Azerbaycan-Ermenistan arasındaki büyük çatışma

19 Temmuz’da yayımladığımız "Azerbaycan-Ermenistan çatışması" başlıklı hikâye, “12 Temmuz’da Ermenistan'la Azerbaycan arasında sınır bölgesinde başlayan ve iki taraftan da kayıplara yol açan sınır çatışmaları, daha önce savaşan ve hâlâ ciddi anlaşmazlıkları bulunan iki ülkenin yeniden sıcak savaşa çekilme ihtimalini gündeme getirdi,” cümlesiyle başlıyordu. Bu ihtimal, 27 Eylül Pazar günü gerçek oldu. Bazı kritik noktalarda kontrol Azerbaycan’a geçerken Rusya’nın bölgeye ek yığınak yaptığı öğrenildi.

• Arka plan: İki ülke arasında savaşa dönüşen gerginliğin hukuken Azerbaycan toprağı olan; fakat Ermenistan işgali altında sayılan Dağlık Karabağ bölgesiyle ilgili tarihsel bir arka planı bulunuyor. Tarihsel sebepler, temmuz ayında meydana gelen görece ufak çaplı çatışmalar ve o günkü uluslararası tepkilerin detayları için yazının başındaki bağlantıdan bir önceki hikâyeyi okumanız, son gelişmeleri anlamlandırabilmek için de faydalı olacaktır.
   
• Ne oldu: 27 Eylül Pazar sabahı hem Ermenistan hem Azerbaycan yetkilileri, karşı tarafın Dağlık Karabağ'da sivil yerleşim bölgelerine saldırıda bulunduğu iddia etti. Her iki taraf da ağır silahların kullanıldığını duyurdu. Uluslararası kamuoyunun tanımadığı ve Ermenistan işgali altında saydığı Dağlık Karabağ’daki Ermenistan’a yakın yönetim, 28 Eylül Pazartesi sabahı itibariyle 32 askerinin öldüğünü duyurdu. Sonrasında 28 askerin daha öldüğü açıklandı. Ermenistan’ın Azerbaycan’a ait çok sayıda tank, helikopter ve insansız hava aracının imha edildiği iddiası Azerbaycan tarafından yalanlandı. Azerbaycan ise 550’den fazla Ermenistan askerinin öldürüldüğünü bildirdi. Kısmi seferberlik ilan eden Azerbaycan, Türkiye hariç tüm ülkelere yapılan uçuşları iptal ettiğini ve bölgedeki yedi köyün kontrolünü ele geçirdiğini duyurdu. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, "Azerbaycan sadece öz topraklarını savunmaktadır. Dağlık Karabağ, tarihî olarak Azerbaycan toprağıdır," açıklamasında bulundu. Dağlık Karabağ yönetimi de “bazı noktalarda kontrol kaybı yaşadıklarını” doğruladı. Yedi Azerbaycanlı ve iki Ermenistanlı sivilin hayatını kaybettiği öğrenildi. Rusya merkezli TASS haber ajansına göre “ihtiyaç doğması halinde Ermenistan’ın Rusya'dan ek askerî yardım talep edeceği” açıklandı.
   
• Türkiye’den tepkiler: Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, "Türkiye tüm imkânları ve tüm kalbiyle dost ve kardeş Azerbaycan'ın yanında olmayı sürdürecektir. Bölgede Dağlık Karabağ'ın işgaliyle başlayan krize artık bir son verilmelidir," ifadeleriyle Türkiye’nin Azerbaycan’a açık desteğini belirtti. AK Parti, CHP, MHP ve İYİ Parti'nin TBMM grupları da ortak bildiri yayımlayarak Ermenistan'ın Dağlık Karabağ bölgesindeki saldırılarını kınadı. Bildiride, "Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde grubu bulunan siyasi partiler olarak, Ermenistan silahlı kuvvetlerinin 28 Eylül'de Yukarı Karabağ'da ateşkesi ve uluslararası hukuku ihlal ederek ağır silahlarla Azerbaycan sivil yerleşim yerlerini ve askerlerini hedef alan saldırılarını en güçlü şekilde kınıyoruz," ifadesine yer verildi.
   
• Doğrulanmayan iddialar: Ermenistan Dışişleri Bakanlığı; Türkiye'nin Azerbaycan'a askeri uzmanlar, F-16 uçakları ve insansız hava araçları gönderdiğini iddia etti. Ermenistan’ın Rusya Büyükelçisi Vardan Toghanyan ise Türkiye'nin Suriye'den Azerbaycan'a yaklaşık 4 bin savaşçı gönderdiğini öne sürdü. Bu iddialar, Azerbaycan tarafından yalanlandı. Azerbaycan Dış Politika Başdanışmanı Hikmet Hacıyev de Habertürk'e yaptığı açıklamada Ermenistan'ın "bir süredir görüşme halinde olduğu PKK'lı teröristleri" Dağlık Karabağ bölgesine getirdiğini iddia etti.
   
• Uluslararası tepkiler: Uluslararası kamuoyu, tarafları diplomasi yolunu kullanmaya davet ederken Rusya’nın "Hem iç hem de dış aktörleri, yaptıkları açıklamalar ile kullandıkları dil de dahil olmak üzere azami derecede ölçülü olmaya çağırıyoruz," açıklaması Türkiye’ye de bir mesaj olarak yorumlandı.
   
• Enerji yorumu: Enerji Ekonomisi Derneği Başkanı Prof. Dr. Gürkan Kumbaroğlu, “Azerbaycan petrolü Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) boru hattı ile taşınıyor. Bakü-Tiflis-Erzurum (BTE) ve TANAP boru hatlarıyla da Azerbaycan’ın doğal gazı Türkiye’ye ve dünya piyasalarına ulaşıyor. TANAP üzerinden sevk edilen doğal gaz TAP boru hattıyla Yunanistan üzerinden Avrupa Birliği’ne bağlanacak. Dolayısıyla Erivan yönetiminin saldırıları, %98’i tamamlanmış TAP projesi ile AB enerji arz güvenliği üzerine de tehdit oluşturuyor. Bu noktada TAP projesini önemli kılan unsurlardan birinin Rusya'ya bağımlılığını azaltmak adına alternatif gaz arayışında olan AB'nin önemsediği işlerden biri olduğunu hatırlatmakta fayda var,” cümleleriyle gelişmelerin uluslararası enerji güvenliği için de kaygı verici olduğunu belirtti.