliği temasında üye ülkelerin ne durumda olduğu değerlendirilecek ve 2030 hedefleri çerçevesinde karbon salımlarının azaltılması konuşulacak.
   
• Güvenlik temasının Avrupa başkentlerinde son aylarda yaşanan terör saldırılarının da etkisiyle “terör ve aşırılık ile mücadele” çerçevesinde tartışılması planlanıyor. Konuyla ilgili olarak 13 Kasım 2020’de “Avrupa'daki Son Terör Saldırıları Hakkında AB İçişleri Bakanlarının Ortak Açıklaması” yayımlandı.
   
• Dış ilişkiler temasında Türkiye ve Doğu Akdeniz sorunu, Joe Biden’ın ABD başkanı seçilmesi sonrasında transatlantik ilişkiler ve AB için stratejik öneme sahip güney komşuluğunda (Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülkeleri) yeni hedefler tartışılacak.
   
• Bir adım ileri: AB liderleri, 2021 başında yeni ABD Başkanı Biden ile özel bir görüşme yapmayı planlıyor. Zirvede ABD ile ilişkiler tartışılırken özellikle çok taraflılığın yeniden inşası ve ABD’nin Paris İklim Anlaşması’na geri dönmesi konuları ön plana çıkabilir.
   
• Türkiye ile ilişkiler: Türkiye ile ilişkilerin ekim ayındaki zirvede beklendiği gibi ilerlemediği aşikâr. AB ülkeleri, Türkiye ile herhangi bir mesafe kat edilemediğine inanıyorlar. Diğer üyelerden ayrışan ve Türkiye’ye desteğini sunan ülke ise Macaristan. Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun 8 Aralık’ta düzenlediği basın toplantısında yanında Macaristan Dışişleri ve Dış Ticaret Bakanı Peter Szijjarto da bulunuyordu. Çavuşoğlu AB liderlerine diplomasi çağrısı yaparken Szijjarto, Türkiye’de bulunan Suriyeli sığınmacıları hatırlatarak “Avrupa'nın güvenliği önemli ölçüde Türkiye'nin elindedir,” demecini vermişti.
   
• Brüksel cephesi: AB temsilcileri, Türkiye ile ilgili verecekleri kararda Türkiye’nin uyarıları dikkate almamış olmasına vurgu yapıyorlar. Avrupa Konseyi Başkanı Charles Michel, Türkiye’nin ekim ve aralık zirveleri öncesinde Oruç Reis gemisini limana çekmesini “kedi-fare oyunu” oynamaya benzetiyor.  AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikaları Yüksek Temsilcisi Josep Borrell ise 4 Aralık'ta gerçekleşen Altıncı Akdeniz Diyalog Forumu’nda "Şu anda olumlu bir durum yok. Şimdi daha iyi bir ortaklık ve komşuluk mu ortaya koyacağız, buna bakmanın zamanı,” açıklamasını yaparak yaptırımların sinyalini vermiş; yine de yaptırım rejiminin işletilebilmesi için oy birliği ilkesinin şart olduğunu hatırlatmıştı. Dönem başkanlığını yürüten Almanya’nın ise Türkiye ile diyalogdan yana olduğu biliniyor.
   
• Ankara cephesi: Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın, AB’nin yaptırım düşüncesinin hayal kırıklığı yarattığını dile getirirken liderlere bu düşünceden vazgeçmeleri yönünde çağrıda bulundu. Cumhurbaşkanı Erdoğan ise, AB’nin yıllardır Türkiye'ye yaptırım uyguladığını hatırlatarak çıkacak herhangi bir yaptırım kararının Türkiye’yi ilgilendirmeyeceğini ifade etti.
   
• Ne olabilir? Reuters'ın 9 Aralık tarihli haberine göre AB’nin uygulamayı planladığı yaptırımlar, gaz arama faaliyetlerinde bulunan kişi ve şirketlerin listelenmesi ve bireysel yaptırımların uygulanması yönünde. 14 Ekim 2019'da 'hedefli yaptırımlar' çerçevesinde Türk Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) yöneticileri Mehmet Ferruh Akalın ve Ali Coşkun Namoğlu kara listeye alınmıştı. Uzmanlar, bu tür “hafif” yaptırımların Türkiye üzerinde etkili olacağını düşünmüyorlar.