Bir komşu çatışması: Azerbaycan ve Ermenistan

Azerbaycan ve Ermenistan sınırında geçtiğimiz gece, 13 Eylül'ün ilk saatlerinde çatışmalar çıktı. Dün saat 09.00 itibarıyla ateşkes ilan edilirken taraflar birbirlerini çatışmaları başlatmakla suçladı.

• Ermenistan Savunma Bakanlığı, Azerbaycan'ın Vardenis, Sotk, Artaniş, Ishkhanasar, Goris ve Kapan bölgelerinde hem askerî hem de sivil altyapıyı hedefleyen topçu, İHA ve büyük kalibreli silahlarla yoğun saldırılar başlattığını açıkladı.
• Azerbaycan Savunma Bakanlığı ise Ermenistan Silahlı Kuvvetleri’nin sabotaj gruplarının, farklı istikametlerde Azerbaycan ordusunun mevzileri arasındaki arazilere ve yollara mayın döşediğini, bu durumu önlemek için Azerbaycan birliklerince alınan tedbirler sonucunda çatışmalar yaşandığını açıkladı. Bakanlık ayrıca Ermenistan topraklarına girildiği ve sivil altyapı ile bazı tesislerin hedef alındığı açıklamasını da yalanladı.

Çatışmaların başlamasının ardından Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın AB Konseyi Başkanı Charles Michel ile telefonda görüştüğü, Michel’in görüşme sırasında AB'nin "tansiyonun daha da artmasını engellemek için çaba göstermeye hazır" olduğunu söylediği bildirildi. Paşinyan’ın daha sonra Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile görüştüğü, "Azerbaycan'ın saldırgan eylemlerine" karşı "uygun bir tepki" talep ettiği aktarıldı. Paşinyan en az 49 Ermenistan askerinin çatışmalar nedeniyle yaşamını yitirdiğini belirtti.

ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken da konuya ilişkin açıklamasında, ABD’nin durumdan derin endişe duyduğunu belirterek "Ermenistan'daki yerleşim yerlerine ve sivil altyapıya yönelik bildirilen saldırılar da dâhil olmak üzere çatışmalara son verilmesi" çağrısında bulundu.

Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov ile görüşen Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ise konuya ilişkin "Ermenistan artık tahrikleri bırakmalı. Azerbaycan'la vardıkları uzlaşı çerçevesinde barış müzakerelerine ve iş birliğine odaklanmalı." açıklamasında bulundu. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev ile telefonda görüştüğü, görüşmede Türkiye'nin her zaman Azerbaycan'ın yanında olduğunu söylediği bildirildi.

Azerbaycan Savunma Bakanlığı  ise konuya ilişkin, Ermenistan'ın "provokasyonuna" karşılık verdiğini söyleyerek çatışmayı başlattıkları iddialarını reddetti ve 50 Azerbaycan askerinin yaşamını yitirdiğini bildirdi. 

Rusya, Ermenistan ve Azerbaycan’a ateşkes çağrısında bulunurken iki ülke arasındaki savaşın aşırı boyutlara ulaşmasından endişe ettiklerini de dile getirdi. Rusya Dışişleri Bakanlığı, Ermenistan ile Azerbaycan arasında bir ateşkes sağlandığını duyurdu. Ancak bölgeden yapılan açıklamalarda gerilimin devam ettiği de bildirildi.

Neler olmuştu? 

Azerbaycan ve Ermenistan, Azerbaycan’ın bölgesi olan, Ermeni asıllı vatandaşların yoğunlukta olduğu Dağlık Karabağ nedeniyle 1990 ve 2020 yıllarında savaştı. 

2020 yılında yaşanan ve 44 gün süren savaşta 6 bin 500'ten fazla insan hayatını kaybetti. Azerbaycan'ın Türkiye'den de askeri destek aldığı savaş, Rusya'nın arabuluculuğunda sağlanan ateşkesle son buldu. Bu ateşkesle Azerbaycan, Dağlık Karabağ'da Ermenistan'ın kontrolündeki toprakların önemli bir bölümünü geri alırken Rusya da bölgeye barış gücü konuşlandırmıştı. Ancak bölgedeki gerilim yükselmeye devam etti.

Neler oluyor?

Geçtiğimiz hafta Ermenistan Azerbaycan'ı, sınırdaki çatışmada bir askerini öldürmekle suçladı. Ağustos ayında Azerbaycan bir askerini kaybettiğini, Karabağ ordusu ise iki askerinin öldüğünü ve çok sayıda askerin de yaralandığını açıklamıştı. Azerbaycan, Ermenistan'ın Laçin'de ordu mevzisini hedef alarak bir askerin ölümüne yol açtığını buna karşılık olarak da ordunun, Dağlık Karabağ'da bir dizi stratejik tepeyi ele geçirdiğini bildirmişti. 

Ermenistan Dışişleri Bakanlığı ise Azerbaycan'ın barış güçleri tarafından kontrol edilen bölgelerde saldırı düzenleyerek ateşkesi ihlâl ettiğini kaydetmişti. Bakanlıktan yapılan açıklamada, uluslararası topluma “Azerbaycan'ın saldırgan davranış ve eylemlerini durdurmaları” çağrısı yapılmıştı. Avrupa Birliği çatışmaların derhâl sona erdirilmesi talebinde bulundu ve her iki tarafın da ateşkese saygı duyması gerektiğini söyledi.

Şimdi ne olacak? 

İki ülke arasında ateşkes anlaşmasına varılmasının duyurulmasının ardından Fransa, konuyu Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne taşıyacağını açıkladı. 

Öte yandan dün CNN Türk’ün canlı yayınına katılan Azerbaycan Dışişleri Bakanı Sözcüsü Leyla Abdullayeva, bölgedeki tansiyonun hâlâ devam ettiğini belirtti. “Bölgede vaziyet gergin, gerginlik devam ediyor. Ermenistan tarafından provokasyon devam ediyor.” diyen Abdullayeva açıklamasının devamında şunları söyledi: 

“Azerbaycan bugüne kadar uluslararası hukuk çevresinde bir mücadele verdi. Ermenistan uluslararası hukuku bozuyor, Azerbaycan böyle bir çatışmaya meraklı değil. Biz barış istiyoruz, biz ilişkilerimizin normalleşmesinden taraftarız.”