Facebook davasının dünü, bugünü ve yarını

ABD’de Federal Ticaret Komisyonu (FTC) ile toplam 48 eyalet ve bölge hükümeti, Facebook’a tekelleşme yoluyla antitröst yasasını ihlal ettiği gerekçesiyle iki ayrı dava açtı. Davalarda Facebook’un pazardaki hâkimiyetini büyütmek ve korumak için rakiplerini "yasa dışı" ve "yağmacı bir şekilde" satın aldığı iddia ediliyor.

• Arka plan: Teknoloji şirketlerini yakından takip edenler, Facebook’un yıllardır izlediği agresif genişleme politikasına aşinadır. Şirket, 2012’de Instagram’ı 1 milyar dolar karşılığında satın almış; 2014’te ise WhatsApp’ı 19 milyar dolara bünyesine katarak genişlemesini hızla sürdürmüştü. Diğer yandan 2013’te önemli rakiplerinden Snapchat’i satın almak için 3 milyar dolarlık bir girişimde bulunan Facebook, şirketin bu teklifi reddetmesinin ardından Snapchat’in temel özelliklerine benzer özellikleri kendi uygulamalarında kullanmaya başlamıştı. Bu agresif strateji sayesinde Facebook, Messenger’ı da dâhil ettiğimizde 2010’ların en çok indirilen dört uygulamasının sahibi konumunda bulunuyor.
   
• Neler oluyor? Davacılara göre şirketin bu stratejisi, yasaların dışına çıkıyor. FTC Rekabet Bürosu Direktörü Ian Conner, davanın amacını "Facebook’un tekelini sağlamlaştırma ve sürdürme eylemleri, tüketicileri rekabetin faydalarından mahrum bırakıyor. Amacımız, Facebook’un rekabete aykırı davranışlarını engelleyerek inovasyon ve serbest rekabetin gelişebilmesi için uygun ortamı yeniden sağlamak," sözleriyle anlatıyor.
   
• Ayrıntılar: Davada “Facebook’un, değeri 10 milyon doları geçen başka alımlar yapmasının engellenmesi ve yasal sınırları aşan satın alımlara konu olan şirketlerin elden çıkarılması veya yeniden yapılandırılması” talep ediliyor. İddianamede Facebook’un Instagram ve WhatsApp satın almalarındaki süreçlerin içinden ilginç ayrıntılar da aktarılıyor. Örneğin Mark Zuckerberg, Instagram’ın kurucu ortağı Kevin Systrom'a attığı bir e-postada yer alan "Yakın bir gelecekte bizimle nasıl çalışmak istediğiniz konusunu çözmeniz gerekecek,” ifadesi, şirketin Facebook'u geri çevirmesi durumunda karşılaşacağı “rekabet tehdidini” ifade ettiği biçiminde yorumlanıyor.
   
• Yorumlar: Bazı uzmanlar, davanın başarıya ulaşmasının zor olduğunu düşünüyor. Savcıların Facebook’un WhatsApp ve Instagram’ı “rekabeti sona erdirmek” amacıyla satın aldığını ve bu satın almaların gerçekleşmediği durumun tüketiciler için daha iyi olacağını kanıtlaması gerekiyor. Diğer yandan savcılardan, söz konusu satın almaların yıllar önce rekabetin korunmasından sorumlu yetkililer tarafından incelenirken neden engellenmediğini açıklamaları bekleniyor. 
   
• Facebook cephesi: Şirket, yakın zamanda uygulamalarının alt yapılarını birleştireceğini açıklamış ve Instagram ile Messenger arasında mesajlaşmayı aktifleştirerek ilk adımı atmıştı. Facebook, davanın bu çabaları etkileyip etkilemeyeceğine dair bir açıklama yapmadı; ancak Zuckerberg şirket içinde paylaştığı bir notta "İnsanların değerli bulduğu ürünler geliştirmek için çok çalışıyoruz ve dünya çapında milyonlarca küçük işletmeye hizmet vererek güçlü bir iş kurduk," diye yazdı ve ekledi: "Bu değişmeyecek." Facebook’un resmî blogunda yayımlanan yazıda da "Oldukça rekabetçi bir alanda faaliyet gösterdik ve çalışmaya devam ediyoruz. Satın almalarımız rekabet için, reklamverenler için ve insanlar için iyi oldu." ifadeleri yer aldı.
   
• Geniş perspektif: ABD’nin yanı sıra Avrupa Birliği de teknoloji sektörünü yeniden düzenleme konusunda adımlar atmaya devam ediyor. Avrupa Komisyonu, bu hafta yayımlayacağı “Dijital Pazarlar Yasası” taslağı kapsamında sektörde haksız rekabeti engellemeyi amaçlıyor. Taslaktaki önlemlerin içinde rekabete aykırı davranışları sürekli hâle getirdikleri takdirde Big Tech şirketlerini dağıtmak da bulunuyor. Diğer yandan, “Dijital Hizmetler Yasası” adı altındaki bir başka tasarıyla da teknoloji şirketlerinin platformlarında yer alan yasa dışı içerikler için daha fazla sorumluluk alması öngörülüyor.