Avichay Adraee'nin gerçek yüzü: Sosyal medya imajının ardına gizlenen bir 'ölüm meleği'

İsrail ordusunun Arapça sözcüsü Avichay Adraee, basın toplantılarındaki beşuş yüzü ve bıyık altı gülümsemesi, Arap kültürünün referanslarıyla süslediği konuşmalarıyla sosyal medyada bambaşka bir imaj sergilese de kendisi hakkındaki değerlendirmelerin büyük kısmı, kamuoyuna gösterdiği "melek yüzü"nün ardında ancak ve ancak can almaya gelen bir “ölüm meleği” olduğu yönünde.
Avichay Adraee'nin gerçek yüzü: Sosyal medya imajının ardına gizlenen bir 'ölüm meleği'

Sık sık kameralar önüne çıkan İsrail ordusuna bağlı Sözcülük Birimi’nde görevli Albay Avichay Adraee, bir yandan basın toplantılarındaki beşuş yüzü ve bıyık altı gülümsemesiyle, bir yandan da üniformasıyla hazır ol vaziyetinde dururken kararlılığını gösteren asık suratıyla dikkat çeken, ruhsuz bir demir adama benziyor. Zaman zaman da ne kadar yufka yürekli ve sevecen olduğunu kamuoyuna göstermek için uzun saçlı, güzel sevgilisinin kendisine gülümseyerek “Seni gidi seniii!” dercesine parmak sallayışını dahi sosyal medyada paylaşıyor.

Öte yandan onun gerçek yüzünü, üst rütbeli komutanının önünde fazlasıyla eğilip bükülmüş bir yengeç misali tek omuzunu eğerek yan yan yürüyüşünü gösteren başka bir videosundaki itaatkarlığı, uslu hâli tanımlıyor.

  • Her sosyal paylaşımı bir pusu ve tuzak gibi; yarım gülümsemesi ile verdiği her demeç bir Filistinlinin ölmesi, yaralanması veya kaybolması anlamına geliyor. Demeçleri ise viraneye dönmüş binaların, sivil ölümlerin, enkaz altında yitip gidenlerin, öksüz kalanların, ağıt figan edenlerin kara haberi olarak yansıyor vicdan sahibi insanlara.

Güney Lübnan’ın bombalanacağını duyurduğunda bir felaket habercisi; “yurdunu yuvasını terk etmek zorunda kalanların dönmesini istemeyen” merhametsiz bir düşman. Üstelik de bunları “sivil halk ile sevdiklerinin selameti için” yaptığını iddia edebilen bir hilekar.

Çelik yüzlü komutan imajıyla Avichay Adraee.

Daha da beteri: Beyrut’un kenar mahallelerinden biri olan ve Şii ahalinin yoğun yaşadığı El Dahiye’nin uydu görüntülerini gösterip, “Bakın buralar Hizbullah örgütünün cephanelikleri ve mühimmat depolarıdır” dediğinde, bilin ki İsrail savaş uçakları oraları yerle bir edip şehrin topoğrafyasını bombalarla değiştirecektir. Çok daha kötüsü, oradaki insanların kalan ömrünü de çalmış olacaktır.

Kimdir bu Avichay Adraee, ne iş yapar?

1982 Hayfa doğumlu bu subay, aile kökeni itibarıyla Suriye, Irak ve Türkiye Yahudisi sayılıyor. Anne tarafından dedesi ve ninesi Irak’tan göç etmiş; baba tarafından ninesi ise Türkiye’den İsrail’e gitmiş; babasının babası ise Suriye’den İsrail’e gidip yerleşenler arasındaymış. Çocukluğunda Irak şivesi ile konuşmuş olsa da dilbilgisi kurallarına uygun Arapça öğrenimi okuldaki eğitim sayesinde olmuş.

Adraee, İsrail ordusuna bağlı istihbarat birliklerinin sinyal muhaberesi için kurulan dünyaca ünlü BİRİM 8200 merkezinde görev yapmıştır. İsrail Millî SIGINT Birimi diye de anılan bu bölüm, 1952 yılında kurulmuştur: Gizli operasyon, sinyal istihbaratı (SIGINT) toplama, kod çözme, karşı istihbarat, siber savaş, askerî istihbarat ve gözetleme görevlerinden sorumlu İsrail Silahlı Kuvvetleri'ne bağlı bir istihbarat kolordusu birimidir. 

22 yaşında başçavuş rütbesi aldığında, İsrail birlikleri Gazze’den çekilmekteydi. O zamandan beri ordunun Sözcülük Birimi’ne bağlı Arapça Masası başkanı olarak görevlendirilmiştir. 

Muhalif yayın çizgisini benimsemiş olan Haaretz gazetesi, 2004 yılında yayımladığı bir makalede şu tespiti yapmıştı: 

“İsrail’in bölgedeki esas sorunlarından biri düşman kesimle irtibat kurup onlara derdini anlatamamaktır! Nitekim ilk ordu sözcüsü Batılı görüşleri, anlayış ve söylemleri benimsiyordu. Bu yüzden Arap ve Doğu dünyasına hitap etmekte geri ve zayıf kalıyordu.”

Bu tür tespitler üzerine İsrail Dışişleri Bakanlığı, bölgesel ve uluslararası alanda Arap kamuoyunu etkilemek amacıyla Arapça konuşan elemanlar yetiştirip farklı alanlarda istihdam etmeye başladı.

Adraee, dinî bir merasimde.

Avichay Adraee adının şöhret kazanması ise 2006 yılında İsrail’in Güney Lübnan’ı işgal operasyonu sürecinde başladı. Kendisi sosyal medyanın rolünü o tarihlerde idrak etmiş olmalıydı. Şöyle diyordu: 

“Sosyal medyayı sadece basın bültenleri yayımlamak için değil, aynı zamanda belirli hedef kitleler arasında söylem oluşturmak için de kullanmak gerekiyor. Halkla ilişkiler vazifesiyle yetinmek yerine, belirlenmiş kitleyle dolaylı veya dolaysız irtibat kurup onu etkilemek istiyoruz.”

Kaydettiği başarılar sayesinde Subay Eğitim Okulu’na gönderilen Adraee, binbaşı rütbesine yükseltildi. Kasım 2008’de ise yarbaylığa terfi etti. 

Adraee, İsrail bakış açısını ve tavırlarını anlatabilmek için sıkça Arap medya kanallarına konuşmacı olarak katıldı. Mesela 2018 yılında Katar merkezli meşhur El Cezire kanalının “Öteki Taraf” programında göründü. Kanalda İsrail’in ülkesine yönelik hava operasyonlarını sorgulayan Suriyeli emekli bir subay olan Salih Kıratay ile kıyasıya tartışmış ve şunları söylemişti: 

“Bir İsrail F-16 savaş uçağının düşürülmesi önemli bir olay değildir. Çünkü İsrail hava kuvvetleri çok güçlüdür ve Suriye uçaksavar sistemini imha etmeye muktedirdir. İsrail, bu hava üstünlüğünü hem kendini savunmak için hem de özellikle İran’dan gelebilecek tehditlere karşı aktif operasyonlar yürütmeye devam edecektir.”

Aynı yıl Adraee, X'te açıkça Şii karşıtı bir söylem geliştirdi. IŞİD ile bağlantılı akademisyenlere atıfta bulunan iki bölümlük bir video yayımlayarak önemli bir tartışmaya yol açtı. Sonuçta İran’a karşı Sünni mezhep gerginliğinin İsrail tarafından kışkırtıldığına dair çok sayıda insanı inandırmış oldu. Bu tarihten sonra da İran ile sorunu olan Körfez ülkelerindeki tartışma programlarında boy göstermeye devam etti.

El Cezire, İsrail-Hamas çatışmasında Filistin halkının tarafını tutup İsrail zulmüne karşı sert yayınlar yapınca, İsrail ordu sözcüsü Arapça medya bölümü sorumlusu Adraee, bu sefer adı geçen kanalı “HAMAS örgütünün eylemlerinin üstünü örtmekle” suçladı. 2024 yılındaki bir yayın vesilesiyle TV kanalının Arapça muhabiri Enes El Şerif’i hedef alan bir de demeç verdi: 

“Ben onun, (İsrail bombalaması sonucu) okulda öldürülenler arasında olan çok sayıda Hamas teröristinin ismini bildiğine inanıyorum. Ancak Gazze halkıyla hiç ilgisi olmayan biri olarak yalan söylüyor bu kanal muhabiri.”

Gerçekten iddia ettiği gibi biri miydi söz konusu muhabir? Kesinlikle değildi. 1996 doğumlu Enes Cemal Mahmud El Şerif, 2024 Gazze savaşı sırasında bölgenin kuzeyinde ön saflarda yaptığı objektif habercilikle tanınan Filistinli bir gazeteciydi. Orada El Cezire Arapça kanalı muhabiri ve kameraman olarak çalışıyordu. Kendisi ve ekibi, Reuters adına 2024 yılındaki Gazze savaşındaki İsrail vahşetini görüntülemiş; “Ham ve Acil” adıyla belgelemiş; çektikleriyle Pulitzer Son Dakika Fotoğrafçılığı Ödülü’nü almıştı.

İsrail ölüm makinasının zulüm ve vahşetini belgelediği için, 10 Ağustos 2025 tarihinde İsrail askerleri tarafından öldürüldü. Bu cinayet, dünyadaki gazeteciler, insan hakları örgütleri ve birçok devlet yetkilisinin sert tepkilerine yol açtı.

Arap dünyasının eleştiri ve mizah konusu

Arap Medya Masası Başkanı olarak çalışan Adraee'nin görevi icabı yazıp söyledikleri bugün de Arap medyasında geniş yer buluyor, dolayısıyla farklı tepkilere de yol açıyor.

Yıllar geçtikçe Adraee, Ortadoğu’da eleştiri ve mizah unsuru olarak kullanılan bir isim hâline de geldi. Bilhassa Tik-Tok ve X gibi platformlardaki güçlü sosyal varlığıyla tanınan sözcünün X hesabında, Aralık 2023 itibarıyla 554 binin üzerinde; Tik Tok hesabında ise biraz daha fazla ve Facebook platformunda 2 milyon 500 kadar takipçisi bulunuyor. 

Adraee, yeri geldikçe güç gösterisinde bulunmaktan da geri durmuyor. Mesela aldığı askerî talimatlar doğrultusunda “Bölgenin önde gelen ve yenilgi nedir bilmeyen namağlup ordusu” diye ahkam kesebiliyor. Saldırgan, yayılmacı, işgalci, sivilleri hedef alan insafsız bir ordunun merhametsizliğini gözardı ederek bunun “İsrail Savunma Ordusu” olduğunu söyleyebiliyor. 

İyi derecede Arapça bilmesi sayesinde Arap kamuoyuna yönelik açıklamalarında genel kültürü ve birikimini de devreye sokuyor. Söz gelimi sohbetleri sırasında Arap halklarının gelenek-göreneklerini, günlük dildeki özgün kavramları kullanabiliyor. Hikaye ve mesellerden örnekler verebiliyor; İslam öncesi Cahiliye dönemi veya modern şiirlerden bazı mısralar okuyabiliyor.

Elbette, bütün bunları yaparken satır aralarını çarpıtarak sunuyor veya mesel/kıssa anlatımındaki seçkilerde gözden kaçabilen tahrifatlar yapıyor. Ayrıca sosyal medya paylaşımları sayesinde interaktif yollara başvuran Adraee, bu yüzden muhataplarının hakaretlerine maruz kalmasına rağmen oynadığı rol icabı geri adım atmayıp güvenlik/asayiş konulu uyarılarda bulunuyor ve televizyon kanallarındaki açık oturumlara katılıyor. 

Adraee, kendi hesabından Yahya Sinvar'ın ölümünü böyle duyurdu.

Psikolojik savaş kapsamında ekibinin kayda aldığı videolarda İsrail’in hedefindeki baş düşman sayılan kişilere yönelik sataşmalarda bulunan Adraee, Hizbullah önderi Hasan Nasralah ile Hamas lideri sayılan Yahya Sinvar gibi önemli şahsiyetlere çatıyor; onlar aleyhine sıkça video ve karikatürler yayımlıyor. Burada uyguladığı taktiğin esas amacı, muhatap alınan hasmın kışkırtılarak meydana çıkmasını veya gözden düşmesini sağlamak. 

'Şeyh Adraee' Hadis ve Kuran tartışmalarına giriyor

Sosyal medya hesabında ölüm fermanlarını duyuran askerî sözcü, Arap dünyasındaki kültür ve sanat tartışmalarına yahut sanatçılar âlemindeki kişisel konulara da el atmaktan çekinmiyor. Bu arada İslam ve Kuran meselesini “psikolojik savaş” kapsamında istismar etmekten de geri durmuyor. Ramazan ve Kurban bayramları münasebetiyle Müslümanlara kutlama mesajı gönderiyor. 

Son yıllarda sosyal medya ortamında Hadis ve Kuran’dan yaptığı alıntılar yüzünden tartışmalı bir üne de kavuşmuş. Birçok insan bunu Müslümanları kışkırtma girişimi olarak algılıyor. Filistinliler ise ona “Şeyh Adraee” diyerek kendisiyle alay ediyor. 

Goebbels tarzı propaganda

İsrail ordusuna kalırsa Avichay Adraee gibi Arapça bilenlerin asıl maksadı, hasım taraf ile yani Arap kamuoyuyla olumlu irtibat kurmak suretiyle onları kendi görüşlerine ikna etmektir.

Özellikle Gazze’de canlı cansız ayırımı yapmadan topyekûn imha operasyonlarının üstünü örtüp gerçeğe aykırı açıklamalar yapmasını iyi bilen Adraee’nin bu yalana dayanan propaganda tarzı, Nazi Almanyası’ndaki Propaganda Bakanı Joseph Goebbels’inkine benzetiliyor. 

Bilmeyenler için Goebbels, 1930’dan itibaren NSDAP’nin Reich Yöneticisi rütbesinde Propaganda Sorumlusu olmuştur. Nazilerin iktidara gelmesinin ardından 13 Mart 1933’te “Kamuoyunu Bilgilendirme ve Propaganda Bakanı” tayin edilmiştir. İlk işi Yahudiler ve Nazi karşıtı yazarlar tarafından yazılmış 20 binden fazla kitabı 10 Mayıs 1933’te Berlin’in Bebel Meydanı’nda yaktırmak olan Goebbels zamanla, Almanya’daki haber kaynakları üzerinde tam kontrol sağlamıştır.

Goebbels, Hitler’in Mein Kampf (Kavgam) adlı kitabını okuduktan sonra kendini Hitler’in “Yahudi Marksizm doktrini” iddiasıyla hemfikir bulmuştur. Şubat 1926’da “Lenin mi Hitler mi?” başlıklı bir konuşma yapmış ve komünizmin veya Marksizm’in Alman halkını kurtaramayacağını iddia etmiştir. Bunun Rusya’da “sosyalist milliyetçi bir devlet”in yükselmesine neden olacağına inanmaktadır.

Bu Nazi Bakanı, “Çok şey anlatmak yerine, belli bir konuyu sürekli tekrar etmek suretiyle insanlar inandırılabilir” demesiyle ünlenmiştir. Anlaşılan odur ki Adraee de Goebbels propaganda taktiklerini okuyup iyi bellemiştir. Gazze’de yaşanan vahşet ve sivil katliamları kitabına uydurmaktan başka bir şey yapmayan bu adam, İsrail devletinin sesi olmaktan öte geçmemektedir. 

Adraee’nin kendiliğinden ve rastgele bu işe soyunduğunu varsaymak yanlış olur. Her şeyden önce İsrail ordusundaki görevi icabı bunları hayata geçirmektedir. Hem bağlı bulunduğu Arapça Masası propaganda birimi hem de kendisi tarafından hesaplanıp çerçevesi çizilmiş adımlar atmakta, girişimlerde bulunmaktadır. Yaygınlaşıp medyada ve kamuoyunda kullanılmasından anlıyoruz ki, bazı noktalarda başarı da elde etmiştir.

Söz gelimi saldırgan, yayılmacı ve işgalci niteliğiyle bilinen İsrail ordusu için “İsrail Savunma Kuvvetleri” ibaresini kullanması, piyasada alıcı bulabilmiştir. Yabancı medya organlarının azamisinde ve Türk medyasında da bu ibare sıkça kullanılır olmuştur. Oysaki İsrail saldırgan tarafların başında gelmekte, öncüsü sayılmaktadır.

Dışarıdan İsrail’e yönelik saldırılar, kendisinin yayılmacı-vurucu-işgalci faaliyetlerinin sonucudur ki buna direniş-meşru müdafaa denilebilir. Dolayısıyla Gazze’yi iki yıldan beri yerle bir edip 60 binden fazla sivili katleden, Lübnan’ın güney bölgeleriyle başkent Beyrut’u günlerce bombalayan, İran’ın en hassas 18 tesisini-merkezini bombalayan saldırgan İsrail’in ordusuna “Savunma Kuvvetleri” denilemez, denmemelidir!

Zaten Adraee de, Gazze ve Güney Lübnan’da yaşandığı üzere İsrail birlikleri veya uçaklarının masum sivilleri hedef almasını, örneğin yerli-yabancı gazetecilerin bile isteye öldürülmesini kitabına uyduramayınca, “Konu araştırılıp soruşturuluyor, neticeyi bekliyoruz!” demek suretiyle gelen soruları savuşturuyor; hemen ardından başka bir konuyu ele alıp sıkışmışlıktan kurtulabiliyor. 

Stüdyolara çıktığında ise oradaki sunuculara iltifat etmek suretiyle sıcak bir ilişki kurup güvenlerini kazanabiliyor. Program başlayınca da sunucuyla kırk yıllık dostmuş gibi ahbap diliyle konuşabiliyor. O esnada asıl demek istediklerini diyerek hasım ve düşmanlarına veryansın edip onları töhmet altında bırakabiliyor. Bazen de tartışmanın bir yerinde sunucuya tatlı dille serzenişte bulunarak; “Ama hep muhataplarıma çok söz verdiniz; beni ihmal ettiniz ve şahsıma yönelik ithamları cevaplamazsam ötekileştirilmiş hissedeceğim kendimi!” diyerek mağdur rolü oynayarak söze başlayıp ister maval olsun isterse rivayet, yarım kalan konusunu anlatabiliyor. 

  • Muhatabının karşısında sıkıştığında ona soru yöneltmek suretiyle daha başarılı olduğu yolunda algı yaratmasına rağmen gerçekte sunucunun kendisine yönelteceği sorudan kaçma taktiğidir bu. 

7 Ekim 2023 tarihli Hamas baskınından bugüne kadar başında bulunduğu Arap Masası Başkanı olan Adraee’nin Arap medyasındaki röportaj sayısı toplam 800 kadardır. O, röportaj önerilerini, basın mensubunun kamuoyundaki şöhretine ve etkili olup olmadığına göre sıralamaktadır. Talep eden medya kuruluşunun İsrail’e yönelik tutumu da bu sıralamada rol oynayabilmektedir.

Belirtmekte yarar var: Adrai’nin bilgi kaynağı esas olarak İsrail’deki farklı istihbarat teşkilatlarıdır. Elbette dünyanın dört bir yanındaki İsrail büyükelçilik ve konsolosluklarından gelen ham veya işlenmiş bilgiler de söz konusudur. Günümüzdeki açık ve teknolojik istihbaratın rolünü de unutmamak gerekir.

Arap medyası, Adraee’yi başarılı bulmuyor

Bölgesel ölçekli Arap basını, İsrail’in “daha profesyonel ve gelişmiş” propaganda yöntemlerinin başarısını kabul etmekle birlikte, Adraee’yi “Arap kamuoyunu etkileme” hususunda başarısız buluyor. Mesela eski Lübnan Başbakanı Saad Hariri, Ocak 2012 yılında Adraee’nin bir tweet paylaşımına “Merhaba!” diye cevap verince Lübnan ve Arap kamuoyunda kıyamet kopmuştur. Bunun üzerine Hariri, tweet atan şahsın gerçek kimliğini bilmediğini, bilmiş olsaydı kendisini yanıtlamayacağını söylemek zorunda kalmıştır. 

2013 yılında gittiği Mısır’dan fotoğraflarla dönen Adraee, bunları paylaşır paylaşmaz Mısırlı sosyal medya kullanıcılarının ağır eleştirileriyle karşılaşmıştır. 

2021 yılında İsrail çevrimiçi medya kuruluşu Mako’ya konuşan Adrai, “Bütün gün Arapça konuşuyorum ve zaman zaman Arapça rüya görüyorum” da demişti. Propaganda kokan bu ibaresine rağmen kendisi hakkındaki değerlendirmelerin ağırlıklı bölümü onun melek yüzlü biri değil, ancak ve ancak can almaya gelen “ölüm meleği” olduğu yönünde olmuştur.

Independent arabia gazetesinin haber müdürü Muhammed Gandur’un, 12 Ekim 2024’te yayımlanan “Avihay Adrai: Ölümümüzü Haber Veren Adam” başlıklı yazısı, bunun somut belgesi sayılır.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

YAZARLAR

Faik Bulut

Faik Bulut

Araştırmacı gazeteci, yazar

Spektrum

Spektrum

Her perşembe yerel ve ulusal politikadan en kritik meseleleri ele alarak derinlemesine inceliyor, bağımsız bir tutumla alanında uzman akademisyenlere mikrofon uzatıyoruz.

İLGİLİ OKUMALAR