Avrupa'da doğal gaz endişesi büyüyor

Rusya’nın Avrupa’ya sağladığı gaz miktarını kısması sonrasında -kıta ülkelerinin enerjide Rusya'ya olan bağımlılığı nedeniyle- enerji tedarikine dair endişeler daha da artıyor. Doğal gaz fiyatlarındaki artış sürüyor. 

Kıta ülkeleri enerji kaynaklarını çeşitlendirme ve depolarını doldurmak üzerine adımlar atıyor. Yakın dönemdeki yeşil enerji tartışmaları, yerini daha akut bir mesele olarak kış aylarında ısınma probleminin nasıl çözüleceğine bırakmış görünüyor. Doğal gazın sınırlı dağıtımı ihtimali ve gaz tasarruf önlemleri gündemin ana başlıkları arasında yer alıyor.

Peki son gelişmeler neler ve nasıl yorumlanıyor?

Artan fiyatlar ve Norveç’teki grevin etkileri

Avrupa’da doğal gaz fiyatları, megavatsaat başına 167 avro ile son 4 ayın en yüksek seviyesine ulaştı. Bu rakam, geçen yılki seviyelerin yaklaşık beş katı. Mevcut duruma ek olarak; önemli doğal gaz tedarikçilerinden Norveç’te, enerji sektörü çalışanlarının ücret konusunda anlaşmaya varamayınca greve gitmeleri de artışı destekleyen bir diğer neden olarak öne çıkıyor.

• Grev ne kadar etkili? Pazartesi akşamı başlayan grevlerin ardından ülkedeki üç petrol ve gaz sahası kapatıldı. Siparişlerde henüz kayda değer bir azalma söz konusu değil. Fakat 9 Temmuz'da yapılması planlanan grevin yaygınlaşması durumunda Norveç’in doğal gaz ihracatının %56 oranında düşebileceği belirtiliyor.
• Norveç neden önemli? Rusya’nın ardından Avrupa’nın en büyük doğal gaz tedarikçisi olan Norveç, kıtanın doğal gazının %25’ini karşılıyor. Bu durumdan etkilenecek ülkelerin başında Birleşik Krallık geliyor. Ülkenin doğal gaz talebinin %42’si Norveç’ten karşılanıyor.  

Almanya'da devlet müdahalesi tartışmaları

Almanya’da hükümet, zor durumdaki enerji firmalarını desteklemek amacıyla, ilgili yasa çıkarma sürecini hızlandırıyor. Hükümetin sunacağı firma kurtarma paketleri ile enerji arzını sürdürmek ve bunun yanında enerji piyasalarının da mümkün olduğunca çalışmasını sağlamak, hedefleniyor. Henüz resmîleşmemekle birlikte devlet müdahalesi, ülkenin enerji risk skalasında, üçüncü ve en yüksek "acil durum" seviyesine denk geliyor.

• Destekten öncelikle faydalanacak olan Uniper SE’nin faaliyetlerini sürdürebilmesi için, piyasa değerinin yaklaşık iki katı olan 9 milyar avroya ihtiyacı olduğu belirtiliyor. 
• Kurtarma paketleri içinde, hemen uygulanacak olmasa da, maliyetin bir kısmını tüketicilere de aktaran bir mekanizma olduğu söyleniyor. 

Parlamento, yasayı önümüzdeki hafta tartışacak. Sürecin hızlandırılmasının bir nedeni de 11 Temmuz'da on günlük bakıma girecek Kuzey Akım 1 boru hattının, bakım sonrasında Rusya tarafından çalıştırılmayacağı endişesi. Gazprom, geçtiğimiz ay yaptırımlar kaynaklı teknik arızaları neden göstererek, Almanya’ya sağladığı gaz kapasitesini %60 oranında azaltmıştı.  

LNG, tasarruf, kömür kullanımı

Almanya, bir "gaz krizi" yaşandığını çoktan kabul etmiş durumda. Şu anda Avrupa Birliği ülkelerindeki gaz depolama tesislerinin kapasitesinin yaklaşık %60’ı dolu durumda. Fakat tüm bu gelişmeler Avrupa’nın doğal gaz stoklarını önümüzdeki kış için yenilemesini neredeyse imkânsız hâle getiriyor ve havalar soğuduğunda doğal gazın sınırlı dağıtımı da şimdiden kıta ülkelerinin gündeminde yer alıyor. 

Uzmanlar, Norveç arzındaki azalmanın Avrupa’yı, mevcut akışları yönlendirmede çok daha zora sokacağını belirtiyor. Birleşik Krallık özelinde ise Norveç’ten sağlanan gazın, mevcut sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ithalatı ile telafi edilebileceği ifade ediliyor. 

• LNG'de problem: Avrupa’nın enerji kaynaklarını çeşitlendirirken önceliklendirdiği LNG tedarikinde de geçtiğimiz ay önemli bir problemle karşılaşılmıştı. Kıtanın önemli LNG sağlayıcılarından ABD’deki Freeport LNG tesisindeki yangın sonrasında üretim durmuş ve doğal gaz fiyatlarında yukarı yönlü dalgalanma yaşanmıştı.  

Avrupa’da hanehalkaları ve işletmeler, gaz kullanımında tasarrufa gitmeye yönlendiriliyor. Örneğin gaz kıtlığı durumunda sıcak suyun ancak acil durumlarda kullanılabileceği belirtiliyor. Yine Almanya özelinde 10 GW’a kadar kömürle çalışan elektrik üretimine dönülmesi gündeme getiriliyor. Fakat yüksek kömür fiyatları nedeniyle bu çözümün de enerji sektöründe bir rahatlama getireceği düşünülmüyor. 

Almanya, doğal gazın Avrupa’ya açılan kapısı konumuna yer alıyor ve mevcut endişeler elbette diğer ülkeler için de geçerli. İtalya’da hükümet, geçtiğimiz hafta, stoklarını artırmak üzere devlete ait Gestore dei Servizi Energetici’ye 4 milyar avro borç verdi. İtalya, Avusturya ve Hollanda da kömürle çalışan santralleri kullanabileceğini belirten diğer ülkeler.