Belarus’ta Neler Oluyor?

Belarus’ta 9 Ağustos günü %80 katılım oranıyla gerçekleşen başkanlık seçimlerinde “Avrupa’nın son diktatörü” olarak tanımlanan, 1994’te ülkenin ilk başkanı olarak seçildikten sonra 26 yıldır kesintisiz olarak devlet başkanlığı görevini yürüten Aleksander Lukaşenko’nun %80 oy oranıyla göreve yeniden seçildiği açıklandı. Bu sonuç halkın geniş çaplı protesto eylemleri yapmasına sebep oldu. Pusulada bulunan “herkese karşıyım” seçeneği %10'la ikinci sıraya yerleşti. Muhalefetin en güçlü temsilcisi Svetlana Tihanovskaya ise oyların %9,9'unu aldı. 

• Son seçim: 2015’teki son seçimlerde karşısında ciddi bir muhalefet bulunmadan seçime giren Lukaşenko, oyların %83.5’ini almış, Birleşmiş Milletler raportörü Miklós Haraszti seçimin adil olmadığını belirtmişti.
   
• Rusya ile kriz: Lukaşenko’nun ülkesinin Rusya'yla “kardeşlik” olarak tanımlanan ilişkisini “ortaklık” olarak tarif etmesiyle dışarı yansıyan kriz, geçen sene Rusya’nın Belarus’a kaliteli doğal gaz satmasını reddetmesi, Belarus’un gaz tedariki için ABD’ye yönelmesi ve Belarus’un Rusya'yla olan 8 milyar dolarlık borcun iki ülke kamuoyunda eleştirilere konu olmasıyla doğmuştu. Lukaşenko’nun Belarus’u karıştırmak için yabancı görevlilerin ülkeye giriş yaptığını açıklamasının ardından ülkede Rusya merkezli güvenlik şirketi Wagner’in 33 paralı savaşçısının tutuklanması ve bu şirketin arkasında Rusya yönetiminden insanların olduğunun açıklanması krizi tırmandırmıştı.
   
• Rusya ile tarihsel ilişkiler: Thomas Ambrosio Authoritarian Backlash: Russian Resistance to Democratization in the Former Soviet Union kitabında, otoriter bir yönetim anlayışına sahip Lukaşenko’nun Batı tarafından izole edildiğini, bu sebeple Rusya'yla yakın olmaya itildiğini, Rusya için de Lukaşenko’nun özellikle renkli devrimler sonrasında Sovyetler Birliği döneminden kalan tek müttefik olması dolayısıyla vazgeçilmez olduğunu iddia ediyor. Ambrosio, bir dönem birleşmeyi düşünecek derecede karşılıklı bağımlı olan iki ülkenin liderlerinin problemleri kolayca çözebildiğini savunuyor.
   
• Kuvvetli rakip: Bu seneki seçimler öncesinde muhalif bir YouTube blogcusu olan ve seçimde aday olmayı düşünen 41 yaşındaki eşi Sergei Tikhanovsky’nin tutuklanması üzerine 37 yaşındaki eski bir öğretmen olan Svetlana Tikhanovskaya şaşırtıcı bir şekilde 100 bin imza toplamayı başararak aday olmuştu. Adaylığı heyecan yaratan Tikhanovskaya, seçime katılmasına izin verilmeyen diğer muhalif adayların desteğini almış, kampanya boyunca otoriter düzene ve ataerkilliğe karşı çıkmıştı. Başkent Minsk’de 63 bin kişiyle miting düzenleyen aday, çocuklarını güvende tutabilmek için ülkeden çıkarmış ve kampanya çalışanlarının seçimden önce tutuklanması üzerine seçimden önceki günü saklanarak geçirmişti.
   
• Seçim öncesi ve günü: Tikhanovskaya’nın kampanya rüzgarıyla ivmelenen muhalefet, Lukaşenko hükümetinin baskısıyla karşılaştı. İnsan hakları grupları seçimlerden önce Tikhanovskaya'nın seçim kampanyasından ve bağımsız seçim gözlemcilerinden oluşan 1.300’den fazla kişinin gözaltına alındığını bildirdi. Seçim akşamı Minsk’e tüm giriş ve çıkışlar kapatıldı.
   
• Seçim sonrası: İlk sonuçların açıklanmasının ardından sonuçların hileli olduğunu savunan insanlar, sokaklarda gösteri düzenlemeye başladı. Ülkenin hemen her kentine sıçrayan protestolarda güvenlik güçlerinin sert müdahalesi sonucu halkla kolluk kuvvetleri arasında çatışmalar çıktı. Tikhonavskaya, gece yarısı yaptığı açıklamada polis ve jandarmayı itidalli olmaya çağırarak, “Polis ve askere halkın bir parçası olduklarını hatırlatmak isterim. Provokasyonları durdurun. Göstericilere karşı şiddet kullanmak için hiçbir sebep yok. Belarus halkının yarın sabah yeni bir ülkede uyanacağını biliyorum ve yarın iyi haberlerin olmasını umuyorum.” ifadelerini kullandı. Dün de "Kendi gözlerime inanacağım, çoğunluk bizim yanımızdaydı" açıklamasıyla sonuçları tanımadığını açıklayıp seçimi kendisinin kazandığını öne sürdü.