COP31’de elektrikleşme hedefi tartışması: Daha fazla elektrik, daha az emisyon anlamına geliyor mu?

Eski ABD Dışişleri Bakanı ve iklim özel temsilcisi John Kerry, Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Taraflar Konferansı'nda (COP31) yaptığı konuşmada ülkeleri elektrik kullanımını artırırken fosil yakıtlara daha fazla yaslanmamaları konusunda uyardı. Kerry’nin açıklaması, Türkiye’nin zirvede öne çıkardığı elektrikleşme hedefinin temiz enerjiyle nasıl ilişkilendirileceğinin tartışıldığı sırada geldi.

• “Ekonomimizin daha büyük bir bölümünü elektrikleştirirken kullandığımız elektriğin temiz olduğundan emin olmalıyız” diyen Kerry, artan talebin fosil yakıtlarla karşılanmasının okyanuslar üzerindeki baskıyı artıracağını söyledi. Okyanusların, bunun bedelini “bir kez ısınmayla, bir kez de sondajla” ödeyeceğini belirtti.

Kerry, konuşmasının ABD’ye ilişkin bölümünde ise daha iyimserdi. ABD Başkanı Donald Trump’ın politikalarına rağmen temiz enerji yatırımlarının sürdüğünü savundu ve önceki akşam Senato’da ilerleyen enerji izin reformu tasarısına işaret etti. Ancak aynı tasarı, doğalgaz altyapısı ve diğer fosil yakıt yatırımlarını da hızlandırabileceği için eleştiriliyor.

Elektriğe geçmek neden tek başına yeterli olmayabilir?

Türkiye’nin COP31 başkanlığı, 21 Eylül’de New York İklim Haftası’nda duyurduğu “35-by-35” adlı gönüllü taahhütle, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını 2035’e kadar %35’e çıkarmayı hedefliyor. Bugün bu oran yaklaşık beşte bir düzeyinde. Hedef, otomobillerden binaların ısıtılmasına ve fabrikalardaki üretim süreçlerine, doğrudan yakıt kullanılan alanlarda elektriğin payının artırılmasını öngörüyor.

• Elektrikli araçlar ve ısıtma sistemleri, daha verimli çalışarak enerji tüketimini azaltabiliyor. Fakat bu araçları ve sistemleri çalıştıran elektrik, kömür veya doğalgaz santrallerinden geliyorsa elde edilecek iklim kazanımı da sınırlı oluyor. Bu nedenle elektrik kullanımındaki artışın, elektrik üretimindeki emisyonların düşürülmesiyle birlikte ilerlemesi talep ediliyor.

Zirvedeki anlaşmazlık noktalarından biri de bu. Başkanlığın yayımladığı taahhüt metni, yenilenebilir enerjiye ve Paris Anlaşması’nın hedeflerine atıf yapıyor ancak ilave elektriğin düşük karbonlu kaynaklardan sağlanmasını açık bir koşula bağlamıyor. Ülkelerin izleyeceği yolu ise ulusal koşullarına bırakıyor.

Elektrifikasyon hedefiyle ilgili hangi ülke nerede duruyor?

Türkiye, elektrikleşme hedefini zirvenin sonuç metnine taşımak için destek arıyor. COP31 müzakerelerini yöneten Avustralya da bu yönde çalışıyor. Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen, 5 Kasım’da verdiği bir röportajda gönüllü taahhüde katılan ülkeleri hedefin ortak COP kararına girmesine destek vermeye çağırdı; ancak bunun için taraflar arasında henüz uzlaşma sağlanmadığını söyledi.

• Bowen, elektrikleşmenin nasıl ilerlemesi gerektiği konusunda esnek bir yaklaşım benimsiyor. Yenilenebilirlerin payının artırılmasını desteklemekle birlikte, elektrik şebekeleri bütünüyle yenilenebilir kaynaklara geçmeden de ulaşımda, binalarda ve sanayide elektrik kullanımının emisyonları azaltabileceğini savunuyor.

Avrupa Birliği, ortak müzakere tutumunda temiz elektrikleşmenin fosil yakıtlardan uzaklaşma, yenilenebilir kapasitesini artırma ve enerji verimliliği hedefleriyle birlikte yürütülmesini istiyor. Almanya ise taahhüt metninde yenilenebilir enerji vurgusunun güçlendirilmesi için çalışıyor. Alman heyetinin başkanı Heike Henn, ülkesinin girişime katılımında temel koşulun, hedefin küresel ısınmayı 1,5°C ile sınırlama çabasıyla açık biçimde ilişkilendirilmesi olduğunu söyledi.

Portekiz de elektrikleşmenin yenilenebilir üretime dayanmasını savunuyor. Çevre ve Enerji Bakanı Maria da Graça Carvalho’nun bakanlığınca yayımlanan açıklamada, dönüşümün yeni yenilenebilir tesislerle birlikte daha güçlü elektrik şebekeleri, depolama ve enerji verimliliği yatırımlarıyla yürütülmesi gerektiği belirtildi.

Küçük ada devletleri ile Afrika ülkelerini iklim müzakerelerinde temsil eden Afrika Müzakereciler Grubu’nun çekinceleri ise farklılaşıyor. Financial Times’ın aktardığı müzakere tutumlarına göre küçük ada devletleri, temiz elektrik şartının açıkça belirtilmesi hâlinde hedefin sonuç metnine girmesini destekleyebilir. Afrika grubu ise elektrik şebekelerindeki yetersizliklere dikkat çekerek hedefin sonuç metnine alınmasına itiraz ediyor. Yani buradaki anlaşmazlık, elektrikleşmenin yararından çok ülkelerin bunu hangi altyapıyla ve hangi koşullarda gerçekleştirebileceğiyle ilgili.

Afrika Müzakereciler Grubu Başkanı Antwi-Boasiako Amoah da zirve öncesindeki açıklamasında, mevcut iklim kararlarının uygulanabilmesi için finansman, teknoloji ve beceri desteğine ihtiyaç duyulduğunu vurguladı. Grubun önceliğini, müzakere masasında alınan kararların ülkelerde somut yatırımlara ve uygulamalara dönüşmesi olarak tarif etti.

ABD temiz enerji dönüşümünün neresinde?

Kerry, konuşmasında “Amerika hâlâ burada” sözleriyle eyaletlerin, belediyelerin ve şirketlerin faaliyetlerine işaret etti. Teksas’taki rüzgar ve depolama yatırımlarını örnek göstererek temiz enerjinin hem Cumhuriyetçi hem de Demokrat eyaletlerde maliyet ve istihdam avantajları nedeniyle geliştiğini savundu.

• Onun da belirttiği gibi ABD’de temiz enerji üretimi büyümeyi sürdürüyor, ancak fosil yakıtlar da elektrik sistemindeki ağırlığını koruyor. ABD Enerji Enformasyon İdaresi’nin büyük ölçekli santrallere ilişkin verilerine göre, 2025’te güneşten elektrik üretimi %34 arttı. Buna rağmen fosil yakıtların ülkenin büyük ölçekli elektrik üretimindeki payı yaklaşık %58 oldu.

Federal yönetim ise farklı bir yönde ilerledi. Trump’ın ikinci başkanlık döneminde ABD, Paris Anlaşması’ndan yeniden ayrıldı; çekilme Ocak 2026’da yürürlüğe girdi. Trump’ın 4 Temmuz 2025’te imzaladığı vergi ve harcama yasası, One Big Beautiful Bill Act, rüzgar ve güneş yatırımlarına yönelik vergi desteklerinin sona erişini öne çekti.

Yani Kerry’nin sözleri, ABD hükümetinin iklim politikasında bir dönüşe değil, federal geri adımlara rağmen devam eden yatırımlara atıfta bulunuyordu.

ABD’deki enerji izin reformu neyi değiştirebilir?

ABD Senatosu, 9 Kasım’da veri merkezleri ve diğer altyapı projelerine enerji sağlamak amacıyla enerji izin reformu tasarısının görüşülmesini ilerleten usul adımını 25’e karşı 73 oyla kabul etti. Bipartisan American Affordability and Jobs Act of 2026 adını taşıyan tasarı, Demokrat ve Cumhuriyetçi senatörler tarafından hazırlandı.

• Bilgi notu: Tasarının yasalaşıp yürürlüğe girmesi için Senato ve Temsilciler Meclisi’nin aynı metni kabul etmesi, ardından başkanın imzalaması gerekiyor.

Kerry'nin de konuşmasında bahsettiği bu tasarı, enerji tesislerinin ve elektrik iletim hatlarının izin süreçlerini hızlandırarak projelerin hayata geçmesini kolaylaştırmayı amaçlıyor. Yeni bir rüzgar veya güneş santralinin elektriğini kullanabilmek için, onu tüketiciye ulaştıracak şebekenin de hazır olması gerekiyor. ABD Enerji Bakanlığı'nın ulusal laboratuvarlarından Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvarı’nın (Berkeley Lab) 2026 raporuna göre ABD’de binlerce üretim ve depolama projesi, şebekeye bağlantı sürecinde bekliyor.

• Paket, çevresel inceleme ve dava süreçlerini değiştirmeyi, iletim hatlarının kurulmasını kolaylaştırmayı ve daha önce verilmiş izinlerin sonradan geri alınmasına karşı güvence sağlamayı öngörüyor.

Ancak izinlerin hızlanması bağlantı bekleyen bütün projelerin kurulacağını garanti etmiyor. Yatırımcıların finansman bulması, gerekli altyapının tamamlanması ve tesislerin inşa edilmesi gerekiyor; bağlantı başvurularının önemli bir bölümü bu aşamalara ulaşmadan geri çekiliyor.

Trump neden aynı tasarıyı destekliyor?

İzin reformundan doğalgaz boru hatları, fosil yakıt santralleri ve madencilik projeleri de yararlanabilecek. Kerry, paketin temiz enerjiye sağlayabileceği imkanları öne çıkarırken Beyaz Saray, daha fazla enerji üretimi ve daha düşük maliyet vaatlerini öne çıkarıyor.

Trump yönetimi, Beyaz Saray Yönetim ve Bütçe Ofisi’nin 9 Kasım tarihli açıklamasında tasarıya güçlü destek verdi. Boru hatları, santraller ve madenlerin daha hızlı yapılması gerektiğini savunan yönetim, paket başkanın önüne gelirse imzalanmasının tavsiye edileceğini bildirdi.

• Çevre örgütlerinin bir bölümünün itirazı da aynı noktada başlıyor. Temiz enerji tesislerini hızlandırmak için değiştirilen kurallar, yeni fosil yakıt yatırımlarını kolaylaştırırken projelerin çevresel etkilerine karşı başvuru yollarını daraltabilir.

ABD merkezli doğa koruma kuruluşu National Wildlife Federation, 8 Kasım’daki açıklamasında şebekenin modernleştirilmesini desteklediğini, ancak su kaynakları, doğal yaşam alanları ve yerli toplulukların hakları bakımından verilen tavizler nedeniyle mevcut tasarıya karşı çıktığını belirtti. Kuruluş, iklim açısından beklenen kazanımların henüz güvence altında olmadığını belirterek şu uyarıda bulundu:

“Doğa ve yaban hayatı üzerindeki bu kesin etkiler, belirsiz iklim kazanımları karşılığında feda edilmemeli.”