Avrupa'nın gündemi yeniden Kavala

Dün başlayan Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'nde, Türkiye'ye AİHM'nin Osman Kavala'yı serbest bırakma çağrısını yerine getirmediği için yaptırım uygulanıp uygulanmayacağına karar verilecek.

Ne olmuştu? 

İş insanı Osman Kavala, 2017 yılında Gezi Parkı eylemleri kapsamında "Anayasal düzeni ve hükümeti ortadan kaldırmaya teşebbüs" suçuyla gözaltına alınıp mahkemece tutuklandı. Haziran 2018'de AİHM'e başvuran Kavala, Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru hakkını da kullandı; ancak mahkeme başvuruyu reddetti. 

Aralık 2019'da AİHM, Kavala'nın tutukluluğunun Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne aykırı olduğunu belirterek serbest bırakılmasını talep etti. İki ay sonra AİHM'nin kararı uygulandı; ancak Osman Kavala hemen ardından 15 Temmuz darbe girişimiyle ilgili bir dosyadan "siyasal ve askeri casusluk" suçlamasıyla yeniden tutuklandı. 2021'de Kavala'nın yargılandığı Gezi Davası, Çarşı Davası'yla birleştirildi. 

Yargılama devam ederken Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi bir araya geldiği haziran ve eylül aylarında Türkiye'ye Osman Kavala'yı "tahliye etme" talebini yineledi. 16 Eylül toplantısında Komite, Kavala'nın 30 Kasım'a kadar serbest kalmaması durumunda "ihlal prosedürü" uygulamasına geçileceği uyarısında bulundu.

26 Kasım'da görülen son duruşmada dört yıldır tutuklu bulunan iş insanı Osman Kavala'nın, tutukluluğunun devamına karar verildi.

Nasıl yorumlanıyor? 

Karar kamuoyunda tepki toplarken Bakanlar Komitesi'nin toplantısından çıkacak karar da merakla beklenmeye başladı. 

Almanya Hükümeti İnsan Hakları ve İnsani Yardım Sorumlusu Bärbel Kofler, AİHM kararına uyulmamasını “üzücü” olarak nitelendirirken "Benim için net olan bir şey var ki o da bu konu ne sadece Osman Kavala'nın şahsıyla ne de sadece Türkiye'yle ilgili değil. Bu konu Avrupa'da insan haklarının genel olarak korunmasıyla ilgilidir.” dedi. 

Uluslararası Af Örgütü Avrupa Bölgesel Ofisi Direktörü Nils Muižnieks, "Türkiye'nin Osman Kavala'yı cezaevinden tahliye etmemek için öne sürdüğü gerekçeler miadını doldurdu. Türkiye'nin AİHM'in bağlayıcı kararını uygulamayı reddetmesi, Kavala'nın kişi hürriyeti hakkının ihlalidir ve Avrupa'nın insan hakları sisteminin bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehdit oluşturmaktadır." ifadelerini kullandı. 

Duruşma sonrası yapılan basın açıklamasında konuşan iş insanı Osman Kavala'nın eşi ekonomist Prof. Dr. Ayşe Buğra, "4 yıldır aynı kelimelerle aynı karar veriliyor. Savcılar soru sormuyorlar, hangi somut eylemlerle suç işlenmiş sormuyorlar. Endişem bu durumun kanıksanması ve normalleşmesi. Kesinlikle normal kabul edilmemesi gereken bir durum." diye konuştu.

Gazeteci Banu Güven, DW Türkçe'deki "Yorum: Erdoğan'ın Kavala davası" başlıklı yazısında Kavala'nın hâlâ tutuklu olmasının bir hak ihlali olduğunu yineleyerek "Erdoğan’ın daha önce birçok hak ihlalinde geri adım attığını gördük." dedi. Güven Rahip Brunson ve gazeteci Deniz Yücel'in davalarına karşı tutumu hatırlatarak şu yorumu yaptı: 

"Avrupa Konseyi'nin yaptırım sürecinin hızla benzer bir sonuç doğurur mu, Erdoğan'ı "ölümüne" dediği yoldan döndürür mü? Cumhurbaşkanının o günkü risk algısı ve çıkar hesabına bağlı olarak göreceğiz."

Olası yaptırımlar neler?

47 ülkenin temsilcileri arasında üçte iki çoğunluk sağlanması hâlinde Türkiye'ye yaptırım belirlenen bir yaptırım uygulanacak. Bu durumda Türkiye, Azerbaycan'dan sonra bu prosedüre tabi tutulan ikinci ülke olacak. Türkiye’nin yaptırımla karşılaşmaması içinse en az 15 ülkenin lehine oy kullanması gerekiyor; ancak bunun “ulaşılması güç bir hedef olduğu” yorumu yapılıyor.

Yaptırımların sonucu ne olur?

15 Temmuz döneminden bu yana açılan AİHM davalarının birçoğunun Türkiye aleyhine sonuçlanması ve 2017'de Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi'nin "demokratik değerlerden geri adım atılması" nedeniyle Türkiye'yi siyasi denetim sürecine alması Avrupa Konseyi ve Türkiye'nin ilişkilerinin "gerilmesine" yol açtı. 

Yorumcuların bir kısmı AİHM'nin "göz boyamak" niyetiyle bir yaptırım uygulayacağını ancak bu yaptırımın Kavala'nın serbest bırakılması için herhangi bir teşvike yol açmayacağını değerlendiriyor. 

Çıkacak yaptırım kararının Türkiye'yle hâlihazırda gergin olan ilişkilerin boyutunu daha ileriye taşıyacağını düşünenler de Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın karar her ne olursa olsun Kavala'nın tahliyesine "izin vermeyeceğini" değerlendiriyor. 

Söz Osman Kavala’da

Geçtiğimiz günlerde DW Türkçe'nin sorularını yanıtlayan Osman Kavala, cezaevinde geçirdiği sürecin fiziksel ve ruhsal olarak etkisiyle ilgili soruya "Bir hasar olup olmadığı sanırım normal hayatımı yaşamaya başladığımda anlaşılacak." yanıtını verdi. Kavala AİHM'nin "yaptırım" uygulamasıyla ilgili şunları söyledi: 

"AİHM'nin tutukluluğumda siyasi etkinin rol oynadığı tespitini de içeren ve derhal serbest bırakılmam gerektiğine hükmeden kararının üzerinden iki yıl geçti. Bu karara rağmen çeşitli yöntemlerle tutukluluğumun sürdürülmesi sadece daha vahim bir hak ihlali yaratmakla kalmıyor, AİHM'nin bireysel başvuru hakkını kullanan üye ülkelerin yurttaşlarının özgürlüklerini koruyabilme gücünü de zaafa uğratıyor. Avrupa Konseyi'nin ihlal prosedürünü başlatma uyarısında bulunacak olmasının, bireysel başvuru mekanizmasının güvenliğini ve etkin işlerliğini korumak için de gerekli olduğunu düşünüyorum."