AB Liderler Zirvesi ve sonuçları

Türkiye ve dünya kamuoyunun merakla beklediği AB Liderler Zirvesi 1-2 Ekim tarihlerinde gerçekleşti. Liderler ilk günlerini dış politikadaki meselelere ikinci günlerini ortak pazarın geleceğine ayırdı. Zirve öncesinde AB gündemine ve Doğu Akdeniz’deki gelişmelere dair Spektrum’da bir değerlendirme yayımlamıştım. Doğu Akdeniz konusunda atılan diplomatik atılımların Türkiye için olumlu sonuçları sonuç bildirgesine de yansıdı ve AB ile Türkiye arasında yeni bir pozitif gündem müjdesi verildi. Ankara ise bunu olumlu bulmakla birlikte Kuzey Kıbrıslı Türklere hiç atıf yapılmamış olmasını eleştirdi.

Sonuç Bildirgesi

• Covid – 19: AB'nin sonuç bildirgesinde Covid-19 için açılan başlıkta tek bir madde bulunuyor. AB düzeyinde aşının geliştirilmesi ve dağıtımı için koordineli olarak çalışmak, AB'nin önceliği konumunda. Öte yandan ekonomiyle ilgili maddelerde, pandeminin ekonomik etkilerinden ortak pazarı korumanın temel hedef olduğu görülüyor.
   
• Tek pazar, endüstri ve dijitalleşme: AB’nin ekonomisine ve gelecekte atacağı adımlara geniş yer ayrılmış durumda. AB’nin Yeşil Gündem ve dijitalleşme hedefleri doğrultusunda Mart 2021’e kadar acil adımlar atması bekleniyor. Atılacak adımlardan biri de dijital vergilendirme düzenlemesi. Avrupa Merkez Bankası 2 Ekim’de yayımladığı raporunda, 2021 ortasına kadar dijital avroya geçileceğini duyurdu.
   
• Tek pazarın korunması: Birlik kendisini haksız rekabetten korumayı ve Dünya Ticaret Örgütü’nün kuralları kapsamında küresel yönetişim ilkelerinin benimsenmesini hedefliyor. Zirvede Brexit müzakerelerine hiç atıf yapılmadı. Birleşik Krallık ile AB arasındaki ticaretin nasıl ilerleyeceği ise merak konusu.
   
• Pandemi fonu: Raporda dikkat çeken noktalardan biri de pandemi fonu oldu. Pandemi fonunun %20'sinin dijital dönüşüme ayrılması şart koşuldu. Özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin yapay zekâ döneminde uyumlanmasına önem veriliyor. 9 Haziran’da açıklanan “Avrupa’nın Dijital Geleceğini Şekillendirme” planında dijital dönüşümün sağlanmasının pandeminin ekonomik zararlarını düzenlemek için de önemli olduğu vurgulanmıştı.
   
• 5G altyapısı: AB’nin 5G altyapısına geçiş sürecinde çekinceleri olduğu ve “güvenli” altyapı sağlayıcıları talep ettiği biliniyor. Dijitalleşme başlığı altında, 5G teknolojisinde AB'nin çıkarlarını koruyan güvenli bir dönüşüm sürecine atıf yapıldı. Bu kapsamda AB’nin yıl sonuna kadar “5G Aksiyon Planı” oluşturacağı belirtildi.
   
• Dış politika: Zirvenin dış politika gündemi oldukça yoğundu ve ilk gün tamamen dış politikaya ayrıldı. Bir haftalık erteleme süreci de gündeme Azerbaycan – Ermenistan arasında yaşanan çatışmaların eklenmesine sebep oldu. Dış politika gündeminde Doğu Akdeniz, Çin'le ilişkiler, Belarus, Dağlık Karabağ çatışması ve zehirlenen muhalif lider Aleksey Navalni bulunuyordu. Yoğun gündem içinde en çok önem verilen mesele Doğu Akdeniz ve Türkiye'yle ilişkiler oldu ve bazı gündemlerin derinlemesine görüşmesi ileri tarihlere ertelendi.
   
• Belarus yaptırımları: Güney Kıbrıs’ın Türkiye’ye yaptırım uygulanması için Belarus yaptırımlarını veto ettiği biliniyordu. Zirve’de Güney Kıbrıs’ın da oyuyla Belarus’taki hukuksuzluklardan sorumlu tutulan 40 kişiye yaptırım uygulandı ancak bu yaptırımlar Aleksandr Lukaşenko’yu kapsamıyor.
   
• AB – Türkiye ilişkilerinin geleceği: AB-Türkiye ilişkilerinin 2016 yılında mutabakata varılan Geri Kabul Anlaşması’ndan bu yana donduğu gözlemleniyordu. 2019 yılında yine Türkiye’ye, Doğu Akdeniz'deki faaliyetleri nedeniyle AB tarafından yaptırımlar uygulanmıştı. Yaptırımlar, Türkiye’nin AB’den 2020’de alması öngörülen katılım öncesi mali yardımlarda (IPA) kesintiye gidilmesini, ortaklık konseyi gibi ekonomik ve ticari ilişkilere dair kurumsal diyaloğun ve yine üst düzey siyasi diyaloğun askıya alınmasını öngörmekteydi. Türkiye ise yaptırımları dikkate almayarak Doğu Akdeniz’deki faaliyetlerini devam ettireceğini açıkladı. 2020 yazında deneyimlediğimiz gibi bölgede ihtilaflar devam etti. Bugün gelinen noktada ise özellikle Almanya’nın girişimiyle AB, Türkiye’ye “zeytin dalı” uzatmış gibi görünüyor.
   
• Pozitif ajanda: Sonuç bildirgesine göre, Yunanistan ve Kıbrıs karşısındaki yasa dışı faaliyetlerin durdurulması için yapıcı çabaların sürdürülmesi hâlinde; Avrupa Konseyi, Gümrük Birliği'nin modernizasyonu ve ticaretin kolaylaştırılmasına özel bir vurguyla olumlu bir siyasi AB-Türkiye gündemi başlatmayı kabul etti. Yine insandan insana iletişim, yüksek düzey diyalog, göç meselesinde iş birliğinin devamı ve 2016 AB-Türkiye Geri Kabul Anlaşması'na vurgu yapıldı. Avrupa Konseyi; Başkanını, Komisyon Başkanı'yla iş birliği içinde ve Yüksek Temsilci'nin desteğiyle, AB-Türkiye gündemini bu yönde yeniden canlandırmak için bir teklif geliştirmeye davet etti. Pozitif gündem için Türkiye’ye Aralık 2020’deki zirveye kadar vakit verildi. 2021 yılında Angela Merkel’in siyaseten aktif olmayacağı düşünüldüğünde, Türkiye’nin elini çabuk tutması büyük bir önem arz ediyor.