CDS değerindeki artış ne anlama geliyor?

Kredi derecelendirme kuruluşları Moody’s ve Fitch’in ülke ekonomisine dair değerlendirmelerin ardından, kredi temerrüt takası (CDS) geçtiğimiz haftanın sonunda 900 puanı aştı. CDS primi, 2001 ekonomik krizinde 1300 puana kadar yükselmiş; 2003’te 1472’i görmüştü.

• Moody’s, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) TL kredi kısıtlamasının bankacılık sektöründe kredi kalitesine zarar vereceği uyarısında bulundu ve bu durumun sektörün kredi notu için negatif bir durum oluşturduğunu belirtti.
• Fitch, yüksek enflasyon, büyüyen cari açık ve "müdahaleci" politikaları neden göstererek Türkiye’nin kredi notunu B+’dan B’ye düşürdü; artan şekilde müdahaleci ve öngörülemez olarak nitelediği Türkiye’nin yeni ekonomi politikasının, makroekonomik ve mali istikrar riskleri düşürmeksizin kamu finansmanına ve kamu döviz pozisyonuna yönelik riskleri artırdığını belirtti.

CDS nedir?

CDS, bir ülkeye borç verildiğinde temerrüt riskine karşı kendini sigortalamak isteyenlerin ödedikleri prim anlamına geliyor. Bir başka deyişle CDS, kredinin ödenmeme riskinin tespit edilmesini ve bu riske karşı kredinin sigortalanmasını sağlayan bir değerleme enstrümanı. 

Bir ülkenin CDS değerinin yüksek olması, borçlanma maliyetinin de bir o kadar yüksek olduğu anlamına geliyor. CDS, her an yeniden arz ve talebe göre belirleniyor ve piyasanın anlık reaksiyonunu yansıtıyor. Ekonomik göstergelerin yanı sıra sosyal, siyasi ve uluslararası göstergeler de değerlendirmeye alınıyor. 

Türkiye’nin CDS değeri neden artıyor?  

Başta enflasyon ve resesyon olmak üzere, küresel ekonomideki risklere ek olarak Türkiye’nin ekonomi politikasındaki tercihleri de CDS’lerin artmasındaki temel faktörler olarak öne çıkıyor.

• Küresel enflasyon: Ülkeler, yüksek enflasyon tehdidine karşı faiz artırım kararı alırken; Türkiye Ekonomi Modeli çerçevesinde düşük faize dayalı ihracat-üretim-istihdam odaklı bir politika seti takip ediliyor. “Enflasyonla birlikte büyüme” tercihinin bilinçli bir şekilde sürdürüldüğünün hükümet tarafından dile getirilmesi, piyasalardaki risk algısını artırıyor. Bu kararın alternatif araçlarla ve bütçeden aktarılan kaynaklarla desteklenmesi de yatırımcı güvenini ayrıca sarsıyor.
• Tedarik zinciri problemi: Enflasyon beklentilerini bozan arz yönlü problemler, resesyona gitmeden enflasyonist baskıyı engellemeyi zorlaştırıyor. ABD ve Avro Bölgesi başta olmak üzere ticaret ortaklarımızın enflasyonla mücadele ederken resesyon riskini gözetmesi, hem ihracat pazarlarımızın daralması hem de enflasyonun ithal edilmesi anlamına geliyor. Bu durum, beraberinde yüksek cari açık, azalan döviz geliri ve artan makroekonomik kırılganlıklar getirdiğinden CDS’i yukarı yönlü destekliyor.
• Likidite problemi: ABD’de enflasyonun %9’u aşması ve öncü göstergelerin de artışı desteklemesi, Fed’in 75 baz puandan daha yüksek bir faiz artışı yapmasına dair beklentileri artırıyor. Benzer şekilde Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) da yaklaşık 11 yılın ardından faiz artışının sinyalini vermesi, dolar ve avronun ana vatanına dönerek diğer ülkelerde likidite problemi yaratacağı inancını artırıyor. 

Yüksek CDS ne tür riskler taşıyor? 

Türkiye’nin CDS değerinin 900’ü aşması, ülke ekonomisi adına önemli riskler taşıyor. Örnek vermek gerekirse, CDS hesaplarında her 100 baz puan yükseliş, kredi maliyetlerine %1 artı faiz olarak yansıyor. Yani, ABD'de 5 yıllık tahvil faizi yüzde 3 iken Türkiye’nin CDS’inin 900 puana ulaşması, ABD doları cinsinden borçlanma maliyetini %12’ye yükseltiyor. CDS değerindeki yükselişe paralel olarak, enerji sektöründe 2021 ve 2022’de düzenlenen TL bazlı ihalelerde yabancı yatırımcının ortaklık veya yatırımı bulunmuyor. Yüksek CDS sonucunda ithalatta ödemelerin vadesi kısalıyor ve finansmana erişim her geçen gün güçleşiyor.

Hacı Bayram Veli Üniversitesi Öğretim Üyesi Mustafa Durmuş, Türkiye ve benzer ekonomik görünüme sahip ülkelerde spekülatif, kısa vadeli ve kâr amaçlı sermaye girişlerinin yavaşlamaya başladığını ve bu ülkelerden sermaye çıkışlarının artacağını belirtiyor. 

Durmuş, “Bu noktada, Türkiye’nin CDS puanının çok büyük önemi var. ‘Ani duruş’ teorisine göre, bir ülkede göstergeler kötüleşmeye başlayınca uluslararası yatırımcılar, temerrüde düşme riski konusunda endişe duymaya başlarlar ve yatırımlarını durdururlar, azaltırlar. Bu durum, tam bir güvensizlik sorununa dönüştüğünde önce CDS primine yansır, şu anda Türkiye bunu yaşıyor” ifadelerini kullanıyor.

Koç Üniversitesi Öğretim Üyesi Selva Demiralp ise yüksek CDS priminin kamu ve özel sektörün dış borçlanma maliyetlerinin arttığı durumda, kendini besleyen bir döngünün oluştuğundan bahsediyor. Borçlanma maliyeti arttıkça döviz girişi azalıyor. Bu durum dış borcu ödemeyi zorlaştırıyor ve risk primi daha da yükseliyor. En kötü senaryoda, yani borçların çevrilemediği “iflas” durumunda, başta enerji olmak üzere pek çok ürünü alamayacak hâle geleceğimiz ve ithal ara malına dayalı üretim yapmamızın durması bekleniyor.

Başkent Üniversitesi Öğretim Üyesi Şenol Babuşçu ise CDS’in 900’ü geçmesiyle ufukta ödemeler dengesi krizi göründüğünü söylüyor. İthalat bedellerinin ve dış borçların 1950’ler ve 1970’lerin sonunda olduğu gibi ödenemeyeceği bir senaryoyu öngörüyor.