AİHM'den Türkiye'ye Demirtaş ve Yüksekdağ'ın tutukluluğu üzerine "hak ihlali" kararı

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), 2016'dan bu yana tutuklu bulunan eski HDP Eş Genel Başkanları Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ'ın başvurusunda, Türkiye'nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni (AİHS) ihlal ettiğine hükmetti. 

Başvuru: AİHM, yaptığı açıklamada Demirtaş ve Yüksekdağ'ın iç hukukta tutukluluklarına itiraz etmek için etkili bir yardım alamadıkları sebebiyle başvuruda bulunduğu belirtildi. Mahkeme, iki siyasetçinin özellikle "cezaevi yetkililerinin avukatlarıyla yaptıkları görüşmeleri izlemelerinden ve avukatlarıyla paylaştıkları belgelere el koymalarından şikayet ettiğini" de eklemişti. 

Konu nasıl AİHM'e geldi? Demirtaş ve Yüksekdağ, Kasım 2016'da terör ilişkili suçlamalarla tutuklandıktan sonra görüşmelerinin cezaevi görevlileri tarafından ses ve video kayıtlarının alınmasına önce yerel mahkemelere başvurarak itiraz etmiş, bir sonuç alamayınca konuyu Anayasa Mahkemesi'ne (AYM) taşımış, AYM'den de sonuç alamayınca şikayetlerini Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne taşımışlardı. 

• Demirtaş ve Yüksekdağ'ın Ocak 2017’de AYM’ye yaptıkları başvuruda "hak ihlali olmadığına" karar verilmişti.

Karar: AİHM,

• AYM’nin iki siyasetçi hakkında verdiği kararda yaptığı incelemenin yetersiz olduğunu,
• Tutuklu yargılandıkları süre boyunca terörle ilişkili suçlarla itham edilmelerine rağmen ortaya konulan delillerin bunu kanıtlamaktan uzak olduğunu, 
• Diyarbakır’daki yerel mahkemenin, cezaevi yetkililerinin ses ve video kaydı almasına ilişkin verdiği kararın Türk hukukuna aykırı bir şekilde alındığını, 
• Avukat-müvekkil gizliliğin temel bir hak olup, bu hakkın ihlal edilmesi durumunda savunma hakkının da ihlal edildiğini

ve tüm bunlar göz önüne alındığında, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 5. maddesinin 4. fıkrasının ihlal edildiğine hükmedildi. 

AİHS 5. madde 4. fıkrası:  “Yakalama veya tutulma yoluyla özgürlüğünden yoksun kılınan herkes, tutulma işleminin yasaya uygunluğu hakkında kısa bir süre içinde karar verilmesi ve, eğer tutulma yasaya aykırı ise serbest bırakılması için bir mahkemeye başvurma hakkına sahiptir.”

Ceza: AİHM,Türkiye'nin başvuranlardan her birine manevi tazminat olarak 5 bin 500 euro; masraf ve harcamalar için ortaklaşa 2 bin 500 euro ödemesine hükmetti.

Türkiye'nin AİHM'e gönderdiği yargıç, Saadet Yüksel, karara katılmadı. 

Bunun üzerine: HDP, karar sonrası Twitter üzerinde "Arkadaşlarımızı serbest bırakın" çağrısı yaptı. 

Daha önce de yaşanmıştı: AİHM daha önce de Demirtaş ve Yüksekdağ hakkında "hak ihlali" kararları vermişti. Cumhurbaşkanı Erdoğan ise, mahkeme kararlarının Türkiye tarafından bağlayacılığı olmadığını bir çok defa dile getirmişti. 

• AİHM, Kasım 2020 ve Aralık 2022'de verdiği kararlarda, başvuru yapanların tutukluluk hallerinin AİHS'nin; özgürlük ve güvenlik hakkı, ifade özgürlüğü, haklara getirilecek kısıtlamaların sınırlandırılması ve serbest seçim haklarının ihlal edildiğine hükmetmişti. 

"Bu karar bizi bağlamaz"

AİHM'in 2018'de Demirtaş'ın serbest bırakılması gerektiği hükmüne ise Cumhurbaşkanı Erdoğan, "AİHM'in verdiği kararlar bizi bağlamaz. AİHM'in bugüne kadar biliyorsunuz terör örgütüyle ilgili verdiği birçok karar var. Hepsi de aleyhedir. Onun karşılığında bizim de yapabileceğimiz birçok şeyler vardır. Biz karşı hamlemizi yaparız, işi bitiririz. Terörü gelip de Türkiye'de dizginleyen hiçbir zaman AİHM olmadı. Terör devam etti. Yine aynı şekilde şu anda terör devam ediyor. Faturasını, bedelini ödeyen Türk halkı" demişti. 

• Dahası: AİHM'in 2020'de Demirtaş'ın "derhal serbest bırakılması" gerektiği hükmünün üzerine ise Erdoğan, “AİHM terörle ilgili Türkiye’den giden her kararı onaylıyor. Daha kendi mahkemelerimizden bir karar çıkmadı. İç hukuk yolları tüketilmeden bu kararı alıyorlar. Türkiye aleyhine hareket ediliyor. Kendi adamlarını koruyorlar. Bu karar bizi bağlamaz” demişti.