Bulgaristan’da hükümet karşıtı protestolar

Avrupa Birliği (AB) üye ülkelerinden Bulgaristan’da 9 Temmuz’dan bu yana geniş çaplı hükümet karşıtı protestolar devam ediyor. 2 Eylül’deki protestolarda polisin biber gazı ve ses bombası kullanması sonucu çıkan çatışmalarda 126 kişi gözaltına alındı ve 80 polis yaralandı. Buna karşın AB yetkilileri protestolara dair sessizliğini koruyor. Brüksel ve Berlin’in tutumları hayal kırıklığı yaratırken Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve Almanya Şansölyesi Angela Merkel’in Boyko Borissov’un müttefiki oldukları iddia ediliyor.

Protestolar, on yıldır iktidarda olan liberal muhafazakâr GERB Partisi’nin ve Başbakan Boyko Borissov’un yolsuzluklarını hedef alıyor. İki ayı aşkın süredir başkent Sofya’da devam eden ve Bulgar diasporasının yoğun olarak yaşadığı Avrupa şehirlerine de taşan protestolar, “İkinci Ulusal Ayaklanma” olarak adlandırılıyor. Bulgaristan halkının ilk geniş çaplı ayaklanması, yine Borissov kabinesine karşı 2013 yılında başlamıştı.

• "Kaçak saray" isyanı: Protestoların fitili Bulgaristan'daki Türk diasporasının partisi olan DPS'nin (Hak ve Özgürlükler Hareketi) onursal başkanı Ahmet Doğan’ın kendine özel olarak inşa ettiği, geniş güvenlik önlemlerine sahip "sarayının" kamuya ait bir plaja giriş çıkışı engellemesiyle ateşlendi. "Kaçak saray" olayına karşı ayaklanan bir grup Bulgar'ın sarayın dışına gönderilen Türklerle karşılaştığı basına yansıdı. Daha sonra sosyalist Cumhurbaşkanı Rumen Radev’in de olaya müdahil olmasıyla sarayın yasallığı sorgulanmaya başlandı. Cumhuriyet Başsavcısı İvan Geşev’in Ahmet Doğan’ın sarayına yasal izin verdiği ortaya çıkınca eleştiri okları Geşev’e döndü ve protestolar daha da alevlendi. Protestolar etnik bir çatışmaya dönmeden salt hükümet karşıtlığı üzerinden şekillendi.
   
• Arka plan: 2007’de AB üyesi olan Bulgaristan, 27 üye ülke arasında satın alma gücü paritesine göre kişi başına düşen millî geliri en düşük ülke konumunda. Pandemi sürecinde tüm dünyada olduğu gibi Bulgaristan’da da sosyal eşitsizlikler daha belirgin hâle geldi. Hâlihazırda öfkeli olan halk, yolsuzluk ve hukuksuzlukların ayyuka çıkmasıyla değişim talep etmeye başladı. Ulusal anketlere göre Bulgaristan halkının %80’i  yolsuzluğun yaygın olduğu konusunda hemfikirken protestolar %70 gibi yüksek bir oranla destekleniyor.
   
• Üç talep: Bulgaristan halkı; hükümetin yolsuzluklarından, ekonomiyi işgal eden oligarklardan ve hukuksuzluklardan rahatsızlık duyuyor. Protestocuların üç temel talebi var:
  
  
  • Hükümetin istifası
  • Erken seçime gidilmesi
  • Hukuki düzenlemelerin yapılması ve yeni bir anayasa.
     
• İstifa taleplerinin “mafia” tarafından dile getirildiğini öne süren Borissov kabinesinden turizm, ekonomi, maliye ve içişleri bakanlarının istifaları kabul kabul edildi. Yeni anayasa çalışmalarına başladığını da duyuran Borissov’a karşı öfke daha da arttı. Zira halk, yeni yasal düzenlemelerin içeriğinden şikayetçi ve hukuki iyileşmenin Borissov hükümetiyle gerçekleşemeyeceğini düşünüyor.
   
• “Mafyamızı fonlamayı durdurun!” AB fonları, protestoların ana gündem maddelerinden biri olarak öne çıkıyor. Bulgaristan halkı, AB tarafından verilen fonların şeffaflıkla kullanılmadığını ve sorgulanmadan yollanan nakit paraların yolsuzluğun bir parçası olduğunu iddia ediyor. Sofya’da AB kurumlarının önünde yapılan eylemde AB liderlerine seslenen protestocular, çiftçilerin ve memurların AB fonlarından yararlanamıyor olmasından şikâyetçi oldu.
   
• AB tarafı: AB bu günlerde pandemi fonu, Doğu Akdeniz ve Belarus gündemleriyle meşgul. 16 Eylül’de “Birliğin Durumu” konuşmasını yapan Ursula von der Leyen, Avrupa değerlerine sahip çıkma vurgusu yaparken Bulgaristan hakkında bir açıklama yapmadı. Avrupa Komisyonu'nun pandemi fonlarını dağıtmadan önce 23 Eylül’de her üye ülke için yayımlanacak olan Hukukun Üstünlüğü Raporları'nı dikkate alacağı öngörülüyor. Bulgaristan’ın hukukun üstünlüğü ve basın özgürlüğü konularında karnesinin nasıl olacağı ise merak konusu.
   
• “Bulgaristan halkı bir açıklamayı hak ediyor.” AB üyesi bir ülkede yaklaşık üç aydır devam eden protestolar için ses çıkaran tek yetkili, Avrupa Parlamentosu üyesi Clare Daly oldu. Politikacının konuşması sosyal medyada destek gördü.
   

Görünen o ki AB, kendi sınırları içerisinde yaşanan demokrasi krizine karşı “istikrar sürdüğü” müddetçe sessiz kalmakta bir sakınca görmüyor.