Çözüm sürecinde şimdi gözler Suriye ve güvenlik güçlerinin raporlarında

MHP lideri Devlet Bahçeli’nin bütün Türkiye’yi şaşkınlığa uğratarak DEM Partililerin elini sıkmaya gitmesiyle başlayan süreç, en kritik aşamalarından birine geldi. O günden bugüne bir yıldan fazla zaman geçti. Sürecin tıkandığı noktalarda Bahçeli, bir biçimde devreye girdi ve nasıl yol alınacağına yönelik yine ülkeyi şaşırtan önerilerde bulundu. Öcalan’la görüşülmesi, TBMM’de komisyon kurulması, İmralı’ya gidilmesi gibi radikal önerilerin tamamının altında Bahçeli’nin imzası vardı. 

Ancak elbette “pozitif süreç” olarak nitelendirilemeyecek, toplumsallaşma gayesi de ikinci plana atılan bir süreç ancak böyle yürütülebilirdi. Ülkenin en milliyetçi, devletle de iç içe görülen partisinin öncülüğüyle…

Şimdi ne olacak?

TBMM’de kurulan süreç komisyonu, son olarak İmralı’da Abdullah Öcalan’ın da AKP, MHP, DEM Partili üç isim tarafından dinlenmesiyle birlikte, dinlemeleri bitirdi. Artık komisyon rapor aşamasına geldi.

• Bu kadar dinleme neden yapıldı, dinlemeler sonunda söylenecek yeni bir söz var mı sorusunun yanıtı çok anlamlı değil. Hiç dinleme yapılmasa da muhtemelen benzer raporları hazırlayacaklardı.

İktidarın yol haritası baştan bu yana belli: PKK’nın silah bıraktığının rapor edilmesinin ardından eve dönüşü sağlayacak bir yasal düzenleme yapılması. Bu düzenlemede, şiddet eylemlerine karışan karışmayan ayrımının bulunması. Şiddet eylemlerine karışmayanların doğrudan salıverilmesi ancak denetime ve rehabilitasyona tabi tutulmaları. Şiddet eylemlerine karışanların düşük bir ceza ile cezalandırılmaları, ardından rehabilitasyona alınmaları.

Bazı eylemlere karışanların dönüşüne izin verilmemesi de gündemde. Bu listeleri de istihbarat birimleri hazırlayacak elbette.

Önce rapor 

Ancak bunun için öncelikle komisyonun raporunu hazırlaması bekleniyor. AKP ve CHP hariç tüm partiler raporlarını Meclis Başkanlığı'na iletti. İki partinin de hafta sonuna kadar raporlarını iletmeleri bekleniyor. Bunun ardından komisyonun raporunu nasıl hazırlayacağı belirlenecek. Ancak muhalefetin farklı önerilerine rağmen AKP bu konu üzerinde uzun uzadıya durmuyor.

Asıl uzlaşının rapordaki öneriler doğrultusunda çıkartılacak yasada sağlanması hedefleniyor. Buna göre, raporun yazımında partilerin yetkilendirdiği başkanvekilleri ve bazı üyelerin bulunması esas alınacak. Hazırlanan taslak metin üzerinde çalışma yapılarak rapora son hâli verilecek.  

Geçiş nasıl sağlanacak?

Ancak iş, yasanın hazırlanmasıyla da bitmiyor. Buradaki asıl soru işareti, yasanın TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilmesi için istihbarat birimlerinin raporlarının beklenip beklenmeyeceği.

PKK’nın temsilî silah yakma töreninin ardından yıl sonuna kadar örgütün bütün unsurlarının silah bırakmasının hedeflendiği söyleniyordu. PKK, o günden bu yana Türkiye sınırındaki bazı kritik bölgelerden çekildi. Ancak istihbarat birimlerinin belirlediği noktalara silahlar bırakıldı mı, bunlar kayıt altına alındı mı, kimler silah bıraktı gibi ayrıntılar şu anda bilinmiyor.

• Gerçekten örgütün istihbarat birimlerince saptanan bütün üyelerinin silah bırakmasının raporlanması yapılacak mı, bu da belirsiz. Bu rapor olmaksızın yasanın yürürlüğe girip girmeyeceği de…

Ancak geçişin sağlanabilmesi için yasaya bununla ilgili koşullar konulabileceği de söyleniyor. Silah bıraktığı tespit edilenlerin dönüşüne öncelik verilmesi, silahların da belli bir takvimde bırakılması, buna göre grupların ülkeye kabul edilmesi gibi kriterlerle bu sorunun aşılabileceği ifade ediliyor. 

Asıl başlık Suriye

Bu konunun bir biçimde aşılacağı söyleniyor. Ancak asıl mesele olarak işaret edilen Suriye denkleminin nasıl çözüleceği hâlâ bir muamma.

Yıl sonuna kadar Şam yönetimine entegre olması beklenen YPG’den beklenen adımlar gelmiş değil. Buna karşılık ABD yönetiminin Şam yönetimi ile kurduğu yakın ilişkinin YPG’yi zorladığı değerlendiriliyor.

YPG’nin entegrasyona yanaşmaması hâlinde ABD’den güç alan Şam yönetiminin operasyona başlayabileceği de ifade ediliyor. Ancak bu ihtimal çok da kolay değil. İsrail faktörü, YPG’nin ABD ile ilişkisinin sürüyor olması, ABD’nin bölgede çatışma istememesi şimdilik engelleyici faktörler.

• Ancak YPG silah bırakmadan ya da entegrasyon sağlanmadan Ankara’nın süreçle ilgili nasıl bir adım atacağı da net değil.

Her fırsatta silah bırakmanın YPG için de geçerli olduğuna işaret eden iktidar, Suriye için bekleyecek mi yoksa Suriye’yi bekletici neden olmaktan çıkartarak sadece Irak’taki PKK’lıları mı hedef alacak, göreceğiz.

Anayasa masası

Bir diğer önemli mesele eve dönüş dışındaki düzenlemeler. DEM Parti’nin taleplerinin sadece PKK’lıların dönüşü ile sınırlı olmadığı, özellikle anadil, kimlik vb. haklar konusunda ısrarcı olduğu da biliniyor.

2026’nın ikinci yarısında kurulması beklenen anayasa masasında bütün bunların tartışılabileceği ifade ediliyor ancak bu durumda da yine “güven” meselesi süreç açısından kritik önem taşıyacak. O döneme kadar hangi gelişmelerin yaşanacağı, örgütün bütünüyle silah bırakıp bırakmayacağı, Suriye başlığı, anayasa masasına nasıl oturulacağını da belirleyecek.

Sözün özü, belirsizlikler sürüyor. Ankara, adım adım, acele etmeden süreci sürdürme niyetinde. Ama bir yandan süreç uzadıkça enfekte olabileceği endişesi de taşınıyor. Yürütülmesi güç bir denge söz konusu. Bu denge sürdürülebilecek mi, nasıl yol alınacak, bunların da aşama aşama izlenmesi gerekiyor.