Büyüme rakamlarından önce, beklentiler ve gerçekler

Bu hafta çarşamba günü Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Türkiye’nin 2021 ikinci çeyrek büyüme verilerini açıklayacak.

Beklentiler ve iktidarın morali

• AA Finans tarafından 16 ekonomistin katılımıyla düzenlenen ankette 2021 ikinci çeyrek için büyüme beklentisi %19-%24 aralığında yer aldı.

• Reuters'ın 14 kurumla yaptığı ankette aynı dönem için büyüme beklentisi %18,1 ila %24 aralığında belirlendi.

• Foreks'in 17 ekonomistle gerçekleştirdiği ankette ise ikinci çeyrek için ortalama GSYH beklentisi %21,6 oldu. 

• Ekonomist Erdal Sağlam'ın DW Türkçe'de yayımlanan analizinde, büyüme oranlarındaki yükselişin ve cari işlemler açığında yaşanan iyileşmenin "iktidarın moralini düzelttiği" ifade ediliyor. Sağlam; görüştüğü siyasi gözlemcilerin Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın son dönemde sık sık ekonomi konuşmaya başlamasının, bu düzelen morale bağlı olduğunu söylediğini aktarıyor. 

"Atılım ve şahlanış dönemi"

Zira geçtiğimiz haftalarda Türkiye ekonomisinin "toparlanma sürecini geride bırakarak atılım ve şahlanış dönemine girdiğini" söyleyen Cumhurbaşkanı Erdoğan AK Parti Genişletilmiş İl Başkanları Toplantısı'nda ekonomiye ilişkin açıklamalarda bulunmuş ve Türkiye'nin millî gelirinin trilyon doların üzerine çıkacağını söylemişti. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın açıklamasında yıllık büyüme oranının %1'in altından %5,1 seviyesine çekildiği, yatırımların ve ihracatın iktidarları sürecinde yükseldiği vurguları yer almıştı. 

• Ekonomist Murat Kubilay ise Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın "Neredeydik? Nereye geldik?" başlıklı tweet'lerini alıntılayarak Türkiye'nin AK Parti öncesindeki ortalama büyümesinin %5'e yakın olduğunu, ihracat 170 milyar dolara çıkarken ithalatın da 219 milyar dolarla rekor kırdığını, 18 yılda tüm zamanların toplamının 10 katı cari açık verildiğini, son dört yılda nette işe alım olmadığını ve TCMB rezervlerinin swap hariç döviz ve altın rezervlerinin -41 milyar dolar olduğunu söyledi.

Büyüme iyi mi?

DW Türkçe’nin AK Parti döneminde ekonominin seyrini incelediği yazısında ekonomist Erinç Yeldan, 2008 küresel ekonomik krizi sonrası dünya ekonomisinde spekülatif büyüme olarak adlandırılan bir dönem yaşandığını belirterek Türkiye'nin yüksek faizlerle sıcak parayı ülkeye çektiğine ve döviz bolluğu yaşandığına, fakat bu durumun işsizliği kronikleştirdiğine ve sanayisizleşmeyi artırdığına dikkat çekiyor. Yeldan, sonuç ne olursa olsun büyüme odağındaki yaklaşımla uygulanan ucuz kredi ve parasal genişleme politikalarının hem kamu hem de hane halkı borçlarını tırmandırdığını ifade ediyor. Yeldan'a göre yüksek işsizlik, yüksek enflasyon ve aşırı pahalı döviz kuru; bu sürdürülemez büyümenin bedeli olarak karşımıza çıkıyor.

Diğer yandan Sağlam; bu yılki moral yükselten yüksek büyümenin 2022'de yaşanacaklara dair endişe yarattığını belirtiyor. Sağlam, Hazine ve Maliye Bakanı Lütfi Elvan'ın bireysel kredilere ilişkin kısıtlama adımları atmasını temkinli olmaya çalışmak olarak tanımlıyor. Zira Cumhurbaşkanı'nın "muhtemel bir seçim yılı olacak 2022'de" büyüme oranlarının düşmesini istemeyeceği tahmin ediliyor.

Enflasyon gerçeği

Wells Fargo'nun Ağustos 2021 uluslararası ekonomik görünüm raporunda Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın para politikasına ve faiz kararlarına etki etmeye çalışması sebebiyle Türk lirasında yıl sonuna kadar başka bir büyük değer kaybı yaşanabileceği belirtiliyor. Daha önce TCMB Başkanı değişikliklerine yol açan faiz tartışmaları göz önüne alındığında benzer bir değişikliğin Türk lirası üzerinde baskıları artırması ve Dolar / TL kurunda yıl sonu için 9,25'lik bir değer bekleniyor. IMF'nin SDR dağıtımından pay alan ve Güney Kore'yle swap anlaşması imzalayan Türkiye'nin döviz rezervlerinin tükenmiş durumda olduğunun ifade edildiği raporda, TCMB hedeflerinin çok üzerinde olan enflasyonun Türk lirası üzerindeki baskıyı koruyacağı ve ekonomik temellerin uzun vadede kırılganlığını sürdüreceği öngörülüyor.

TÜİK'in ağustos başında açıkladığı 2021 Temmuz TÜFE verileriyle enflasyon, 26 ayın zirvesine yerleşmişti. Bu sonuçları değerlendiren ekonomist Hakan Kara düşük gelir grubunun alım gücünü eriten bir görünümün söz konusu olduğunu söylemiş, TCMB'nin yıl sonu enflasyon tahminlerine ulaşmasını imkânsıza yakın olarak nitelemişti. 

Türk-İş'in asgari ücretin açlık sınırının altında kaldığını ve yapılması gereken mutfak masrafının geçtiğimiz yıla kıyasla 543 lira arttığını gösteren Ağustos 2021 Açlık ve Yoksulluk Sınırı araştırması, ekonomistlerin yorumlarının geçerliliğini ve enflasyon gerçeğinin pratikteki yansımalarını ortaya koyuyor.