Medyada fon tartışması

ABD’nin Afganistan’dan çekilmesiyle beraber bölgenin istikrarsızlaşması ve Taliban’ın Afganistan’da gücü ele geçirme ihtimali binlerce insanın Afganistan’dan İran’a ve Türkiye’ye göç etmesine sebep oldu. İran sınırından Türkiye’ye giriş yapan göçmen görüntülerinin sosyal medyada yayılmasıyla başlayan tartışmalar, kamuyoyunu ikiye böldü. 

Halihazırda ülkede bulunan Suriyeli sığınmacılar ve Afganistan’dan Türkiye’ye gelmesi olası yeni göçmenlerin akıbeti kamuoyunun gündemindeydi. Mülteci ve göçmen konusundaki pozitif tutumları sebebiyle bazı medya kuruluşları sert eleştirilerin hedefi oldu. Başta Almanya, ABD ve İsveç olmak üzere çeşitli ülkelerdeki vakıflardan fon alan medya kuruluşları mülteciler ve göçmenler konusunda taraflı bir tutum takınmakla ve Türkiye’de oluşabilecek iç güvenlik sorunlarını göz önünde bulundurmamakla suçlandı.

Mülteci tartışmaları bağlamında başlayan ve başlı başına bir krize dönüşen "fon" tartışması ise basın özgürlüğünün tehdit altında olduğu Türkiye’de endişenin artmasına yol açtı. Geçtiğimiz Cuma gününden itibaren başta Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı olmak üzere iktidar partisinin çeşitli kanallarından gelen açıklamalar, fon tartışmasının basın yasalarında yeni düzenlemeler için meşruiyet zemini olarak kullanılabileceğinin sinyallerini verdi.

İktidar partisinin potansiyel yeni basın düzenlemelerine dair yorumları, sosyal medyada Medyascope’a ve kurucusu gazeteci Ruşen Çakır’a karşı yapılan ve hızla büyüyen eleştirilerin akabinde geldi. Medyascope’un ABD merkezli Chrest Foundation’dan aldığı 476 bin dolarlık fon, başta Medyascope olmak üzere yurt dışından fon alan tüm medya kuruluşlarının fon aldıkları kurumlar ile ilişkilerini eleştiri oklarının odağı haline getirdi.

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Fahrettin Altun “merkezi Amerika Birleşik Devletleri’nde bulunan bir vakfın Türkiye’de bazı medya kuruluşlarını fonladığına dair iddiaların yakından takip edildiğini, yabancı devletlerin veya kuruluşların fonlarıyla ülkemizde faaliyet gösteren medya kuruluşlarına yönelik bir düzenleme ihtiyacı olduğunu” belirtti. Altun ayrıca bu düzenlemelerin en kısa sürede hayata geçirileceğini de ekledi.

AK Parti’nin önümüzdeki sonbaharda Meclis’e getirmek istediği sosyal medya yasası bağlamında değerlendirilmesi gereken bu cümleleri Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ve AK Parti Afyon Milletvekili Ali Özkaya’nın açıklamaları takip etti. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Meclis’in bu konuda bir çalışma yürüttüğünü, uluslararası örneklerin incelendiğini belirtti. Erdoğan aynı zamanda sosyal medyadaki yalan haberler için muhalefetin sorumlu olduğunu da ekledi. Afyon Milletvekili Özkaya ise sosyal medyadaki dezenformasyona anonim hesapların sebebiyet verdiğini ve sosyal medya kullanıcılarının kimliğinin bilinmesinin dezenformasyonla mücadele açısından elzem olduğunun altını çizdi. Bu girişimin bir sansür teşebbüsü olmadığını savunan Özkaya, benzeri uygulamaların batı devletlerinde de bulunduğunu sözlerine ekledi. 

Sosyal medyada dezenformasyon yapan kullanıcılara hapis cezası öngören olası yasa teklifi şimdiden tartışman konusu oldu. Fon krizini medya üzerindeki baskıyı arttırmak için bir fırsata dönüştürmesi kimseyi şaşırtmayacak olan AK Parti’nin basın konusundaki sicili temiz değil. Birçok insanın sadece sosyal medya paylaşımları sebebiyle ifadeye çağrıldığı ve hatta ceza aldığı gerçeği göz önünde bulundurulduğunda, AK Parti tarafından Meclis’ten geçirilmesi muhtemel bu yasanın hem kurumsal basın hem de bireysel sosyal medya kullanıcıları üzerinde baskıyı arttırmak için araçsallaştırılması kimse için sürpriz olmaz. AK Parti’ye yakın bir noktadan habercilik yapan medya kurumlarının ekonomik zorluk çekmediği düşünüldüğünde bu yasa teklifinin muhalif ya da bağımsız medya kurumlarının gelir kaynaklarını kısıtlama ihtimali ortaya çıkıyor.

Türkiye gibi medya tüketicisinin aldığı hizmet karşılığında ücret ödemekten imtina ettiği bir ülkede fon bir tercihten öte zorunluluk haline geliyor. Abonelik, Patreon, sponsorlu içerikler ve reklamlar bir noktaya kadar kaynak yaratsa da kurumlar yurt dışı fonlara muhtaç kalıyor ve dolayısıyla da çeşitlli politik ajandaların etkisi altına girebiliyor. Kısaca, fon tartışması birçok yönü olan ve tek bir tarafın tam anlamıyla haklı ya da haksız olmadığı bir mesele.

Ancak fon almak ile ilgili yanlış bir yaklaşım da söz konusu. Bir vakıftan fon almak bir medya kuruluşunu otomatik olarak o vakfın boyunduruğu altına almıyor. Hatta birçok medya kuruluşu fon aldıkları ülkeleri, organizasyonları eleştirebiliyor. Dikkat çekilmesi gereken nokta fon aldıktan sonra medya kuruluşunun tutumunun değişip değişmediği ve alınan fonların şeffaf biçimde açıklanıp açıklanmadığı olmalı. Ayrıca bir medya kuruluşunun ya da gazetecinin mesleğini nasıl yaptığı fon alıp almamasına ya da "yerli ve milli" olup olmamasına bağlı değildir. Dolayısıyla fon tartışmasını sloganvari ithamlardan arındırarak, Türkiye toplumunun, siyasetinin ve basınının ortak ve karmaşık sorunu olarak ele almak yerinde olacaktır.