ABD'de kürtaj tartışması: Kalp atışı yasası

ABD’nin Teksas eyaletinde hamilelerin altıncı haftadan sonra kürtaj olmasını engelleyen yeni bir yasa kabul edildi. Yüksek Mahkeme, yasanın yürütmesini durdurmayı dörde karşı beş oyla reddetti. 

• Neler olmuştu? Yasa, mayıs ayında Teksas Valisi Greg Abbott tarafından hazırlandıktan sonra geçtiğimiz haftalarda onaylanmış; fakat kadın hakları savunucuları yürütmenin iptali için Yüksek Mahkeme’ye başvurmuştu.
• Neden önemli? Teksas’ta kabul edilen yasa, 1973 yılında kadınların kürtaj hizmetine erişimini yasal güvence altına aldığı için emsal niteliği taşıyan "Roe Wade’e karşı" kararının ihlali olarak görülüyor. Teksas yasası, kürtaj karşıtı bir kişiye "bireysel olarak harekete geçme hakkı" tanıyor. Yasa, herhangi bir vatandaşın kürtaj yaptırmak isteyen birinin hamileliğini sonlandırma seçeneğine müdahale etmesinin önünü açıyor. Bu kişi; kürtajı gerçekleştirecek doktora, bir hemşireye, hastanın yakınlarına ya da hastaya ulaşım hizmeti veren bir şoföre dava açabiliyor. Davacının, yasayı ihlal eden kişiyle doğrudan bir bağlantısının olması da gerekmiyor. Kürtaj olmayı tercih eden kişiye “yardım ve yataklık eden” herkese en az 10 bin dolarlık tazminat davası açabiliyor. Yasa, tecavüz ve ensesti de bir istisna olarak kabul etmiyor. Hamileliğin sonlandırılmasına yalnızca annenin hayatı tehlike altındaysa ya da “vücutta önemli ve geri dönüşü olmayan bir bozulmaya” yol açıyorsa izin veriliyor.

Karşı çıkmak neden zor? 

Ülke genelinde "kalp atışı yasası" olarak bilinen yasalar, daha önce de tartışmalara sebep olmuş; ancak bugüne kadar hiçbiri onay görmemişti. 2011 yılında Ohio eyaletinde gündeme gelen yasa; Kuzey Dakota, Arkansas, Iowa, Kentucky, Louisiana ve Georgia gibi eyaletlerde dikkatleri çekmişti. 

• Farkı ne? Kürtajı kısıtlayan yasalar, genellikle yasağı ihlal eden kişiye yönelik cezai yaptırımları içerirken Teksas'taki yasa bireysel vatandaşlara, kürtaj yapana karşı da dava açma hakkı tanıyor. Aslında yasağı uygulayan hiçbir hükümet yetkilisi veya kurumu bulunmuyor, bireylere kürtaj yaptıranlardan davacı olmanın yolunu açıyor. Yüksek Mahkeme çoğunluğuna göre de bu özel davalar mahkemede görülmeye başlanana dek yasa karşıtları kimse dava açamıyor. Bir diğer deyişle Teksas yetkileri, bir yasal boşluktan faydalanıyor.

Etik ilkelere aykırı

Yargıç Sonia Sotomayor, karara "Kadınları anayasal haklarından mahrum bırakmak ve yargı denetiminden kaçınmak üzere düzenlenmiş, açıkça anayasaya aykırı bir yasanın yürütmesini durdurma talebi karşısında yargıçların çoğu, başlarını kuma gömmeyi seçti." şeklinde tepki gösterdi. Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi, mahkemenin kararının Teksaslı kadınlar için yıkım getireceğini belirtti. Dr. Jennifer Villavicencio da kadınları hamileliklerini nasıl yöneteceklerine karar vermeye zorlamanın etik ilkelere aykırı olduğuna işaret etti. 

Teksas, 50 yıl geride

• Rahimdeki çocuğun hakkı: Kürtaj karşıtı gruplar, Teksas yasasının "rahimdeki çocuğun ailenin bir üyesi olduğu" görüşünü yansıttığını savundu. Bu gruplardan bazılarının, yasayı ihlal eden kişileri hedef aldığı ve insanların anonim bir şekilde ihbar etmelerini sağlayan internet siteleri kurduğu kaydedildi. 
• Kaotik etki: Kürtaj hizmetini savunan gruplar ise, yasanın şimdiden kaotik bir etki yarattığını söyledi. Teksas'ta altı hafta sonra gerçekleşecek kürtaj randevularının bir bölümünün iptal edildiği, bazı kliniklerin çalışanlarının da olası bir davayla karşılaşmamak için işten ayrıldığı aktarıldı. Hak savunucuları, bu yasanın Teksas’ı 50 yıl geriye götüreceğini ifade etti.