Arktik’ten İran’a enerji denklemi: Trump düşünüldüğü kadar 'irrasyonel' olmayabilir mi?

ABD’de Donald Trump dönemi; dış politika ile bağlantılı savunma ve enerji tartışmalarında genellikle “öngörülemezlik” ve “irrasyonellik” üzerinden tanımlanıyor. Ne var ki bu tanımlama, yapanların asıl resmi görmesini de zorlaştırıyor olabilir. Örneğin ABD’nin Arktik’ten İran’a uzanan enerji politikası, Trump’la başlamış ya da Trump’la bitecek bir sapma değil; aksine uzun süredir devam eden bir stratejinin daha çıplak, daha gürültülü, daha şiddetli ve daha hızlı uygulanmış hâli.

Kuzey Geçişi’nin 10 yıl gibi kısa bir gelecekte tamamen geçişe açılması olasılığı ile tıpkı Maduro’nun kaçırılması sonrası Venezuela örneğinde olduğu gibi Amerikan’ın baskısı sonucu olası bir rejim değişikliğinde İran’ın Batı enerji piyasalarına olası dönüşü birlikte okunduğunda, Washington’un temel önceliklerinin uzun yıllardır şaşırtıcı ölçüde tutarlı olduğu görülüyor. Yani Trump bir yandan “deli kral” gibi davranırken diğer yandan aslında (ABD yönetişimini sürekli ve yekvücut olarak görmesek de) kendi oluşturmadığı bir politikayı kendi tarzında çok daha agresif bir şekilde devam ettiriyor. 

Arktik’te enerji üzerinden ikinci Soğuk Savaş

Yine tıpkı Venezuela örneğinde olduğu gibi, çıkarma maliyeti yüzünden yeraltı kaynaklarının kullanıma açılmasını şimdilik bir kenara koyacak olursak Arktik hikayesinde ABD için mesele hiçbir zaman yalnızca ticaret yolları olmadı. Konu büyük oranda enerji arzının kim tarafından, hangi coğrafyadan, hangi hızla ve ne kadar kontrol edildiğiydi. 

Bu nedenle Arktik’te eriyen buzlar, henüz 2000’lerin başında Washington’da romantik bir “yeni ticaret yolu” anlatısından çok, stratejik bir alarm zili olarak yankı buldu. Zira ABD ve Batı, bölgenin Rusya ve Çin kontrolüne girmesinden çekiniyor ve enerji arzı üzerindeki “kontrolü” yitireceklerinden endişeleniyordu. Hatta o dönemde bunun 2. Soğuk Savaş’ın başlangıcı olabileceği çok konuşuldu. 

Rekabetin tarihsel kökleri

Aslında ABD tüm Soğuk Savaş boyunca, tarihsel kökleri ve Avrupa merkezli emperyalist müdahaleler dolayısıyla “geleneksel olarak istikrarsız” Ortadoğu’da en azından “anlaşabildiği” iktidarlar üzerinden o istikrarsızlığı “kontrollü” hâle getirmeye ya da “kontrollü istikrarsızlık” sağlamaya çalıştı. Bunu da uzun zaman boyunca diktatörleri destekleyerek yaptı. 

Bu anti demokratikti, ama Amerikan çıkarlarına uygundu. Temel çıkar bu siyasi “istikrar" üzerinden petrol rejiminin kontrolünü elde tutmak ve petrol akışının istikrarlı şekilde devamını sağlamaktı. 

• Zira petrol rejimi kontrolsüz üretim fazlası yüzünden kriz riski taşıyordu. Bağımsız üreticiler (kontrol edilemeyen ülkeler) kendi petrollerini satıp durdukça petrol fiyatları arza bağlı olarak düşüyordu. 

Petrolün tarihine bakıldığında piyasa üzerinde bir kontrol rejimi olmadığında fazla arz nedeniyle fiyatın “kabul edilemeyecek şekilde düştüğü” görülüyordu. ABD'nin Ortadoğu’daki ülkeler ile halihazırda şirketler aracılığıyla enerji satın alımları üzerinden sahip olduğu bir ilişki bütünü vardı. Siyasal kültürü ve gelenekleri nedeniyle hükümetler şirketlere siyasi olarak müdahale edemese de şirketler ABD'li olduğu sürece sorun yoktu. 

Böylece şirketlerin girdiği ülkelerle ilişkiler bağımlılık esası üzerinden sıkılaşıyordu ve Sovyet etkisi dışarıda tutulmuş oluyordu. Çünkü ABD’nin Ortadoğu'da “siyasal istikrar” ve rejimlerin devamlılığını savunmasının diğer bir nedeni de Sovyetler’i "kuşatabilmek" ve "kontrol edebilmek”; başka bir bakışla bir “alan savunması” ve “güç boşluğu” bırakmama çabasıydı.

ABD neden politika değiştirdi?

ABD, Sovyetler’in çöküşünden sonraki ilk 10 yılda ekonomik olarak zor durumdaki Rusya'ya karşı bazı "üstünlüklerini" sürdürebilmişti. Ancak Amerikan tek taraflılığı, zaman içinde ülkenin uluslararası siyasal gücünü tüm dünyada önce sorgulattı ve ardından otoritesinin “meşruiyet zeminini” yitirmeye başlamasına neden oldu. 

• ABD’nin özellikle 11 Eylül sonrasında Büyük Ortadoğu'da attığı sert adımlar bölgede büyük bir kaosa neden oldu ve meşruiyet krizini daha da derinleştirdi.

Bir görüşe göre ABD, bu dönemde bölgede “söz dinleyen diktatörler” ile sağladığı kontrol ve statükonun devamına karşı bayrak açılmasına karşı koyuyordu.

Farklı bir görüşe göreyse Irak’ta dökülen kanın nedeni petrol fiyatının belli bir seviyede tutulmasıydı. “Petrol lobisi”nin George W. Bush hükümetindeki siyasi aparatları savaş çıkarabilmek için Amerikan halkına ve tüm dünyaya yalan söyledi. Irak başta olmak üzere Ortadoğu’da bu nedenle yüzbinlerce masum sivil öldü. 

Bununla birlikte 1993-2002 yılları arasında varil başına ortalama 20 ABD doları olan petrol fiyatı, 2003-2008 arası ortalama 59 ABD dolarından işlem gördü. Hatta öyle ki 2008 ortalaması 96,99 ABD dolarıydı. Bu hiç şüphesiz Rusya’nın da işine geliyordu. Ne var ki durumun “dengelenmeye” ihtiyacı vardı. Zira yüksek fiyat tacire kazandırıyor ama maliyetler arttığı için ekonomiyi etkiliyordu. Dahası bu denklemde aslında ABD gibi “ithal eden” tarafta isen durum bağımlılık üzerinden göz ardı edilemeyecek bir kriz riski yaratıyordu.

Bununla birlikte Irak’taki kaos ve Afganistan’daki başarısızlık eninde sonunda ABD'yi bölge ve uluslararası alandaki öncelikleriyle ilgili de ciddi bir revizyona gitmek zorunda bıraktı. Arap Baharı, özellikle bazı bölgelerde, eski refleksler ile ilişki kurmanın bu çıkarların tersine olacağını göstermişti. 

• ABD artık enerji anlamında bağımlı gibi göründüğü bu alanlara, ilişkilerini koruyacak, yani petrol akışını garantiye alacak politikaları uygulamaya çalışıyor; “geri kalan mevzulara” “çok da bulaşmama” kararı vermiş gibi görünüyordu. Ortadoğu'nun siyasal riskleri ABD’nin bağlı ekonomik istikrarı üzerinde gün geçtikçe daha fazla yük hâline geliyordu.

Obama yönetimi bu yüzden bağımlılıkların azaltılması ve mümkünse kendi kendine yeterlilik konusunda adımlar attı. ABD’nin şimdiye kadar hiç kullanılmayan stratejik rezervleri 2011’de devreye sokuldu. 

Bunun yanında ABD, şist kayası petrolündeki gelişmeleri de dikkatle takip ediyordu. Varil başına üretim maliyetinin geleneksel ham petrol üretim maliyetine yaklaşması ve üretimin karlı hâle gelmesi ABD için enerji arzında farklı fırsatlar yaratabilirdi. Hatta ABD bu alanda dünya pazarında rekabeti hararetlendirecek bir ihracatçı potansiyeli olduğu da belli etmeye başlamıştı. 

Yazıyı yazarken akıl danıştığım enerji politikaları uzmanı Cem Deniz Kut bu dönemde ABD’nin LNG konusundaki girişimlerine de dikkat edilmesi gerektiğini söylüyor. Kut özetle şunları ifade ediyor: 

“ABD bununla birlikte uluslararası enerji ticaretinde geleneksel olarak boru hatları ve uzun vadeli sabit fiyatlı sayılabilecek anlaşmalar üzerinden ilerleyen doğalgaz pazarında bir devrim niteliğinde sayılabilecek sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) teknolojisine önemli ulusal ve uluslararası yatırımlar yaptı. Bu yatırımlarla LNG fiyatlarının zaman içinde istikrarlı bir şekilde boru hattı fiyatları ile rekabetçi konuma gelmesini sağladı. 

Bu durum sadece ABD’nin veya müttefiklerinin arz gücünü artırmakla kalmadı aynı zamanda boru hatlarının, özellikle Rusya’nın sefasını sürdüğü, nevi şahsına münhasır politik kaldıraçlarını da tehdit eder hâle geldi. 

Dolayısıyla hem ekonomik anlamda kendine yeni bir alan açmış oldu hem de başta müttefikleri olmak üzere tüm ülkelerin Rusya’ya olan enerji bağımlılığını hafifletebilecek bir çözüm yarattı. Bu anlamda LNG ticaretinin yaygınlaşması, ABD’nin petrol arzını artırma kararı ile birlikte, siyasi etkisi ve gücü enerji ticaretine doğrudan bağımlı Rusya’yı 'kıstırmak' için önemli bir araç hâline geldi.”

Rusya, ABD’nin savaşlarından nasıl para kazandı?

Madalyonun öbür yüzündeki Rusya tüm bunlar olurken 1990’lardan itibaren gücünü yeniden konsolide etmeye, ekonomik ve askerî bir güvenlik şemsiyesi kurmaya çalıştı. Eski Sovyetler’de oluşturulmuş enerji üretim ağı ve ilişkileri Rusya'nın en büyük ve en önemli gelir kalemiydi. Endüstriyel üretim anlamında başka satabileceği bir şey yoktu. Yani enerji adeta Rusya'nın yaşam pınarıydı.

2000'lerin başı itibarıyla Rusya enerji anlamında Avrupa'yı kendine bağladı. Ne var ki kendi ekonomisini de Avrupa’ya bağlamış oldu. 2000’lerin ortalarına gelindiğinde Rusya net enerji ihracatçısı olarak kalkınmasını güçlendirmeye ve ekonomisini rahatlatmaya başladı. Bunda Irak’ın işgaliyle yükselen petrol fiyatlarının ve Rusya’nın kasasına giren paranın etkisi de büyüktü. 

Hemen akabinde daha önce uluslararası alanda ABD'nin “at koşturduğu” alanlarda ağırlığını hissettirmeye başladı. ABD'nin “düşen gücüne” karşı, kendi artan gücüyle uluslararası alanın dengelenmesinde kendine çok ciddi bir alan buldu. Suriye örneğinde olduğu gibi ABD'nin Ortadoğu’da bu dönemde kendi stratejik çıkarları ile ilgili attığı adımlara karşı çıkmasının altında bu vardı. Kremlin yönetimi diğer yandan ekonomik gücünü Asya ve ötesine de genişletmek için fırsat yakaladı ve açılımlarını bu alanda da geliştirdi. 

Ruslar, 1972-79 arasında OPEC Petrol Krizi’nden İran İslam Devrimi ve Afganistan işgaline uzanan çoklu bölgesel krizlerde Sovyetler’in tecrübelerinden ders çıkarmıştı. Petrol krizi sırasındaki ekonomik kazanç, “3. dünya”daki etki artışı ve Batı ekonomilerinin zayıflaması kendilerine jeopolitik avantajlar sağlamıştı; ancak bu durum petrol fiyatına bağımlılık yatırıyordu. 

1980’lerde petrol fiyatları çakılınca Sovyetler’in yaşadığı ekonomik çöküşün ve bunun “Birlik” için siyasi sonuçlarının anıları Rus siyasi elitlerinin hafızasında hâlâ çok tazeydi. O yüzden çok dikkatli davranıyorlardı. 

Enerji jeopolitiğinde 'işler' nerede karıştı?

Diğer tarafta ABD her ne kadar Ortadoğu’dan çıkmak için çalışsa da Süveyş ve Hürmüz’e, yani “problemli Ortadoğu enerji rejimine” bağlı kalmış ve giderek sıkışmıştı. Ancak ABD'nin bu bağımlılıktan illallah edip, bir yolunu bulup dünya pazarına açılması da Rusya için en büyük tehditti. Çünkü eğer ABD dışarıdan alımdan çıkıp petrol satmaya başlarsa çok kısa süre içinde Rusya'nın enerji alanında elinde tuttuğu rekabet üstünlüğü yok olacaktı. 

• Bununla birlikte ABD bu noktada sadece enerji gelirlerine bağımlı bir ülke olmadığı için daha avantajlıydı. 

Rusya’nın burnun dibindeki eski Sovyet cumhuriyetlerinden bazılarının AB ve NATO üyelikleri bu dönemde yapıldı. Estonya, Letonya, Litvanya, Slovakya, Slovenya, Romanya ve Bulgaristan 29 Mart 2004’te NATO üyesi oldu. Bu ülkelerin hemen hepsi farklı zamanlarda AB üyesi de oldular. Rusya, Doğu Avrupa ve Baltıklar’da kendini sıkışmış hissetmeye başladı. 

Diğer taraftan Kafkaslar’da Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan’da NATO ve AB yakınlaşması çok daha yüksek sesle dillendirilir oldu. Moldova ve Belarus’da dahi AB üyeliği sıcak konular hâline geldi. Ukrayna’da savaş işte tam da bu dönemde çıktı. 

Hemen ardından Rusya’ya karşı enerji dahil her alanda Birleşmiş Milletler yaptırımları geldi. Rus petrolü ve gazı Hindistan’a, Çin’e, Türkiye’ye ve farklı anlaşmalar üzerinden bazı AB ülkelerine gitse de Rusya’nın nükleer dışındaki enerji ihracatından elde ettiği gelirde net bir düşüş vardı.

Arktik neden bir rekabet alanına dönüştü?

Bu bir süredir bilim ve araştırma üstlerinin kurulduğu, araştırma ve mülkiyet haklarının tartışıldığı Arktik ile ilgili çekişmeye farklı bir boyut kazandırdı.

Arktik’teki mücadelenin ana konusu ulaşması beklenen yeni kaynaklar yanında fosil yakıtların uluslararası ticaretini 1890'lardan beri ilk defa dünya petrolünün %20’sinin geçtiği Süveyş’e ve Hürmüz'e bağımlı olmaktan çıkarmasıydı. Zaman içinde Kuzey Geçişi’ni kullanan konteyner gemilerinin taşıma hacmi de çok ciddi artış gösterdi ancak Arktik’in asıl önemi yakın gelecekte Rus enerji piyasasını daha kısa yoldan dünyaya açacak olmasıydı. 

• Diğer tarafta ABD açısından bu rota, Süveyş’e rakip daha kısa bir ticaret yolundan ziyade kırılgan boğazlara bağımlılığı azaltan bir denge mekanizmasıydı.

Trump döneminde Arktik söyleminin sertleşmesi, Grönland çıkışıyla neredeyse bir alay konusu hâline geldi. Oysa bu refleks, ABD’nin Arktik’i “daha da geç kalmadan” jeopolitik bir çıkar alanı olarak tanımladığının ve rekabette kazanma yolunda “pozisyon” aldığının göstergesi. Ötesinde Trump’ın işi “Trumpça” yapması görünene göre ABD’ye kısa ve orta vadede kazanç dahi sağladı. Bunu güvenlik ile ilgili başka bir yazıda konuşuruz. 

İran ve Arktik nerede kesişiyor?

ABD, İran’ı da doğal olarak enerji alanındaki denge mekanizmasının bir parçası olarak görüyor. Bu noktada ABD desteğiyle İran’da olası bir rejim değişikliği sonrası İran’ın global pazara enerji arzını açması ihtimali, “ABD, İran’ın petrolünün peşinde” diye yorumlanabilir. 

Trump’ın ABD için minimum maliyetle maksimum fayda yaratıp gerisine çok karışmama huyunun bir politikaya dönüştüğüne günden güne şahitlik ediyoruz. Ancak Cem Deniz Kut, durumun biraz daha karmaşık olduğunu söylüyor:

“Bu durum aynı zamanda arz kontrolü üçün uğraşılan bir pazarda İran gibi bir enerji devini yeni bir oyuncu olarak sahaya sokacağından aslında enerji ihracatçısı ABD’nin çıkarlarıyla çelişkili yönleri olan bir senaryo. Bir taraftan fiyat düşeceği için bu enerji ithalatçısı konumundaki Amerika için olumlu bir tablo yaratırken diğer taraftan Rusya’nın gelirlerini düşürmesi açısından hayati önemi olan bir konu. 

Ancak geçmiş tecrübeler ve özellikle günümüz uluslararası politika bağlamı, bir başka ülkenin kaynakları üzerinde kontrol sahibi olma planlarının pek de işlemediğini gösteriyor. Dolayısıyla buradaki esas konu, arz üzerinde etkinin kimde olacağı ile sınırlı kalacak gibi duruyor. Görünene göre Washington’un meseleye baktığı yer daha çok burası ve daha en baştan, en yüksek etkiyle olası bir İran arzı üzerinde söz sahibi olabilmek istiyor.”

Trump’ın İran’a yönelik “azami baskı” politikası, çoğu zaman İran’ı tamamen sistemin dışına itme girişimi gibi sunuldu. Ancak İsrail’in tüm baskısına rağmen gerçekteki hedef, İran’ı kontrolsüz biçimde güçlendirmeden, şartlı ve sınırlı bir dengeye zorlamak; “kabul edilebilir”, yani Rusya ve Çin’den uzaklaşmış şekilde sistemin içine dahil etmekti. 

• Lakin ABD’nin bu yaklaşımı yeni değil. Sadece İsrail’in İran’a saldırıları, Suriye’deki alan kaybı, iç karışıklıklar, ekonomik zorluklar, Lübnan’daki Hizbullah operasyonları ve Irak’taki İran etkisinin azaltılması şu anda yaşadıklarımız için zemin hazırladı. 

Diğer yandan Trump, bu eski politikanın, diplomasinin geri plana itildiği, kaba güç ve yaptırımın ön plana çıkarıldığı bir versiyonunu temsil ediyor. İran’la belli konularda anlaşma masasına oturmak yerine sürekli olarak Molla rejimini değiştirmek üzerinden el yükseltmesi, muhalefeti ve sokak gösterilerini desteklemesi, dinî lider Hamaney’i tehdit etmesi boşuna değil.  

Bu kadar abartılı güç şovu yaptıktan sonra masadan bir şey almadan kalkamayacağı aşikar. Tersinin İran’da Mollaları güçlendirmesi ihtimali de cabası. Dolayısıyla Trump “anlaşamama” durumunu bir krize çevirerek pazarlıklarda kullanmak istiyor. İsrail’in güvenliği meselesini de araya sıkıştırarak istediğini elde ederse, yani enerji konusunda İran’da vanayı kendine bağlarsa en azından bir süre Ortadoğu’da rahatlayabilir ve Arktik’e odaklanabilir. 

• Ezcümle Arktik ve İran meseleleri işte bu noktada kesişiyor. Enerji örneğinde biri Rusya merkezli arzın kuzeyden genişlemesi, diğeri Ortadoğu merkezli arzın Batı’ya açılma ihtimali. ABD açısından ideal senaryo, bu iki hattın birbirini dengelemesi.

Ne Rusya’nın Arktik üzerinden bir enerji avantajı elde etmesi, ne de İran’ın Batı pazarlarına tam entegrasyonla bağımsız bir jeopolitik alan kazanması isteniyor. Washington’un uzun oyunu, arzı artırırken aktörleri sınırlamak üzerine kurulu. Görünürde çelişkili olan bu tablo, aslına bakıldığında tek bir stratejinin farklı araçlarla uygulanmasıyla vücut buluyor. Yani ABD, Arktik’te yeni rotaları; İran’da ise vanaları izliyor. Her zamanki gibi enerjinin kim tarafından ve hangi koşullarda aktığını kontrol etmeye çalışıyor.

Donald Trump’ı irrasyonel bir aktör olarak tanımlamak, bu sürekliliği gözden kaçırmak anlamına geliyor. Trump, ABD’nin enerji ve jeopolitik reflekslerini icat etmedi; onları yüksek sesle ve filtrelemeden uyguluyor. 

Bununla birlikte bu ABD devletinin kesintisiz ve sürekli bir politikası gibi de algılanmamalı. Zira Trump ve ekibi Batı yarımküre merkezli ve daha izolasyona yönelik bir politika izleyeceklerini bağıra bağıra söylüyor. Ancak bunu yaparken ayrılmayı vadettikleri tüm coğrafyalarda enerji akışının istedikleri gibi sürmesini, yani “istikrarı” sağlayacak bir ortak ile hareket ediyorlar. 

Geçmiş dönemde tercih edilen “kontrollü istikrarsızlık” yerine Suriye ve Şara örneğinde gördüğümüz gibi “istikrarı” destekleyerek. 

Türkiye konjonktürden kârlı çıkabilir mi?

Trump’ın Cumhurbaşkanı Erdoğan'a muhabbetinin nedenini biraz da buradan okumak gerekiyor. Zira bu bağlamda Azerbaycan’dan gelip Türkiye üzerinden Avrupa’ya açılan hattın önemi Karabağ Savaşı sonrası bölge denklemine Ermenistan’ın da dahil edilmesiyle daha da arttı. 

Diğer taraftan Irak’tan başlayan ve yine Türkiye üzerinden Akdeniz’e bağlanan hat yine bir istikrar unsuru. Buna Hindistan’dan başlayıp Gazze’de biteceği söylenen alt koridoru ve İsrail, GKRY ve Yunanistan’ın enerji konusundaki ortak çabalarını, Mısır’ın bu üçlüye desteğini, Türkiye’nin bu alandaki avantajlarını da eklerseniz gözümüzün önünde bir yapboz beliriyor. 

ABD için bu yapbozun eksik parçası şimdilik İran’mış gibi duruyor. Bu yapbozda parça eksik olmasa da “dengesiz” kabul edilebilecek bir alan daha var: İsrail, GKRY, Yunanistan’ı kapsayan East Med Boru Hattı.

Yunanistan’ın bu denklemde ne işi var?

Türkiye’ye karşı Doğu Akdeniz’de enerji dışında jeopolitik bir sınama da barındıran bu hatta Trump, ilk başkanlık döneminde siyasi olarak destek vermişti. Ancak Biden hükümeti “Ekonomik olarak gerçekçi değil ve teknik olarak zor” diyerek desteği açıkça geri çekti. Türkiye ile gerilimi tırmandıracak projelerden kaçınma ve bölgesel tansiyonu düşürme çizgisine geçti. Trump bu çizgiyi devam ettirecekmiş gibi görünüyor.

Diğer taraftan Doğu Akdeniz enerji hatlarının Türkiye’den geçmesi; örneğin East Med’in %40- 60 arasında daha ucuza mal edilmesi demek. TANAP, Türk Akım ve LNG terminalleri, sondaj teknik avantajları, en kısa mesafe, en sığ deniz gibi bir çok faktör Türkiye’yi avantajlı kılıyor.

Doğu Akdeniz ve Ege’de, Türk-Yunan enerji ortaklıkları ise Yunanistan için çoğu zaman daha kârlı. Geçiş, depolama, elektrik enterkonektörü geliri, AB fonlarına erişim ve kiriz üretin ülke değil de “enerji hub”ı imajı Yunanistan’ın transit gelir, daha da artan jeopolitik değer ve Doğu Akdeniz’deki sınamaların bitmesi Türkiye’nin kazançları gibi görünüyor.

Ne var ki Ege’deki egemenlik meselesi, AB nezdinde Türkiye için GKRY ile kurduğu blok siyaseti ve Türkiye’yi “enerji geçiş merkezi” yapma korkusu üç siyasi bariyer olarak Yunanların önlerinde duruyor. Ancak Yunanistan’ın Türkiye’yi tamamen bypass eden ve ekonomik olarak kendisi için çıkar sağlayacak bir alternatifi yok. EastMed’in askıya alınması adeta bunun itirafıydı.

Bununla birlikte Doğu Akdeniz’de sorunları dondurup paket anlaşmalarla Türkiye ve Yunanistan’ın bölgede enerji konusunda ortaklık yapması mümkün. Gelir paylaşımı, ortak arama ve taşıma ve Türkiye merkezli çıkış en olası senaryo gibi duruyor. Ege’de ise enerji işbirliği, deniz yetki alanlarındaki sorunları dondurma, siyasi değil ticari bir konsorsiyumun kurulması en olası senaryo. Zira AB ve finans çevrelerinin de bu projeyi desteklemesi kuvvetle muhtemel. 

Ne tesadüftür ki Yunan Başbakanı Miçotakis’in Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın davetiyle 11 Şubat’ta Türkiye’yi ziyaret edecek olması Arktik’ten İran’a böyle bir uluslararası konjonktüre denk geliyor. Durum buyken Türkiye’nin İsrail’in bölgede genişleyen “etkisine” karşı Yunanistan’la farklı bir ekonomik/ siyasi yakınlaşma arayışı olursa buna kim şaşırır? 

Nitekim Miçotakis’in geçen hafta Yunan TV’sinde "12 Mil" gibi eski Yunan tezlerini dillendirmesi, ardından Millî Savunma Bakanlığı’nın yaptığı diplomasi dersi niteliğindeki “sorunlara hakkaniyetli, adil ve ortak” çözümü vurgulayan “sert” açıklamasıyla herkes kendi kamuoyuna siyasi mesajını vermiş oldu. 

Yine ne tesadüftür ki geçen hafta AB’ye bağlı Avrupa Yatırım Bankası, 2019’da GKRY ve Yunanistan’ın diretmesi sonucu Doğu Akdeniz’de Türkiye’nin “yasa dışı” petrol ve doğalgaz araması gerekçesiyle iptal ettiği kredileri yeniden canlandırma kararı aldı.

ABD’li petrol devi Chevron’un bir anlaşmayla Suriye petrollerine “çökmesi” ve hemen arkasından, (Suriye’nin enerji alanlarının sınırlarının belirsizliği ve bunun KKTC ve Türkiye için yarattığı riskler bir yana) Türk Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) ile ortak arama ve üretim anlaşmasını imzalaması da geçen haftaya denk geliyor. 

Trump ne yaptığını gayet iyi biliyor

Birbiriyle bağımsız gibi görünse de tüm bunları üst üste koyduğunuzda komplo teorisine düşmeden dahi yapboz daha da anlamlanıyor.

İran meselesini ABD’de yaklaşan ara seçimler öncesi kamuoyu onay oranlarının düşmesine ve Epstein belgelerine bağlamak da Trump’ın “öngörülemezliğinin” birazını açıklamakla ilgili belki faydalı olabilir. Ama itiraf etmem gerekir ki ben gün geçtikçe Trump’ın ne yaptığını gayet iyi bildiğini düşünmekten kendimi alamıyorum.